دانشگاه تهران

دانشکده علوم اجتماعی 

پایان­نامه دفاعیه کارشناسی ارشد

رشته جامعه ­شناسی

تحول فرهنگی ایرانیان

(تطبیق انتقادی نظریه اینگلهارت بر ارزشها و نگرشهای ایرانیان)

استاد راهنما: سعید معیدفر

استاد مشاور: یوسف اباذری

دانشجو: *****

 

فهرست مطالب

فصل اول 1

1-1- طرح مسأله. 2

1-2- ضرورت و اهمیت تحقیق. 6

1-3- سؤالات تحقیق. 8

فصل دوم: ادبیات نظری و تجربی 10

2-1- ادبیات تجربی: پژوهشهای پیشین. 11

2-1-1- پیمایش سال 1379. 11

2-1-2- پایان نامه ها. 11

2-1-3-تطبیق نظریه اینگلهارت در دیگر کشورها. 13

2-1-4- تحلیل های ثانویه. 18

2-2- ادبیات نظری:جایگاه نظری اینگلهارت در مقایسه با نظریات نوسازی. 23

2-2-1- نظریه نوسازی. 23

2-2-2 تفاوتهای نظریه اینگلهارت و نظریه نوسازی. 25

2-3- چارچوب نظری. 29

2-3-1- رویکردهای نظری به مفهوم فرهنگ. 30

2-3-2- نظریه عمومی کنش. 34

2-3-3- بررسی کتاب تحول فرهنگی در جوامع پیشرفته صنعتی. 40

2-3-3-1- بیان فرضیات نظریه اینگلهارت. 41

2-3-3-2- مدل تحلیلی اینگلهارت. 46

2-3-4 تعیین جایگاه نظریه اینگلهارت در نظریه عمومی کنش. 47

2-4- فرضیات تحقیق. 49

فصل سوم: روش شناسی تحقیق 51

3-1- روش تحقیق. 52

3-1-1- تحلیل ثانویه داده ها. 53

3-1-2- تحلیل ثانویه جداول. 54

3-2- جامعه آماری. 57

3-3- حجم نمونه. 57

3-4- تعریف مفاهیم. 58

3-4-1- مفاهیم نظری. 58

3-4-2- مفاهیم عملیاتی(شاخص ها). 60

3-4-2-1- شاخص های مادی/فرامادی. 60

3-4-2-2- شاخص های رشد اقتصادی و رفاه. 63

3-4-2-3- شاخصهای ارزشی- نگرشی. 63

3-4-2-4- شاخص امنیت سازنده. 65

3-5- روش تجزیه و تحلیل داده ها. 65

3-6- مراحل تجزیه و تحلیل داده ها. 66

فصل چهارم: تجزیه و تحلیل داده ها 68

4-1- تطبیق سنخهای ارزشی. 72

4-1-1- روش اول. 72

4-1-2- روش دوم. 75

4-1-3-روش سوم. 80

4-1-3-1-نگرشهای دینی. 85

4-1-3-2- نگرشهای جنسیتی. 89

4-1-3-3-نگرشهای دینی(در ایران). 93

4-1-3-4- نگرشهای جنسیتی(در ایران). 96

4-2- تطبیق از منظر شاخص امنیت سازنده. 102

4-3- آزمون مدل تحلیلی، نظری اینگلهارت طی سالهای (1382 1353). 104

4-3-1- روش اول. 104

4-3-2- روش دوم. 112

4-3-2-1- مرحله اول. 114

4-3-2-2- مرحله دوم. 117

4-3-2-2-1- نگرشها و رفتارهای مذهبی. 117

4-3-2-2-2- نگرشها و ارزشهای مربوط به جنسیت و خانواده. 124

4-3-2-2-3- رضایت از زندگی. 132

4-3-2-3- مرحله سوم. 136

4-3-2-3-1-ارزشها و نگرشهای دینی. 136

4-3-2-3-2-خانواده و جنسیت. 147

4-3-2-3-3-رضایت از زندگی. 159

4-3-3- روش سوم. 165

4-4- تحلیل ابتکاری. 173

فصل پنجم: نتیجه گیری و پیشنهاد 179

5-1- نتیجه گیری. 180

5-2- پیشنهادات. 183

منابع و مآخذ 185

پیوست 188

 

فهرست جداول

جدول 2-1: تغییرات در درصد مادیون و فرامادیون طی سالهای 82 تا 2000(ایالات متحده)   13

جدول 2-2: تغییرات در درصد مادیون و فرامادیون طی سالهای 82 تا 2000(ترکیه). 15

جدول 2-3: تغییرات در درصد مادیون و فرامادیون طی سالهای 82 تا 2000(اسپانیا). 15

جدول 2-4: تغییرات در درصد مادیون و فرامادیون طی سالهای 97 تا 2000(پاکستان). 15

جدول 2-5: تغییرات در درصد مادیون و فرامادیون طی سالهای 82 تا 2001(کره جنوبی)   16

جدول 2-6: تغییرات در درصد مادیون و فرامادیون طی سالهای 82 تا 2000(ژاپن). 16

جدول 2-7: تغییرات در درصد مادیون و فرامادیون طی سالهای 90 تا 2000(هند). 16

جدول 2-8: تغییرات در درصد مادیون و فرامادیون طی سالهای 81 تا 2000(آلمان). 17

جدول 2-9: تغییرات در درصد مادیون و فرامادیون طی سالهای 81 تا 2000(کانادا). 17

جدول 3- 1: بارهای ارزشهای گوناگون در کشورهای مختلف( اینگلهارت،1990؛جدول 4-1)   62

جدول 4-1:فراوانی نسبی سنخهای ارزشی در پایان نامه محمدرضا منفرد. 72

جدول 4-2: درصد مادیون و فرامادیون و التقاطیون در پیمایش سال 79 (ایران). 73

جدول 4-3: درصد مادیون و فرامادیون و التقاطیون در پیمایشهای  سالهای 2000 تا 2003 (جهانی)   73

جدول 4-4: درصد مادیون و فرامادیون و التقاطیون در پیمایش سال 2000 (دانمارک. آلمان، ایرلند، ایتالیا، بلژیک، فرانسه، ایالت متحده، پرتغال، یونان، اسپانیا). 74

جدول 4-5: درصد مادیون و فرامادیون و التقاطیون در پیمایشهای  سالهای 2000 تا 2003   74

جدول 4-7: نتایج عاملهای تشکیل شده از 12 سوال اهداف و آرزوها  از پیمایش 79 (ایران)   75

جدول 4-8: عاملهای تشکیل شده از 12 سوال اهداف وآرزوها  از پیمایش 79(ایران). 76

جدول 4-9: رد یا قبول ارزش های یهودی مسیحی (تحلیل عوامل مولفه های اصلی). 80

جدول 4-10: اهمیت خدا بر حسب سنخ ارزشی و کشور (درصد کسانی که اهمیت اندکی برای خدا متصور هستند:4 یا پایینتر در مقیاس(1-10)) (سال1981). 85

جدول 4-11: اهمیت خدا بر حسب سنخهای ارزشی و کشور(سال 2000-2003  پیمایشهای جهانی )   85

جدول 4-12: نگرشهای مذهبی بر حسب سنخهای ارزشی(سال1981). 86

جدول 4-13: نگرشهای مذهبی(اعتقاد به خدا) بر حسب سنخهای ارزشی و کشور، پیمایشهای جهانی (سال 2000-2003  ). 86

جدول 4-14: نگرشهای مذهبی(اعتقاد به زندگی پس از مرگ) بر حسب سنخهای ارزشی و کشور ،پیمایشهای جهانی (سال 2000-2003). 87

جدول 4-15: نگرشهای مذهبی(مذهبی شمردن خود) بر حسب سنخهای ارزشی و کشور، پیمایشهای جهانی (سال 2000-2003  ). 87

جدول 4-16: اندیشیدن به معنا و مفهوم زندگی بر حسب سنخهای ارزشی(سال1981). 87

جدول 4-17: اندیشیدن به معنا و مفهوم زندگی بر حسب سنخهای ارزشی، پیمایشهای جهانی(2000 2003  ). 88

جدول 4-18: اندیشیدن به معنا و مفهوم زندگی بر حسب سنخهای ارزشی و کشور، پیمایشهای جهانی(2000 2003  ). 88

جدول 4-19:رد همجنس بازی بر حسب سنخ ارزشی(درصد کسانی که هرگز همجنس بازی را جایز نمی شمارند، سال 1981). 89

جدول 4-20: نگرشهای اخلاقی و اجتماعی بر حسب سنخ ارزش(سال1981). 90

جدول 4-21:رد همجنس بازی بر حسب سنخ ارزشی(درصد کسانی که هرگز همجنس بازی را جایز نمی شمارند)، پیمایشهای جهانی(2000-2003). 90

جدول 4-22:رد فحشا بر حسب سنخ ارزشی(درصد کسانی که هرگزفحشا را جایز نمی شمارند)، پیمایشهای جهانی(2000-2003). 91

جدول 4-23:رد سقط جنین بر حسب سنخ ارزشی(درصد کسانی که هرگز سقط جنین را جایز نمی شمارند)، پیمایشهای جهانی(2000-2003). 91

جدول 4-24:رد طلاق بر حسب سنخ ارزشی(درصد کسانی که هرگز طلاق را جایز نمی شمارند)، پیمایشهای جهانی(2000-2003). 91

جدول 4-25:رد کشتن از روی ترحم بر حسب سنخ ارزشی(درصد کسانی که هرگز کشتن از روی ترحم را جایز نمی شمارند)، پیمایشهای جهانی(2000-2003). 92

جدول 4-26:رد داشتن روابط جنسی غیر قانونی بر حسب سنخ ارزشی(درصد کسانی که هرگز داشتن روابط جنسی غیر قانونی را جایز نمی شمارند)، پیمایشهای جهانی(2000-2003). 92

جدول 4-27: اهمیت خدا بر حسب سنخ ارزشی ‏، پیمایش79. 94

جدول 4-28: نگرشهای مذهبی(اعتقاد به خدا) بر حسب سنخ ارزشی ، پیمایش79. 94

جدول 4-29: نگرشهای مذهبی(اعتقاد به زندگی پس از مرگ) بر حسب سنخ  ارزشی ، پیمایش79   94

جدول 4-30: نگرشهای مذهبی(مذهبی شمردن خود) بر حسب سنخ  ارزشی ، پیمایش79. 95

جدول 4-31: اندیشیدن به معنا و مفهوم زندگی بر حسب سنخ  ارزشی، پیمایش79. 95

جدول 4-32:رد همجنسبازی بر حسب سنخ ارزشی(درصد کسانی که هرگز همجنسبازی را جایز نمی شمارند)، پیمایش79. 96

جدول 4-33:رد فحشا بر حسب سنخ ارزشی(درصد کسانی که هرگزفحشا را جایز نمی شمارند)، پیمایش79   97

جدول 4-34:رد سقط جنین بر حسب سنخ ارزشی(درصد کسانی که هرگز سقط جنین را جایز نمی شمارند)، پیمایش79. 97

جدول 4-35: رد طلاق بر حسب سنخ ارزشی(درصد کسانی که هرگز طلاق را جایز نمی شمارند)، پیمایش79   97

جدول 4-36:رد کشتن از روی ترحم بر حسب سنخ ارزشی(درصد کسانی که هرگز کشتن از روی ترحم را جایز نمی شمارند)، پیمایش79. 98

جدول 4-37 : ادای فریضه نماز بر حسب سنخ ارزشی، پیمایش 79. 99

جدول 4-38:اهمیت خدا در زندگی بر حسب سنخ ارزشی، پیمایش 79. 100

جدول 4-39: اهمیت فرزند داشتن برای زن بر حسب سنخ ارزشی، پیمایش 79. 100

جدول 4-40: اهمیت کار بیرون از خانه برای زن بر حسب سنخ ارزشی، پیمایش 79. 100

جدول 4-41: فراوانی نسبی سنخهای ارزشی بر حسب تحصیلات، پیمایشهای جهانی(2000-2003)   102

جدول 4-42: فراوانی نسبی سنخهای ارزشی بر حسب تحصیلات، پیمایشهای جهانی(2000-2003)10 کشور غربی:. 103

جدول 4-43: فراوانی نسبی سنخهای ارزشی بر حسب تحصیلات، پیمایش79. 103

جدول 4-44: درصد مادیون و فرامادیون و التقاطیون در پیمایش سال 79 (ایران). 110

جدول 4-45: سوالات مشابه در 4 پیمایش سالهای 53، 74، 79 و 82(گرایشات مذهبی). 114

جدول 4-46: سوالات مشابه در 4 پیمایش سالهای 53، 74، 79 و 82(گرایشات جنسیتی). 115

جدول 4-47: سوالات مشابه در 4 پیمایش سالهای 53، 74، 79 و 82(رضایت از زندگی). 116

جدول 4-48: اعتقاد به خدا بر حسب سنخهای ارزشی،پیمایش79. 119

جدول 4-50: اعتقاد به روح بر حسب سنخهای ارزشی،پیمایش79. 119

جدول 4-51: اعتقاد به دوزخ  بر حسب سنخهای ارزشی،پیمایش79. 120

جدول 4-52: اعتقاد به بهشت  بر حسب سنخهای ارزشی،پیمایش79. 120

جدول 4-53: انجام فرایض مذهبی بر حسب سنخهای ارزشی،پیمایش 79. 121

جدول 4-54: انجام فرایض مذهبی(نماز در مسجد) بر حسب سنخهای ارزشی،پیمایش 79. 122

جدول 4-55: تعلق مذهبی بر حسب سنخهای ارزشی،پیمایش 79. 122

جدول 4-56: اهمیت خدا در زندگی بر حسب سنخهای ارزشی،پیمایش 79. 123

جدول 4-57: احساس آرامش به وسیله دین بر حسب سنخهای ارزشی،پیمایش 79. 124

جدول 4-58: برتری رهبری سیاسی مردان بر زنان بر حسب سنخهای ارزشی،پیمایش 79. 125

جدول 4-59: اهمیت بیشتر تحصیلات مردان نسبت به زنان بر حسب سنخهای ارزشی،پیمایش 79   125

جدول 4-60: نتایج آماری  گاما (انتخاب زن سنتی بر حسب سنخهای ارزشی)،پیمایش79. 126

جدول 4-61: نتایج آماری  گاما (انتخاب زن مدرن بر حسب سنخهای ارزشی)،پیمایش79. 127

جدول 4-62: نتایج آماری  گاما (انتخاب زن مذهبی بر حسب سنخهای ارزشی)،پیمایش79. 127

جدول 4-63: تعداد ایده آل فرزند بر حسب سنخهای ارزشی،پیمایش 79. 128

جدول 4-64: کار کردن زنان(مادری که کار نمی کند رابطه گرم و پایدار با فرزندانش برقرار می کند) بر حسب سنخهای ارزشی،پیمایش 79. 129

جدول 4-65: کار کردن زنان(کدبانو و خانه دار بودن درست به اندازه کارکردن برای دستمزد ارضاکننده است) بر حسب سنخهای ارزشی،پیمایش 79. 129

جدول 4-66: کار کردن زنان(زن و شوهر هر دو باید در کسب درآمد خانواده سهیم باشند) بر حسب سنخهای ارزشی،پیمایش 79. 130

جدول 4-67: کار کردن زنان(حس می کنید وجود کدام یک از خصوصیات زیر در یک زن از همه مهمتر است : کار کردن بیرون از خانه؟) بر حسب سنخهای ارزشی،پیمایش 79. 130

جدول 4-68: اعتقاد به تعدد زوجات بر حسب سنخهای ارزشی،پیمایش 79. 131

جدول 4-69: اعتقاد به پیروی زن از مرد  بر حسب سنخهای ارزشی،پیمایش 79. 131

جدول 4-70: رضایت از زندگی بر حسب جنس و کشور (1980-1986)(اینگلهارت،1373،جدول7-1)   133

جدول 4-71: رضایت از زندگی و احساس خوشبختی  بر حسب سن (1980-1986) (اینگلهارت،1373،جدول7-2). 134

جدول 4-72: اهمیت درآمد خوب برای یک شغل بر حسب سنخهای ارزشی ،پیمایش 79. 136

جدول 4-73: فراوانی نسبی سنخهای ارزشی بر حسب تحصیلات، پیمایشهای جهانی(2000-2003)   167

جدول 4-74: فراوانی نسبی سنخهای ارزشی بر حسب سطح درآمد، پیمایشهای جهانی(2000-2003)   167

جدول4-75: فراوانی نسبی سنخهای ارزشی بر حسب طبقه اجتماعی، پیمایشهای جهانی(2000-2003)   167

جدول 4-76: فراوانی نسبی سنخهای ارزشی بر حسب تحصیلات، پیمایشهای جهانی(2000-2003)10 کشور غربی:. 168

جدول 4-77: فراوانی نسبی سنخهای ارزشی بر حسب سطح درآمد، پیمایشهای جهانی(2000-2003) 10 کشور غربی:. 169

جدول 4-78: فراوانی نسبی سنخهای ارزشی بر طبقه اجتماعی، پیمایشهای جهانی(2000-2003) 10 کشور غربی:. 169

جدول 4-79: فراوانی نسبی سنخهای ارزشی بر حسب تحصیلات، پیمایش79. 170

جدول 4-80: فراوانی نسبی سنخهای ارزشی بر طبقه اجتماعی، پیمایش79. 170

جدول 4-81: فراوانی نسبی سنخهای ارزشی بر حسب سطح درآمد، پیمایش79. 170

جدول 4-82: فراوانی نسبی جمعیت نمونه هر پیمایش بر حسب تحصیلات(طولی). 172

جدول 4-83: فراوانی نسبی جمعیت نمونه هر پیمایش بر حسب تحصیلات(نسلی). 172

جدول 4-83: تعداد نمونه آماری بر حسب استانهای کشور،پیمایش 79. 175

جدول 4-84: تعداد نمونه آماری بر حسب 8  استان کشور،پیمایش 79. 176

جدول 4-85: شاخص رفاه نسبت به استانهای کشور. 177

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فهرست نمودارها

نمودار 4-1: تغییرات در درصد فرامادیون طی سالهای 53 تا 82. 111

نمودار 4-2: درصد افرادی که بسیار به مسجد می روند(طولی). 138

نمودار 4-3: درصد افرادی که بسیار به مسجد می روند(نسلی). 138

نمودار 4-4: درصد افرادی که اظهار داشته اند که نماز خود رامرتب می خوانند(طولی)   138

نمودار 4-5: درصد افرادی که اظهار داشته اند که نماز خود رامرتب می خوانند(نسلی)   139

نمودار 4-6: درصد افرادی که برای معرفی انسان صوابکار دلایل مذهبی را عنوان نموده اند(طولی)   139

نمودار 4-7: درصد افرادی که برای معرفی انسان صوابکار دلایل مذهبی را عنوان نموده اند(نسلی)   139

نمودار 4-8: درصد افرادی که برای معرفی انسان گناهکار دلایل مذهبی را عنوان نموده اند(طولی)   140

نمودار 4-9: درصد افرادی که به گویه “از قدیم گفته اند که سرنوشت هر کس روی پیشانیش نوشته شده است” پاسخ مثبت داده اند(طولی). 141

نمودار 4-10: درصد افرادی که به گویه “از قدیم گفته اند که سرنوشت هر کس روی پیشانیش نوشته شده است” پاسخ مثبت داده اند(نسلی). 141

نمودار 4-11: درصد افرادی که برای گویه “آینده توجه به مذهب بیشتر خواهد شد یا کمتر” پاسخ بیشتر می شود را انتخاب کرده اند(طولی). 142

نمودار 4-12: درصد افرادی که برای گویه ” به نظر شما مردم نسبت به سابق به چه میزانی به امور دینی توجه می کنند ” پاسخ بیشتر شده است را انتخاب کرده اند(طولی). 142

نمودار 4-13: افرادی که زیاد به زیارت اماکن متبرکه می روند(طولی). 142

نمودار 4-14: افرادی که زیاد به مجالس روضه خوانی می روند(طولی). 143

نمودار 4-15: فراوانی نسبی افرادی که زیاد به دعای کمیل می روند(طولی). 143

نمودار 4-16: فراوانی نسبی افرادی که به جهان آخرت اعتقاد دارند(طولی). 144

نمودار 4-17: فراوانی نسبی افرادی که زیاد نذر و نیاز می کنند(طولی). 144

نمودار 4-18: فراوانی نسبی افرادی که زیاد نذر و نیاز می کنند(نسلی). 144

نمودار 4-19: درصد افرادی که زن ایده آل خود را زن سنتی معرفی کرده اند(طولی). 147

نمودار 4-20: درصد افرادی که زن ایده آل خود را زن سنتی معرفی کرده اند(نسلی). 148

نمودار 4-21: درصد افرادی که زن ایده آل خود را زن مدرن معرفی کرده اند(طولی). 148

نمودار 4-22: درصد افرادی که زن ایده آل خود را زن مدرن معرفی کرده اند(نسلی). 149

نمودار 4-23: درصد افرادی که زن ایده آل خود را زن مذهبی معرفی کرده اند(طولی). 149

نمودار 4-24: درصد افرادی که زن ایده آل خود را زن مذهبی معرفی کرده اند(نسلی). 149

نمودار 4-25: درصد افرادی که اظهار داشته اند در خانواده شان تصمیمات اساسی را مرد می گیرد(طولی). 150

نمودار 4-26: درصد افرادی که اظهار داشته اند در خانواده شان تصمیمات اساسی را همه می گیرند(طولی). 150

نمودار 4-27: درصد افرادی که اظهار داشته اند در خانواده شان تصمیمات اساسی را همه می گیرند(نسلی). 151

نمودار 4-28: درصد افرادی که موافق کار کردن زنان در بیرون از خانه هستند(طولی)   151

نمودار 4-29: درصد افرادی که موافق کار کردن زنان در بیرون از خانه هستند(نسلی)   151

نمودار 4-30: درصد افرادی که زن باحجاب را ترجیح می دهند(طولی). 152

نمودار 4-31: درصد افرادی که زن باحجاب را ترجیح می دهند(نسلی). 152

نمودار 4-32: درصد افرادی که با تعدد زوجات مخالفند(طولی). 153

نمودار 4-33: درصد افرادی که با تعدد زوجات مخالفند(نسلی). 153

نمودار 4-34: درصد افرادی که تعداد فرزند 2 و یا کمتر را به عنوان تعداد ایده ال خود بیان داشته اند(طولی). 153

نمودار 4-35: درصئ افرادی که تعداد فرزند 2 و یا کمتر را به عنوان تعداد ایده ال خود بیان داشته اند(نسلی). 154

نمودار 4-36: درصد افرادی که اولویت ازدواج را با فامیل می دانند(طولی). 154

نمودار 4-37: درصد افرادی که اولویت ازدواج را با فامیل می دانند(نسلی). 154

نمودار 4-38: درصد افرادی که برای تربیت فرزند از رفتار مسالمت آمیز استفاده می کنند(طولی)   154

نمودار 4-39: درصد افرادی که با مهریه موافقند(طولی). 155

نمودار 4-40: درصد افرادی که با اظهار نظر والدین در امور فرزندان پس از ازدواج  موافقند(طولی). 155

نمودار 4-41: درصد افرادی که با اظهار نظر والدین در انتخاب دوست فرزندان موافقند(طولی)   156

نمودار 4-42: درصد افرادی که با معاشرت دختر و پسر قبل از ازدواج موافقند(طولی)   156

نمودار 4-43: درصد افرادی که سن مناسب برای ازدواج دختران را زیر 20 سال عنوان کرده اند(طولی). 157

نمودار 4-44: درصد افرادی که معتقدند بهتر است پدر و مادر پس از ازدواج .با فرزندان زندگی کنند (طولی). 157

نمودار 4-45: افرادی که با این گویه موافقند:در زمانی که مشاغل محدودند مردان حق بیشتری برای اخذ آن کارها دارند(طولی). 157

نمودار 4-46: افرادی که با این گویه موافقند:در کل مردان نسبت به زنان رهبران سیاسی بهتری هستند (طولی). 158

نمودار 4-47: درصد افرادی که از وضع مالی خود اظهار رضایت نموده اند(طولی). 159

نمودار 4-48: درصد افرادی که از وضع مالی خود اظهار رضایت نموده اند(نسلی). 159

نمودار 4-49: درصد افرادی که در  مجموع از زندگی خود اظهار رضایت نموده اند(طولی)   160

نمودار 4-50: درصد افرادی که در  مجموع از زندگی خود اظهار رضایت نموده اند(نسلی)   160

نمودار 4-51: درصد افرادی که از وضع سلامتی خود اظهار رضایت نموده اند(طولی). 160

نمودار4-52: درصد افرادی که از وضع سلامتی خود اظهار رضایت نموده اند(نسلی). 161

نمودار 4-53: درصد افرادی که از وضع محیط اجتماعی خود اظهار رضایت نموده اند(طولی)   161

نمودار 4-54: درصد افرادی که از وضع محیط اجتماعی خود اظهار رضایت نموده اند(نسلی)   161

نمودار 4-55: درصد افرادی که از زندگی خانوادگی خود اظهار رضایت نموده اند(طولی)   162

نمودار 4-56: درصد افرادی که از زندگی خانوادگی خود اظهار رضایت نموده اند(نسلی)   162

نمودار 4-57: درصد افرادی که از شانس و اقبال خود اظهار رضایت نموده اند(طولی). 162

نمودار 4-58: درصد افرادی که از موقعیت شغلی خود اظهار رضایت نموده اند(طولی). 163

نمودار 4-59: درصد افرادی که از وضع مسکن خود اظهار رضایت نموده اند(طولی). 163

نمودار 4-60: عوامل موفقیت از دیدگاه افراد(طولی). 164

نمودار 4-61: عوامل موفقیت از دیدگاه افراد(نسلی). 164

 

 

 

 

 

فصل اول

کلیات

 

1-1- طرح مسأله

تحولات و تغییرات فرهنگی پدیده ای است که همواره با بشریت همراه و همنشین بوده است، پیدایش آتش، کشاورزی، خط، تولید ابزار و زایش صنعت، ظهور پیامبران، جنگ و کشورگشایی همه در تحولات و تغییرات فرهنگی انسان نقش داشته­اند.

در چند سده اخیر, انقلاب صنعتی یکی از مهمترین دلایل و یا شاید مظهر تغییرات فرهنگی در جهان به شمار می رود. اما در چند دهه گذشته تغییرات اقتصادی، تکنولوژیکی، اجتماعی و سیاسی، فرهنگهای جوامع پیشرفته صنعتی را از جنبه های بسیار مهم دگرگون ساخته است. انگیزه هایی که مردم را به کار وامی دارد، مسائلی که سبب بروز برخورد سیاسی می شود و اعتقادات مذهبی مردم، نگرش آنها درباره طلاق، سقط جنین، همجنس بازی و اهمیتی که به داشتن بچه و تشکیل خانواده می دهند همه دگرگون شده است.

انقلاب صنعتی جریانی از تغیرات با خود آورد و شکل نوینی به فرهنگهای مغرب­زمین بخشید، با گذشت سالها که از اهمیت رشد اقتصادی به منزله مهمترین هدف جوامع می گذرد، هم­اکنون دگرگونیهای فرهنگی هستند که جامعه پیشرفته صنعتی را هدایت می کنند (اینگلهارت, 1373).

اما مظاهر انقلاب صنعتی، علی الخصوص مظاهر مادی آن، در چارچوب کشورهای مغرب زمین محصور نماند، بلکه با ورود اجتناب ناپذیر خود به همه کشورها و جوامع، تجربه های فرهنگی متفاوت و البته در برخی وجوه، تجربه­های مشترکی را نیز موجب شد. مسلماً جامعه ایران نیز مستثناتی بر این قاعده نبوده و نیست. پژوهش حاضر کوششی است برای مقایسه برخی وجوه تحول فرهنگی ارزشها و نگرشهای افراد در جوامع پیشرفته صنعتی با مؤلفه های مشابه در جامعه ایران و تطبیق نظریات پیرامون این تحولات در مورد تجربه خاص ایران.پ

در واقع همانگونه که از عنوان پایان­نامه استنتاج می­شود مساله اصلی ما در این تحقیق تحول فرهنگی است‎‏‏، که به صورت تطبیق نظریه تحول فرهنگی اینگلهارت بر ارزش­ها و نگرش­های ایرانیان مطرح می­شود.

 

آنچه که در این میان غامض است بازه زمانی این تغییرات است یا به عبارت دقیق­تر این پژوهش تحولات فرهنگی را در چه بازه زمانی مورد توجه قرار می دهد.

با توجه به روش شناسی پژوهش (در قسمت روش شناسی به صورت مسبوط توضیح داده خواهد شد) یکی از روش­های این تحقیق تحلیل ثانویه پیمایش های ملی درباره ارزشها و نگرشهای ایرانیان است بنابراین نتایج حاصل از پیمایش های ملی، داده خام پژوهش حاضر به شمار می رود. با توجه به این موضوع که قدیمی ترین پیمایش انجام گرفته در کشور به سال 1353 بازمی گردد و اخیرترین آنها در سال 1382 انجام گرفته بازه زمانی تحقیق را تحولات فرهنگی ایرانیان از سال 1353 تا 1382 در نظر می­گیریم.

گذشته از بحث طرح مساله، مبحث مهم بعدی در این قسمت بحث اثبات مسأله یعنی اثبات وجود تغییرات است. درواقع باید قبل از تبیین و تحلیل تغییرات فرهنگی در ایران، به اثبات این مساله پرداخت که اساسا تغییراتی رخ داده است. دلایلی که موید وجود مساله تغییرات فرهنگی می­باشد به شرح زیر است:

• جهش های اقتصادی و تکنولوژیکی در جهان، ورود تکنولوژی های مدرن به عرصه زندگی روزمره، ورود تلویزیون و رسانه های جدید مانند ماهواره، اینترنت و … تحولات بسیاری را در تمام جهان باعث شده است که جامعه ایران نیز در این میان تاثیرات مشابهی را نیز پذیرا شده است.

گذشته از تحولات جهانی، جامعه ایران طی 30 سال اخیر (1382 1353) تغییراتی منحصر به خود را نیز از سر گذرانده است. وقوع یک انقلاب عمیق اجتماعی و ایدئولوژیک و از سرگذراندن یکی از طولانی­ترین و فرسایشی­ترین جنگ ها در دهه­های اخیر، وقوع تغییراتی را در طرز فکر و نگرش افراد اجتناب ناپذیر می­نماید. از نظر شاخص های مدرنیزاسیون نیز، اجرای چندین برنامه توسعه (چه قبل از انقلاب و چه بعد از جنگ)، دوبرابر شدن جمعیت و 4 برابر شدن شهرنشینی (http://www.sci.org.ir ، سایت مرکز آمار ایران) و افزایش ناگهانی جوانان در چند سال اخیر، تغییرات گسترده در قیمت نفت و بالطبع تولید ناخالص ملی، به وجود آمدن کلان­شهرها و تغییرات گسترده در چهره شهرها، افزایش تولیدات و همچنین واردات به طوری که برای هر محصول چندین آلترناتیو از لحاظ مارک در بازار وجود دارد، افزایش درصد باسوادان از 48.5 درصد در قبل از انقلاب به 86.5 درصد در سال 1384(روزنامه همشهری، 20/11/84)، افزایش درصد زنان تحصیل کرده و افزایش حضور آنها در محیط کار و اجتماع و … همه و همه نشان دهنده تغییرات فیزیکی، جمعیتی و اجتماعی گسترده ای در کشورمان طی 30 سال اخیر است که با توجه به تعریف فرهنگ در نظام کنش[1]، تغیرات فرهنگی را نیز موجب شده است.

• تقریباً می توان در نگرشهای سنجیده شده در تمام پیمایش ها، تفاوت های محسوسی را میان نگرشهای افراد در سنین مختلف مشاهده نمود. این به گونه ای است که از 186 گرایش سنجیده شده در پیمایش سال 79، 107 گرایش با مؤلفه سن همبستگی نشان می دهند. البته این همبستگی هیچگاه از وضعیت ضعیف و متوسط ضعیف بالاتر نمی رود زیرا فرآیند جامعه پذیری در هر حال اجازه گسست های بنیادی را نداده است.
• با مراجعه به دو پیمایش مورد استفاده در این پایان نامه درمی یابیم که افراد خود به تغییرات ارزشی، نگرشی و فرهنگی خود و دیگران اذعان دارند. تغییرات ارزشهای مذهبی به عنوان یکی از مهمترین و پایه ای ترین ارزشها و هنجارها(اینگلهارت, ص 208)، موید این ادعاست.

در پیمایش سال (1353) به دو گویه زیر بر­می­خوریم:

الف) به نظر شما مردم ………………………………………………

1) بیشتر از سابق به امور دینی توجه می کنند

2) کمتر از سابق به امور دینی توجه می کنند

3) همین اندازه به امور دینی توجه می کنند.

ب) به نظر شما در آینده توجه به مذهب بیشتر خواهد شد یا کمتر یا فرقی نمی کند.

برای دانلود متن کامل پایان نامه اینجا کلیک کنید.

دانشگاه تهران

دانشکده علوم اجتماعی

نقش آموزشهای رسمی فنی و حرفه ای

در توسعه فعالیتهای غیرکشاورزی

مطالعه موردی شهرستان قائم شهر

تهیه و تدوین  :     ******

استاد راهنما   :    دکتر مصطفی ازکیا

استاد مشاور   :     دکتر منصور وثوقی

 

 

موضوع:

ـ بررسی نقش آموزشهای رسمی (کلاسیک) فنی و حرفه ای در توسعه فعالیتهای غیرکشاورزی، تأثیر این فعالیتها در توسعه منطقه.

ـ تأثیر آموزش در ایجاد اشتغال، کیفیت محصول، افزایش درآمد، کاهش مهاجرت ، بیکاری و ناهنجاریهای اجتماعی در شهرستان قائم شهر در یک دوره 5 ساله (82 ـ 1378)

 

مسأله و سؤال تحقیق:

ـ آموزش افراد و پرورش استعدادها و تربیت نیروی انسانی خلاق، ورزیده و دارای تخصص چه تأثیری در توسعه دارد.

ـ نهادهای آموزشی چگونه می توانند با افزایش کارآیی افراد، زمینه ساز مشارکت بیشتر مردم در تحولات و در نهایت، توسعه اقتصادی و اجتماعی کشورها باشند.

ـ با توجه به رشد سریع جمعیت و عدم توانایی بخش کشاورزی در جذب نیروی انسانی مازاد، چه راهکارهای دیگری برای جذب این افراد وجود دارد.

ـ ایجاد چه فعالیتهایی می تواند در کنار بخش کشاورزی و به صورت مکمل این بخش، نقش عمده ای در اشتغال زایی، کاهش فقر و بیکاری و جذب افراد و نیروی انسانی آماده به کار داشته باشد و به درآمدزایی و توسعه منجر شود.

ـ چه زمینه ها و استعدادهایی در منطقه مورد مطالعه وجود دارد که بتواند با جذب نیروی کار مازاد، مانع از مهاجرت افراد و آسیب های اجتماعی ناشی از آن بشود.

ضرورت و اهمیت موضوع:

این تحقیق از آن جهت اهمیت دارد که به موضوع اشتغال زایی در کنار بخش کشاورزی می پردازد و با بررسی فعالیتهای غیرکشاورزی در منطقه مورد مطالعه، به کمک بخش کشاورزی می شتابد و ضعف و ناتوانی این بخش در جذب نیروی کار مازاد را پوشش می دهد و با ارائه راهکارهایی مناسب، توسعه این فعالیتها را هدف قرار می دهد که در نهایت منجر به ایجاد اشتغال، افزایش درآمد، کاهش بیکاری و مهاجرت، کاهش ناهنجاریهای اجتماعی، بکارگیری سرمایه های اندک و توسعه منطقه می شود و درصدد تحقق این اهداف با کمک این اهداف نهادهای متولی آموزشهای رسمی و فنی و حرفه ای برمی آید.

 

اهداف تحقیق:

اهداف این تحقیق در ابعاد کلی آن،  بررسی جایگاه و نقش آموزشهای رسمی در توسعه فعالیتهای غیرکشاورزی و بررسی اثرات اقتصادی ـ اجتماعی توسعه این فعالیتهای در منطقه و شناسایی اقداماتی که می تواند به توسعه این فعالیتها کمک کند. اهداف اختصاصی تر این تحقیق، بررسی فعالیتهای غیرکشاورزی شهرستان مورد مطالعه از نظر تعداد، میزان اشتغال زایی، افزایش درآمد، میزان جذب نیروی کار مازاد، پیشگیری از مهاجرت، نوع فعالیتها، میزان سرمایه گذاری، میزان بازدهی واحد، توزیع جغرافیایی آن و بررسی رابطه آموزش با میزان موفقیت و توسعه این فعالیتهاست.

محدوده جغرافیایی و زمانی تحقیق:

محدوده جغرافیایی تحقیق، تمامی روستاهای شهرستان قائم شهر به دلیل پراکندگی کارگاههای مورد مطالعه در سطح روستاهای شهرستان بود، به لحاظ موضوع و محدوده زمانی، تمامی کارگاههایی که مجوز احداث آنها در فاصله سالهای 1378 تا 1382 صادر شده بود. به عنوان جامعه آماری تحقیق مورد مطالعه قرار گرفت.

 

مشکلات و محدودیتهای تحقیق:

عمده ترین موانع و مشکلات تحقیق، یکی دسترسی به کارگاهها و جمع آوری اطلاعات به دلیل پراکندگی جامعه آماری و دیگری، مشکل برقراری ارتباط به دلیل بی اعتمادی پرسش شوندگان به محقق و عدم آشنایی آنان با تحقیق و ضرورت و اهمیت آن در بهبود وضعیت آتی بود. از دیگر مشکلات می توان به فقدان آمار و ارقام روزآمد اشاره کرد.

 

چارچوب نظری تحقیق:

در انجام این تحقیق، از نظریه های مختلفی استفاده شده است و از مفاهیم عمده هر نظریه در مطالعه موضوع و ارائه فرضیات استفاده شده است. عمده ترین نظریات استفاده شده در این تحقیق و مفاهیم عمده هریک به شرح جدول خلاصه شده است:

چارچوب مفهومی تحقیق (مدل نظری)

نظریه	مفاهیم مورد استفاده	صاحب نظریه	متغیر مورد سنجش	شاخص	سطح سنجش
پیشرفت اقتصادی	افزایش بازده، افزایش درآمد، گسترش عقل معاش، آموزش	آدام اسمیت	کارآیی درآمد آموزش	بازده درآمد تحصیلات	رتبه ای   فاصله ای
کیفیت زندگی	افزایش کیفیت زندگی افزایش ثروت ملل افزایش هوش و آگاهی کسب آمادگی افراد	آلفرد مارشال	میزان رضایتمندی از زندگی	رضایتمندی از: درآمد ، ثروت، سواد ، شغل	اسمی   رتبه آی
مدیریت علمی	پاداش برای کار خوب تعیین وظایف(تقسیم کار) بکارگیری افراد ماهر آموزش کارکنان	فردریک تیلور (تایلور)	پاداش مادی مهارت آموزش	میزان پاداش میزان مهارت نوع مهارت میزان تحصیل	اسمی   رتبه ای
آموزش و پیشرفت	رابطه آموزش و تولید رابطه نظریه و عمل همزمانی آموزش و آموزاندن رابطه کار فکری و کاردستی	پائولو فریره	آموزش تولید دوره های آموزش کارهای عملی طرحهای نو	نوع تولید نوع دوره های آموزشی طرحهای تازه	اسمی
آموزش و توسعه	آموزش سازمان یافته اشتغال مولد آموزشهای رسمی و غیررسمی رابطه آموزش و نیاز مردم	مایکل تودارو	آموزش رسمی اشتغال نیاز مردم	دوره های آموزش کاربرد محصول تولیدی میزان اشتغال تعداد شغل	رتبه ای اسمی فاصله ای
نوسازی	نوسازی انسان، شهرنشینی تعلیم و تربیت صنعتی شدن وسایل ارتباط جمعی	آلکس اینکلس	شهرنشینی سوادآموزی وسایل ارتباطی	محل زندگی میزان سواد دوره های آموزشی وسایل ارتباطی مورد استفاده	اسمی رتبه ای
اشاعه فرهنگی	دسترسی به رسانه ها، شهرنشینی، سوادآموزی، مشارکت، همدلی	دانیل لرنر	وسایل ارتباطی شهرنشینی سوادآموزی همدلی کارگروهی	وسایل ارتباطی مورد استفاده محل زندگی میزان تحصیلات میزان همدلی میزان مشارکت	اسمی رتبه ای
نیاز به پیشرفت	انگیزه پیشرفت (میل و نیاز به پیشرفت)، کارآیی و سرعت بالا در انجام کار، خوب انجام دادن کارها	دیوید مک کله لند	انگیزه پیشرفت، کارآیی، احساس مسئولیت	انگیزه های انجام کار میزان کارآیی استاندارد محصول سرعت انجام کار	فاصله ای رتبه ای

 

 

تجربیات سایر کشورها :

علاوه بر نظریات مورد اشاره، مطالعات و تحقیقات انجام شده درباره موضوع و تجربیات سایر کشورهای دنیا در زمینه چگونگی و شیوه های توسعه اشتغال غیرکشاورزی و طرح های اشتغال زایی و خوداشتغالی نیز مورد بررسی قرار گرفت که عمده ترین این تلاشها، تجربیات و مطالعات عبارتند از:

1ـ اشتغال روستایی در چین:

انتقال نیروی کار مازاد بخش کشاورزی در مشاغل مرتبط با کشاورزی نظیر دامداری، پرورش ماهی، مرغداری، جنگل داری و سایر زمینه های کشاورزی در محل سکونت آنها، جذب کارگران اضافی در مراکز صنعتی، اشتغال روستائیان در مشاغل خدماتی (حمل و نقل ، تعمیرات، بانکداری و ساختمان سازی) و استفاده از سرمایه های شهری برای جذب نیروی کار مازاد روستایی.

2ـ هندوستان :

حمایت از صنایع کوچک روستایی، برنامه اشتغال روستایی ملی و طرح ایجاد دهکده تولید صادراتی.

3ـ سریلانکا:

برنامه های رفاه اجتماعی (آموزش و بهداشت رایگان، سوبسید مواد غذایی)، برنامه های افزایش تولید (توسعه آبیاری، تقسیم اراضی، اعطای تسهیلات بانکی، سوبسید)، برنامه توسعه فقرا، کاهش مهاجرت و ایجاد مراکز صنعتی، برنامه بیدارسازی روستایی، پروژه توسعه روستایی یکپارچه و طرح برق رسانی روستایی.

4ـ بنگلادش:

برنامه بهبود تکنولوژی در دو بخش کشاورزی و غیرکشاورزی، ایجاد مؤسسه صنایع روستایی و خانگی با محوریت صنایع کوچک خانگی، تأسیس شهرکهای صنعتی و فراهم آوردن امکانات زیربنایی.

5ـ تایوان :

ایجاد مناطق صنعتی در نواحی روستایی، توسعه خدمات اجرایی ـ تفریحی، وام های بلندمدت و کم بهره، دوره های آموزشی برای تغییر شغل کشاورزان و ارائه خدمات کاریابی.

6ـ اندونزی :

آموزش مهارتهای فنی و حرفه ای در زمینه صنایع خانگی و روستایی، آموزش ارتقای بهره وری و کارفرمایی، توسعه زیرساختهای اقتصادی و اجتماعی و تشویق صنایع خانگی.

7ـ مالزی:

گسترش زمینهای جدید و افزایش مقیاس آنها (3 هکتار) ، برنامه های صنعتی شدن با هدف تغییر ساختار اقتصادی، تدوین سیاست ملی کشاورزی و استفاده از تکنولوژی جدید.

8ـ نپال:

برنامه ایجاد اشتغال از طریق توسعه صنایع خانگی و روستایی، استفاده از تکنولوژی کاربر به جای مکانیزاسیون، توسعه کشاورزان خرده پا، آموزشهای حرفه ای، گسترش تحقیقات کار، توسعه مناطق دورافتاده، توسعه زنان و اجرای طرحهای جامع روستایی.

9ـ پاکستان:

ایجاد تعدادی مراکز رشد برای ارائه خدمات اساسی و توسعه فرصتهای شغلی و ایجاد نظام حکومت محلی یا شوراهای محلی برای ایجاد و توسعه منابع سرمایه های محلی.

10ـ فیلیپین:

ایجاد صنایع خانگی، مراکز صنتی ناحیه ای برای فعالیتهای زیربنایی، ترویج فعالیتهای کاربر بجای سرمایه بر و تأسیس بنگاههای کوچک و متوسط.

 

 

برای دانلود متن کامل پایان نامه اینجا کلیک کنید.

دانشکده علوم اجتماعی

پایان ‏نامه کارشناسی ارشد انسان‏شناسی

 

عنوان :

«گفتمان کربلا» و «مناسک عزاداری» در دین ورزی اقشار فرودست شهری

استاد راهنما :

دکتر ابراهیم فیاض

استاد مشاور :

دکتر منیژه مقصودی

 

دانشجو : *****

تکه هایی از متن به عنوان نمونه :

فهرست مطالب

عنوان                                                                                                                   صفحه

فصل اول: کلیات

1ـ1ـ طرح مساله…………………………………………………………………………………………………………………………………. 1

2ـ1ـ اهمیت موضوع ………………………………………………………………………………………………………………………….. 3

3ـ1ـ ضرورت موضوع ………………………………………………………………………………………………………………………. 6

4ـ1ـ اهداف تحقیق ……………………………………………………………………………………………………………………………. 7

5ـ1ـ سوالات تحقیق ………………………………………………………………………………………………………………………….. 8

6ـ1ـ مفاهیم اصلی این پژوهش …………………………………………………………………………………………………………. 9

1ـ6ـ1ـ مذهب و مناسک ……………………………………………………………………………………………………………….. 9

2ـ6ـ1ـ گفتمان، گفتمان کربلا ………………………………………………………………………………………………………… 11

3-6-1- اقشار فرودست شهری …………………………………………………………………………………………………………. 12

7ـ1ـ ادبیات پژوهشی ………………………………………………………………………………………………………………………… 13

فصل دوم: چارچوب نظری                                                                               

مقدمه …………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 23

1ـ2ـ دورکیم و مطالعات اجتماعی دین ………………………………………………………………………………………………. 25

1ـ1ـ2ـ دین و اجتماعی …………………………………………………………………………………………………………………. 28

2ـ1ـ2ـ دین و نمادهای مقدس………………………………………………………………………………………………………… 30

3ـ1ـ2ـ دین و مناسک ……………………………………………………………………………………………………………………. 32

1ـ3ـ1ـ2ـ مناسک عزاداری …………………………………………………………………………………………………………. 36

2ـ3ـ1ـ2ـ مناسک، تغییرات و بازتابندگی ……………………………………………………………………………………. 39

2ـ2ـ آرا و اندیشه های گیرتز ……………………………………………………………………………………………………………… 41

1ـ2ـ2ـ مفهوم فرهنگ در نظریات گیرتز ………………………………………………………………………………………… 42

2ـ2ـ2ـ نماد …………………………………………………………………………………………………………………………………… 43

3ـ2ـ2ـ معنا ……………………………………………………………………………………………………………………………………. 44

4ـ2ـ2ـ دین از دیدگاه گیرتز ………………………………………………………………………………………………………….. 45

3ـ2ـ جمع بندی نظری ……………………………………………………………………………………………………………………….. 54

فصل سوم: روش شناسی    

مقدمه …………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 55

1ـ3ـ روش شناشی ……………………………………………………………………………………………………………………………… 56

1ـ1ـ3ـ روش شناسی گیرتز …………………………………………………………………………………………………………….. 56

2ـ1ـ3ـ روشها و تکنیک های تحقیق ………………………………………………………………………………………………. 65

3ـ1ـ3ـ روش شناسی تحلیل و تفسیر داده ها ……………………………………………………………………………………. 70

2ـ3ـ مناقشات روش شناختی ……………………………………………………………………………………………………………… 71

1ـ2ـ3ـ دیالوگ و خویشتن نگری انتقادی…………………………………………………………………………………………. 82

فصل چهارم: تاریخ و تشیع و مناسک عزاداری

مقدمه …………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 88

1ـ4ـ نگاهی اجمالی به تاریخ تکوین تشیع …………………………………………………………………………………………. 89

2ـ4ـ ایران پس از انقلاب 1357………………………………………………………………………………………………………….. 94

3ـ4ـ مروری اجمالی بر تاریخ عزاداری……………………………………………………………………………………………….. 101

4ـ4ـ مناسک عزاداری در سفرنامه های غربی ها …………………………………………………………………………………… 109

فصل پنجم:  یافته های میدانی

مقدمه …………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 138

1ـ5ـ گفتمان کربلا پس از انقلاب اسلامی: دوران جمهوری اسلامی ………………………………………………….. 139

1ـ1ـ5ـ نریمان پناهی ……………………………………………………………………………………………………………………… 144

2ـ1ـ5ـ سید محمد جواد ذاکر: سمبل سبک جدید …………………………………………………………………………. 145

3ـ1ـ5ـ مهدی اکبری: مداحی از حوزه فرهنگی مشهد……………………………………………………………………… 145

4ـ1ـ5ـ عبدالرضا هلالی: اوج جریان سبک جدید و ستاره مداحان …………………………………………………. 147

2ـ5ـ فضای هیاتها: اجتماعی هیاتی……………………………………………………………………………………………………… 153

3ـ5ـ مفاهیم و نمادهای اصلی گفتمان کربلا ………………………………………………………………………………………. 160

1ـ3ـ5ـ عزاداری …………………………………………………………………………………………………………………………….. 161

2ـ3ـ5ـ اندوه، ماتم و حزن………………………………………………………………………………………………………………. 163

3ـ3ـ5ـ اشک و گریه ……………………………………………………………………………………………………………………… 164

4ـ3ـ5ـ کربلا و عاشورا……………………………………………………………………………………………………………………. 168

5ـ3ـ5ـ نمادهای انسانی …………………………………………………………………………………………………………………. 172

6ـ3ـ5ـ عشق و دیوانگی ………………………………………………………………………………………………………………… 179

7ـ3ـ5ـ علم و کتل و نخل و غیره…………………………………………………………………………………………………… 182

8ـ3ـ5ـ حیوانات نمادین ………………………………………………………………………………………………………………… 185

9ـ3ـ5ـ آب و عطش و تشنگی ………………………………………………………………………………………………………. 186

4ـ5ـ صورت بندی امروزین گفتمان کربلا و مکانیسم های تولید معنا در آن …………………………………………. 188

5ـ5ـ گفتمان کربلا: ساختار معنایی، زبانشناختی و موسیقائی……………………………………………………………….. 197

6ـ5ـ گفتمان کربلا و حیات اجتماعی عزاداران……………………………………………………………………………………. 204

7ـ5ـ گفتمان کربلا و اخلاقیات و سبک زندگی عزاداران ……………………………………………………………………. 212

8ـ5ـ گفتمان کربلا و گفتمان انتظار……………………………………………………………………………………………………… 218

فصل ششم : نتیجه گیری…………………………………………………………………………………………………………………. 22

منابع و مآخذ………………………………………………………………………………………………………………………………………. 35

ضمائم………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 242

 

 

1ـ1ـ طرح مسئله

دین به مثابه نظام فرهنگی (گیرتز، 1973) و یک پدیده اجتماعی(دورکیم، 1383) در مطالعات انسان شناختی جایگاه خاصی دارد. هر چند این پژوهشها عمدتاً مبتنی بر ادیان قبیله و وجوه عجیب و غریب دین بوده اند(موریس، 1383)، با وجود اینها مطالعات انسان شناختی ادیان بزرگ، بالاخص دین اسلام در وجه گسترده آن رواج بیشتری یافته است (گیرتز، 1968) ادیان بزرگی همچون اسلام، عمدتاً در این مطالعات بیشتر شامل بررسی مذهب اهل تسنن بوده، با وجود این، مطالعات اندکی نیز در باب تشیع از منظر انسان شناختی صورت گرفته است(ر.ک. فیشر،1980). اسلام به عنوان یکی از ادیان ابراهیمی جغرافیای تمدنی خاص خودش را در پهنه وسیعی از جهان از قرن 2 هجری به بعد شکل داد. این تنوع به همراه چالشهای پیش روی این مذهب جدید سبب تکثرهای فرقه ای درونی آن شد. یکی از این گرایشهای اصلی اسلام، مذهب تشیع است که خود این مذهب نیز فرق و شاخه های درونی خودش را دارد. تشیع به عنوان مذهب گروه های فرودست و اقلیت ، عموماً در حیطه تمدن اسلامی ـ به جز در مراحل خاص ـ در حاشیه قدرت بوده است (الشیبی، 1380 و توال، 1383).

تاریخ تشیع پس از شهادت امام علی و صلح امام حسن و بالاخص شهادت امام حسین روند دیگری را از سر گذراند که مهمترین ویژگی آن حاشیه بودگی در کنار اکثریت تسنن است. به همین سبب تلاش مستمری برای تمایز هویت خودی از اکثریت دیگری را دنبال کرده، این تلاش در همه وجوه این مذهب از باورها و مسائل کلامی و اعتقادی تا امور منسکی و … را شامل می شود. تاکید بر وجوه خاص در این مذهب، بالاخص مناسک عزاداری محرم یکی از این تلاشهاست. شهادت امام حسین، در کلیت قضیه شبیه به سرنوشت سایر ائمه بوده است، اما این حادثه تاریخی، در ذهن تشیع جایگاهی فراتر از یک امر تاریخی یافت و «در حقیقت فصل اساسی تاریخ شیعیگری شد» (توال، 1383: 31). به همین سبب هم تا امروز در میان بسیاری از گروه های شیعه حتی در کشوری مثل آمریکا یکی از عناصر اصلی ابراز هویت به شمار می آید (تکیم، 1384 و العمار، 1384).

این تمایزیابی در آغاز تاریخ تشیع چندان رایج نبود، بلکه تشیع به تدریج مناسک خاص خودش را بنا به تنوع جغرافیایی و قومی و فرهنگی اش و در گذر زمان شکل داد (گیب، 1380). ایران یکی از مهمترین سرزمینهای رشد و گسترش تشیع بوده است که بالاخص با تاسیس و قدرت یافتن سلسله هایی مثل آل بویه و کیائیان و در نهایت صفویه، تشیع مذهب رسمی کشور ایران شد(جعفریان، 1379 و شوایتزر، 1380). این جریان به واسطه پشتوانه سیاسی که در گسترش مذهب تشیع داشت، سبب نفوذ مذهب تشیع در بخشهای بیشتری از جامعه ایرانی گشت، نفوذی که همراه بود با آمیخته شدن هر چه بیشتر مذهب تشیع و فرهنگ ایرانی که شاید هم به دلیل تشابه ساختاری این دو مجموعه با هم باشد(ر.ک: بی من، 1381: 2ـ 51 و فیشر 1980). هر چند عموماً تشیع را در جامعه ایرانی بصورت یک کلیت یکدست و همسان مورد بررسی قرار داده اند، اما کسانی مثل فیشر به تنوع و تکثر درونی مذهب تشیع در بخشهای مختلف قشربندی اجتماعی ـ فرهنگی ایرانیان اشاره می کنند (فیشر، 4: 1980).

این تنوع و تکثر را در تاکید بر وجوه خاصی از دین مثل وجوه عقلانی و فکری یا وجوه عاطفی و مناسکی به خوبی می توان دید. یکی از مهمترین موضوعاتی که می تواند مجرای بسیار مناسبی برای شناخت دینداری ایرانیان باشد، مقوله مناسک عزاداری محرم است که فیشر آنرا «پارادایم کربلا» نام می نهد. اما به دلایلی که بعداً شرح خواهم داد، من آنرا «گفتمان کربلا» می نامم. گفتمان کربلا، گفتمانی است که دال برتر آن حادثه کربلا و روایت عاشورا توسط دینداران شیعی است به نظر فیشر (1980) سایر گروه بندی های اجتماعی بر وجوه متفاوتی از مذهب تشیع تاکید بیشتری دارند. همانطور که گفته شد در مطالعات اجتماعی دین در ایران کمتر به این مقوله گفتمان غالب در درون مذهب تشیع در اقشار و گروه بندی های مختلف (مثل روحانیون، صوفیان، بازاریان و طبقات بالای شهری و در نهایت اقشار فرودست شهری و روستائیان و عشایر) توجه داشته اند. به دلیل ساختار فرهنگی و سیال این گفتمان و پیوندی که با حیات دائماً در حال تغییر فرودستان شهری داشته، همیشه متحمل تغییرات بسیاری نیز بوده است و این مساله خود ناشی از ساختار مناسک مذهبی است. چرا که مناسک مذهبی علاوه بر آنکه بازنمای دگرگونیها هستند، یکی از نقش های اصلی شان پیشبرد دگرگونی و اعتبار بخشیدن به دگرگونی هاست (بیتس و پلاگ، 1375: 678). مردم در طی تحول زندگی شان، نگرشها و ذهنیت شان نیز تغییر می کند و این سبب تغییر فهم آنها از عناصر اصلی مناسک مذهبی نیز خواهند شد. و از آنجا که گفتمان کربلا حول شخصیت ها و حادثه های خاصی سامان دهی شده است، این گفتمان و مناسک مربوط به آن نیز تغییر می کند. زیرا «تغییرات مناسک تابع تغییراتی است که در شیوه تلقی از این شخصیت ها پیش می آید» (دورکیم، 1383: 113). بنابراین این گفتمان و تغییرات آن بازنمای مناسبی برای زندگی مردم و تغییرات آن بالاخص در حیطه قشر اجتماعی مربوطه می باشد.

این گفتمان به دلیل نقش مهمی که در حیات این مردم داشته است، در صور مختلفی تبلور یافته و مردم آنرا طی مکانیسم ها و صورت بندی های متنوعی بازسازی کرده اند. شکل سنتی تئاتر ایرانی، یعنی تعزیه یکی از این صورت بندی هاست و همچنین صور دیگری مثل روضه، سفره های نذری خانگی، دسته های زنجیرزنی در ماه محرم، هیاتهای سینه زنی و عزاداری و مجالس مکرر و متعددی که تحت تاثیر این گفتمان حیات دینی مردم را تشکیل می دهند، همه بیانگر تکثر تجلیات گفتمان کربلا در زندگی مردم هستند. یکی از صور مهم ظهور و بروز و عملکرد این گفتمان، هیاتهای عزاداری هستند. نیمه دوم دهه هفتاد با گسترش چشمگیر این هیاتها و محتوای آنها مواجه بوده ایم. که بنا به گفته کارشناس سازمان تبلیغات استان تهران، در حدود 15.000 هزار هیات ثبت شده در تهران وجود دارد که این آمار فارغ از هیاتهای غیررسمی و هیات های زنانه ثبت نشده است. در این میان موج خاصی از هیاتها که بیانگر تحولی عمیق در روند سنتی هیات بود، رشد و گسترش خاصی پیدا کرد. موجی که بسیاری از مذهبی ها از آن با عنوان «هیاتهای پاپ» و «هیاتهای سبک جدید» یاد می کنند. که این عنوان ها بیانگر تمایز آنها از سبک سنتی و رایج عزاداری بوده است.از سوی دیگر رسانه ای شدن محتوای این هیاتها هم از طریق صدا و سیما با پخش محتوای این هیاتها و همچنین رواج بازار CDها و نوارهای مجالس مذهبی و ظهور ستاره گونه مداحان سبک جدید و تاکید رسمی و غیررسمی زیادی که بر گفتمان کربلا گذاشته می شد، سبب گسترش هر چه بیشتر این هیاتها و محتوای آنها شد. آنچه که از مشاهدات اولیه برمی آید حضور گسترده نسل جوان در این هیاتهاست. هر چند متخصصان سنتی دین، بالاخص روحانیون، نقدهای چندی به روند گسترش این هیاتها و محتوای آنها داشته اند، اما این نقدها نه تنها اثری نداشته و بعضاً موجب رونق بیشتر آنها هم شده است. آنچه که مهم است حضور گسترده اقشار فرودست شهری و بعضا روستائیان مهاجر در این فضاها و گرایش شدید آنها به گفتمان کربلا در وجه خاص خودشان ست.

این رساله در جهت بررسی گفتمان کربلا در شرایط حاضر و در صورت بندی جدید آن که به نام «سبک جدید» معروف است و برای پی بردن به ویژگیها و مختصات فعلی دینداری اقشار فرودست شهری و تحولات آن سامان دهی شده است.لذا از یکسو با در نظر گرفتن این گفتمان به مثابه یک پدیده اجتماعی، رابطه آن با گروه بندی اجتماعی این مردم، هویت اجتماعی و سیاسی و تحولات آن بررسی خواهد شد و از سوی دیگر نقش گفتمان کربلا به مثابه نظام فرهنگی و یک نظام نمادین و منبع معنایی در زندگی این قشر اجتماعی مورد بررسی قرار خواهد گرفت. این دو سطح از تحلیل مبتنی بر تلفیقی از رویکرد جامعه شناختی دورکیم (برای سطح اول) و رویکرد تفسیری گیرتز (برای سطح دوم) می باشد. قابل ذکر است که این رساله در پی تحلیل صرف امر قدسی در درون این گفتمان بنا به رویکردهایی مثل رویکرد میرچاالیاده (1376) یا رویکردهای روان شناختی و ذهنی و فکری صرف مثل رویکرد فریزر (1383)، و مالینوفسکی و تایلور(ر.ک: موریس، 1383) و همچنین رویکردهای دین شناختی و کلامی و درون دینی که بیشتر به دنبال پیرایش تحریفات و بازگشت به اصل واقعه و ارائه قرائتی «اصیل» هستند(مطهری، 1379، نوری نژاد، 1383) نیست، بلکه همانطور که گفته شد بنا به رویکرد تلفیقی از نظریات گیرتز و دورکیم، به دنبال بررسی گفتمان کربلا، به مثابه یک ساختار فرهنگی و نظام نمادین و در ارتباط با امر اجتماعی و فرهنگی و به عنوان یک پدیده اجتماعی هستم.

 

 

 

 

2ـ1ـ اهمیت موضوع

در هر پارادایم علمی، موضوعات مورد پژوهش می توانند از دو جهت اهمیت لازم را برای تحقیق داشته باشند: یکی از جهت محتوای درونی خود موضوع و دیگر از جهت موقعیت آن موضوع در سایر موضوعات.

مساله مذهب و مناسک مذهبی نیز از این دو جهت اهمیت بررسی را دارند. مذهب از یکسو به عنوان بخشی از هر فرهنگ با نمادهای مقدس و کارکردهای آنها سروکار دارد(گیرتز، 1973). و از سوی دیگر به عنوان پدیده ای اساساً اجتماعی با گروه های اجتماعی در ارتباط است (دورکیم، 1383). مذهب به مثابه مجموعه ای متشکل از باورها و مناسک، نظام نمادین خاصی را جهت حل مساله معنا و تامین پشتوانه اخلاقی برای اعضای جامعه بر مبنای ایمان مذهبی شان فراهم می کند. اما این ایمان مذهبی بیش از هر چیزی از خلال مناسک مذهبی کسب می شود (گیرتز، 1973) و اقتدار اخلاقی اجتماع از خلال این مناسک به فرد انتقال می یابد(دورکیم، 1383). لذا مناسک یک وجه بسیار مهم از هر دینی هستند که از دو جنبه پویایی شناسی ـ برای بررسی تحولات اجتماعی و مذهبی یک جامعه ـ و هم از جنبه ایستائی شناسی ـ به عنوان بازنمایی وضع فرهنگ و اجتماع ـ قابل بررسی هستند.

به همین سبب هم یکی از موضوعات اساسی انسان شناسی دینی، پژوهش در باب مناسک دینی و محتوا و عملکرد آنهاست. از وجه خاص تر موضوع این رساله نیز جامعه شیعی ایرانی، بالاخص در قشر مورد نظر یعنی فرودستان شهری از باب پژوهش های اجتماعی دین، آثار بسیار اندکی را در بر می گیرد. علی رغم تاثیر بسیار گسترده دین در حیات این بخش از جامعه، به دلایل معرفت شناختی و روش شناختی خاصی عموماً از حیطه پژوهشها، بالاخص در باب مناسک عزاداری و به عبارت عامتر گفتمان کربلا در حاشیه بوده اند. اجتماع ایرانی، بالاخص بعد از انقلاب مذهب را در همه عرصه ها و البته سیاسی تر، تجربه کرد. و به دلیل تاثیر عمیقی که گفتمان کربلا، هم در شکل دهی معرفت دینی این بخش از جامعه و هم در تامین منبع معنایی و تداوم هویت اجتماعی آنها در عرصه جامعه و فرهنگ دارد، پژوهش آن اهمیتی خاص در شناخت حیات فرهنگی و دینی مردم دارد.

تحولات اخیر اجتماع ایرانی در حیطه مذهب و اجتماع و فرهنگ بر گفتمان کربلا در این بخش از جامعه تاثیرگذار بوده است. لذا فهم این تغییرات و محتوای آن، همراه با فهم تداوم ها و استرارهای این گفتمان در این بخش از جامعه اهمیت خاص خودش را دارد.

همچنین اندک بودن مطالعات اجتماعی دین، بالاخص با رویکردی انسان شناختی در باب مذهب مردم ایرانی به همراه غفلتی که در مطالعات اجتماعی دین ـ جامعه شناختی و انسان شناختی ـ در بررسی مناسک مذهبی در ایران رایج است، پژوهش در باب این مناسک را اهمیتی مضاعف می بخشد.

از سوی دیگر مساله شکل گیری، تداوم و عملکرد مناسک ثانویه و رابطه و تاثیر آن بر مناسک اولیه در مذهب تشیع جایگاه خاصی دارد. تشیع به دلیل تاریخ تکوین خاص خودش (ر.ک: الشیبی، 1380 و توال، 1380) در وجوه متعددی متکی بر این مناسک ثانویه بوده است. مناسک اولیه، مناسکی اند که توسط بیانگذاران اصلی مذهب تدوین و ترویج پیدا می کنند و معمولاً هم بسیار صورت گرایانه و فرمال هستند. لیکن مناسک ثانویه، مناسکی اند که در اصل جزء مناسک اصلی مذهب نبوده اند، اما بنا به شرایط اجتماعی ـ تاریخی خاصی اولویت و اهمیت بیشتری در یک نظام مذهبی پیدا کرده اند. این اولویت یافتن ناشی از نقش و عملکردی است که برای دینداران دارند، لذا فهم جایگاه این مناسک ثانویه و موقعیت آن در نظام مناسک یک مذهب و چرایی این موقعیت و پیامدهای آن اهمیت خاص خودش را دارد.

گفتمان کربلا به عنوان یک گفتمان دینی در اقشار فرودست شهری قابلیت و پتانسیل سیاسی و اجتماعی و مذهبی بسیار بالایی دارد که هم می تواند در این اقشار به صورت یک خرده فرهنگ همنوا با سایر اجزای مجموعه و هم در صورت مقتضی بصورت یک ضد فرهنگ، در تقابل با نظم مستقر عمل کند. لذا این پژوهش می تواند در وضعیت فعلی این موقعیت دوگانه گفتمان کربلا را بصورت طیف گونه ای از یک خرده فرهنگ تا یک ضد فرهنگ بررسی کند.

با بررسی گفتمان کربلا می توان ارتباط یک گفتمان دینی غالب در بخش خاصی از جامعه را با زمینه های اجتماعی و فرهنگی و مکانیسم های تاثیر و تاثر متقابل آنها با یکدیگر را فهمید و در نهایت می توان صورت بندی گفتمان دینی این بخش از جامعه و محتوا و عملکرد آنرا درک کرد. و از خلال این صورت بندی گفتمانی پی به وضعیت حالات روحی و سبک زندگی و هویت گروهی و اجتماعی دینداران و بازنمایی آن در کیهان شناسی و نظام باورها و اعتقادات آن گفتمان دینی و در نهایت تاثیر آنرا بر منش اخلاقی و ساختار فکری ـ انگیزشی آنها بدست آورد.

 

3ـ1ـ ضرورت موضوع

عمده مطالعات اجتماعی دین در ایران عموماً معطوف به مساله سکولاریسم هستند و از سوی دیگر دین و مذهب تشیع را در کلیت آن در نظر گرفته اند و مطالعات اندکی در باب موضوعات خاص تری از جمله مناسک عزاداری و گفتمان کربلا صورت گرفته و پژوهش های صورت گرفته نیز (در پیشینه پژوهشی به این ادبیات اشاره خواهد شد) مناسک عزاداری را به عنوان جزئی فرعی در نظر گرفته اند.

باید دقت کرد که گفتمان کربلا علاوه بر موقعیت آن در اقشار مورد نظر این رساله یعنی فرودستان شهری در سایر اقشار نیز جایگاه مهمی دارد. از سوی دیگر مناسک عزاداری محرم به عنوان یک مناسک جمعی برای جامعه شیعی ایران اهمیت بسیار زیادی دارد و کل جامعه را در فضایی مناسکی قرار می دهد و همه مردم ـ حتی در مواردی اقلیت های دینی ـ درگیر آن می شوند. لذا به سبب جایگاه گفتمان کربلا در تشیع ـ بالاخص اقشار مورد نظر ـ فهم وجه تاریخی معاصر این گفتمان در شرایط فعلی و تحولات آن ضرورت خاصی برای بررسی اجتماعی و فرهنگی دین در ایران دارد.

ظهور اشکال جدید در مناسک عزاداری و محتواها و صورت بندی گفتمان کربلا، ضرورت فهم چرایی و چگونگی این صور جدید و پیامدهای آنها را ایجاد می کند. این تحولات از نظر عموم دینداران سنتی برای دین پیامد مناسبی ندارند، اما جدای صحت درون دینی این صورت های جدید، ظهور و بروز آنها دلایل اجتماعی، فرهنگی و سیاسی خاص خودش را دارد که فهم آنها ضروری است.

لذا در کل فهم وضعیت فعلی گفتمان کربلا از جنبه های زیر ضرورت دارد:

1ـ فهم رابطه نمادها مقدس گفتمان کربلا با حیات اجتماعی و فرهنگی فرودستان شهری؛ 2ـ فهم جایگاه این گفتمان به مثابه ” نظام فرهنگی ” و ” پدیده اجتماعی ” در حیات دینی مردم؛ 3- فهم آن به مثابه یک منسک دینی مهم و موثر در حیات دینداران؛ 4ـ فهم تحولات این گفتمان به عنوان یک تغییر و تحول مذهبی در جامعه فعلی ایران شیعی؛

 

4ـ1ـ اهداف تحقیق

در هر پژوهشی اهداف آن بیانگر سمت و سوی روندهای پژوهشی است. اهداف هر تحقیقی را در سه سطح می توان در نظر داشت، 1ـ سطح اول برای فهم موضوع 2ـ سطح دوم برای توصیف آن و 3ـ سطح سوم برای تبیین و تفسیر معنای موضوع.

در کل این رساله نیز در جهت سه سطح فوق ساماندهی شده است، یعنی فهم و توصیف و در نهایت تبیین و تفسیر گفتمان کربلا در ساختار اجتماعی و فرهنگی فرودستان شهری.اما این اهداف بصورت جزئی تر شامل فهم و توصیف وضعیت امروزی این گفتمان و تحولات اخیر آن و فهم صورت های جدید گفتمان کربلا و مناسک عزاداری در وهله اول می شود. و در وهله دوم به سطوح تبین موضوع خواهیم پرداخت و هدف ما در این مرحله، تبیین و تفسیر نظام نمادین و نظام معنایی این گفتمان و نقش آن در زندگی اجتماعی و فرهنگی و مذهبی مردم و همچنین تبیین و تفسیر تحولات فعلی این گفتمان و تغییرات و تداومهای آن نسبت به گذشته را شامل می شود.

در نهایت در بحث مطالعات انسان شناختی دین به فهم و تبیین موضوع سلسله مراتب مناسک در یک مذهب و چرایی و چگونگی مکانیسم های تاثیرگذاری و تاثیرپذیری آنها بر شرایط مذهبی و اجتماعی و فرهنگی پیروان آن مذهب خواهیم پرداخت.

باید دقت کرد این پژوهش به دنبال مطالعه کلامی گفتمان کربلا برای بررسی صحت و سقم محتویات و عناصر این گفتمان از منظر درون دینی نیست. به عبارت دیگر هدف این رساله در پی بررسی تاریخ نگارانه این گفتمان یا ارائه تفسیر جدید جامعه شناختی از واقعه تاریخی کربلا (آنگونه که در کارهای شریعتی، 1379 و مطهری 1379 دیده می شود) نیست. به عبارت دیگر بنا به رویکردی دورکیمی (1383) هیچ دین باطلی وجود ندارد و همه باورهای مذهبی ریشه در واقعیت دارند و بیانگر واقعیت هستند، لذا در بررسی این گفتمان دینی نیز بحثی در باب بطلان و صحت و سقم تاریخی و درون دینی آن نیست. بلکه با رویکرد دورکیمی (1383) و رویکرد  تفسیری گیرتز( 1973) به دنبال کارکردهای اجتماعی این گفتمان و نقش آن در مساله هویت اجتماعی و حل مساله معنا و پیوند روحیات و سبک زندگی مردم با جهان بینی و نظام اخلاقی شان خواهیم بود.

 

 

برای دانلود متن کامل پایان نامه اینجا کلیک کنید.

دانشگاه تهران

دانشکده علوم اجتماعی

بررسی مقایسه ‏ای نابرابری اجتماعی در کردستان ایران و عراق

با تاکید بر شهرهای مهاباد و سلیمانیه

نگارش: *****

استاد راهنما: دکتر سید حسن حسینی

استاد مشاور : دکتر رحمت اله صدیق سروستانی

پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد در رشته جامعه شناسی

 

تکه هایی از متن به عنوان نمونه :

 

چکیده

در این پژوهش ،درصدد بررسی مقایسه‏ای نابرابری اجتماعی در کردستان ایران و عراق با تاکید بر شهرهای مهاباد و سلیمانیه برآمده‏ایم.نابرابری اجتماعی به تفاوت‏هایی میان افراد اشاره می کند ،که بر نحوه زندگی آنها ،خاصه بر حقوق ،فرصت‏ها ،پاداش‏ها و امتیازاتی که از آن برخوردارند ،تاثیر دارد.در بررسی فضای مفهومی این متغیر ،آن را به سه بعد نابرابری در وضعیت اقتصادی ،نابرابری در وضعیت سیاسی و نابرابری اجتماعی تفکیک نموده‏ایم.تلفیقی از آرای وبر ،پارکین و بوردیو برای چارچوب مفهومی فوق ،مناسب تشخیص داده شده است.سوال اساسی ما این است که مهم‏ترین عوامل موثر بر نابرابری اجتماعی در مهاباد و سلیمانیه کدامند؟اهداف ما نیز ارائه‏ی چارچوب تحلیلی مناسبی جهت طرح مسائل اجتماعی کردستان و شناخت مهم‏ترین عوامل نابرابری اجتماعی در کردستان می‏باشد.روش ما مقایسه‏ای و ابزارهای گردآوری اطلاعات ،مشاهده ،مصاحبه‏ی عمیق و مصاحبه‏ی استانداردیزه است.در سلیمانیه ،تحصیل و در مهاباد ،درآمد مهم ترین عوامل نابرابری اجتماعی به شمار می رود.در کردستان عراق ،در نتیجه‏ی سالها مبارزه‏ی مسلحانه ،زمینه‏ی تحصیل کمتر مهیا شده است.در ایران با تغییر ضوابط دستیابی به مشاغل بالا بعد از انقلاب ،کردها  همانند گذشته از این سمت‏ها محروم شدند.زبان کردی در مهاباد به عنوان گونه‏ی پست ،به طور طبیعی آموخته می شود و درگفتگوهای خودمانی ،در ادبیات مردمی  و مانند آن کاربرد دارد ،در حالی که زبان کردی در سلیمانیه،به عنوان گونه والا در مدرسه آموزش داده شده و برای تولید ادبیات رسمی در ادارات ،سازمانها ،سخن‏رانی‏ها و دانشگاهها به کار می‏رود.اولویت هزینه‏های دانشجویان در سلیمانیه،گردش و تفریح و وسائل نقلیه و در مهاباد ،خرید کتاب و ظواهر شخصی است.میزان مشارکت در انتخابات و رابطه با حکومت در سلیمانیه بیشتر از مهاباد است.

 

اصطلاحات کلیدی : نابرابری اجتماعی،طبقه‏ی اجتماعی،قشربندی اجتماعی،انسداد اجتماعی، سرمایه‏ی فرهنگی،دوزبانگونگی.

 

مقدمه و بیان مسئله

کردها هر زمان در برابر آیینه‏ی تاریخ قرار می‏گیرند، با دو تصویر خوب و بد که متفاوت و متضاد از هم هستند ،روبرو می‏شوند. یک تصویر، کردها را مردمانی رشید، دلاور و مرزدارانی غیور نشان می‏دهد که در راه سربلندی و استقلال ایران از هیچ تلاشی فروگذار نکرده و همیشه آماده‏ی فداکاری و ایثار هستند. از سوی دیگر، گاه همین آیینه از کردها چهره‏ای خشن، نامهربان و یک تهدید برای امنیت ملی به نمایش می‏گذارد. کردها در یک چهره نگهبانان کشور و مرز دارانی دلیر هستند که مرزهای غرب کشور را همچون جان عزیز می‏دارند و در چهره‏ی دیگر آشوب طلب و دست به اسلحه نمایانده می‏شوند. این پارادوکس در به تصویر در آوردن کردها، جایگاه ویژه‏ای به آنها بخشیده است (صوفی مجید پور، 1383: 81).

برای نمونه محمود افشار یزدی در پیوست کتاب «کرد و پیوستگی نژادی و تاریخی او» تألیف رشید یاسمی می‏گوید که کردها از نژاد ایرانی هستند و زبان آنها زبانی ایرانی است. لذا کردها در ایران اصولاً احساس دوگانگی با سایر ایرانیان ندارند. در هر حال، ایران یک کشور بیگانه نیست که کردستان را گرفته و استعمار کرده باشد و هم اکنون کردها بخواهند خود را از آن مستقل نمایند (رشید یاسمی، 1362: 1-250). در مقابل جلائی‏پور مطالبات کردها را تهدید تمامیت و هویت ایرانی می‏داند (جلائی‏ّپور، 1370: 8-137).

لذا می‏بینیم که با وجود ایرانی بودن کردها، جنبش ملی کرد در این کشور نیز همچون سایر کشورهای حاکم بر کردستان به مبارزه علیه حکومت مرکزی اقدام نموده‏اند. «طی سال‏های بسیار مرکز ثقل جنبش ملی کرد مرتباً جابجا شده است. این مرکز ثقل از 1925 تا 1934 کردستان ترکیه بود. سپس از 1943 تا 1945 کردستان عراق بود و پس از آن در 1946 در جریان تأسیس جمهوری مهاباد به کردستان ایران منتقل شد . . . (کندال، 1372: 4-173). در دهه‏های 70 و 80 نیز جنبش ملی کرد در ایران فعال بوده است. دلائل این امر و مطالبات کردها چیست؟

گروهی به تحریکات خارجی اشاره نموده‏اند. بدین معنی که مسئله‏ی کرد را در ایران و سایر کشورهای همسایه از دو جنس متفاوت دانسته‏اند و ادعا نموده‏اند که، برای ایران «مسئله کرد» وجود ندارد، هر چند در اثر تحریکات خارجی، مانند طغیان شیخ عبیدالله در زمان قاجارها و سمیتقو در زمان پهلوی اول (برونسن، 1374: 9-51) و قاضی محمد (یاسمی، 1362: 250 و جلائی‏پور، 1370: 2-141) و اوائل انقلاب اسلامی 1357 گاهی برای ایران مسئله ساخته‏اند. لذا راه حل مسائل کردستان را به عواملی مانند گسترش شبکه ارتباطی، واگذاری پست‏های تصمیم‏گیری در مناطق کردنشین به کردها و گسترش نیروهای نظامی و انتظامی در مناطق کردنشین (جلائی‏پور ،1370 :2-141) دانسته‏اند. آنها بعد سیاسی مسئله را نادیده گرفته‏اند، در حالی که کردها در قالب احزاب سیاسی از شورش سمکو و دهه 1940 تاکنون برقراری نظام فدرال یا خود مختار در کردستان، تشکیل پارلمان محلی، تدریس زبان کردی و . . . (کوچرا، بی تا: 198 و مک داول، 1380: 410) را خواستاراند،آنها خواستار تعدیل نابرابری هستند.

بنابراین آنها به ستم ملی‏ای اشاره می‏کنند که علیه کردها اعمال می‏شود. اکثر شاخص‏های توسعه قبل (مک داول، 1380: 40-439) و بعد از انقلاب اسلامی 57 (صوفی مجیدپور، 1383: 8-81) حکایت از آن دارند که کردستان در تمامی شاخص‏ها عقب‏تر از سایر نقاط ایران می‏باشد و شکافی بین مرکز و کردها پدید آورده است. حتی به نظر می‏رسد که در کشور عراق عربی که کشوری بیگانه برای کردها است، وضعیت کردها به مراتب بهتر از کردها در ایران می‏باشد و این مسئله که کردها تنها در ایران استانی به نام خود دارند و . . . با چالش جدی مواجه شده است.

مسئله‏ی مورد بررسی ما «بررسی مقایسه‏ای نابرابری اجتماعی در کردستان ایران و عراق» با تأکید بر شهرهای مهاباد و سلیمانیه می‏باشد. تأکید بر عنصر اجتماعی، این واقعیت را آشکار می‏سازد که نابرابری ناشی از عوامل طبیعی و زیستی نیز می‏باشد و در این میان صرفاً عوامل اجتماعی مد نظر ما هستند. در عین حال روابط قدرت و پدید آمدن گروه‏های سلطه  و فرمانبر در سطح نهادی و ساختاری حائز اهمیت‏اند نه در سطح فردی. بدین معنی که ساختارها و نهادها در جامعه، موانعی را بر سر راه افراد و گروه‏های «غیر خودی» برای رسیدن به منابع و فرصت‏ها تعبیه و در عوض آنها را در انحصار گروه‏های وابسته به خود قرار می‏دهند: «گروه‏های پایگاهی با تبعیض قائل شدن بر علیه اغیار آزادی عمل بازار را محدود می‏کنند» (کوزر و روززنبرگ، 1378: 344).

همانند اکثر مفاهیم جامعه شناختی، نابرابری نیز مفهومی پیچیده بوده و جامعه شناسان تعاریف متفاوتی از آن ارایه داده‏اند. اکثر آن‏ها جایگاه‏های متفاوت افراد و گروه‏ها را در یک موقعیت خاص مد نظر دارند؛ بدین معنی که کنشگران با توجه به نقشی که در آن موقعیت ایفا می‏کنند، جایگاه متفاوتی می‏یابند: «اگر چه، در اینکه نابرابری به موضوع‏هایی همچون شکاف بین پولدارها و فقرا یا تفاوت میان فرادستان و فرودستان توجه دارد، توافق نظر وجود دارد، با وجود این نابرابری اجتماعی به طورکلی‏تر به تفاوت‏هایی میان افراد اشاره می‏کند، که بر نحوه زندگی آنها، خاصه بر حقوق، فرصتها، پاداش‏ها و امتیازاتی که از آن برخوردارند، تأثیر دارد» (گرب، 1381: 10).

همانطور که اشاره شد، مهم‏ترین تمایزات مورد نظر ما، نابرابری‏های ساختاری‏اند که در کنش اجتماعی افراد پدید می‏آید. بر این اساس ما فرصتها، حقوق و امتیازاتی را که در دسترسی افراد به امکانات، اختلاف به وجود می‏آورند، مد نظر قرار می‏دهیم. در این بررسی با وجود اشتراک زبان، مذهب و فرهنگ مردم شهرهای مهاباد و سلیمانیه به بررسی جایگاه آن‏ها از حیث رابطه با حکومت و انواع بنیان‏های نابرابری (جنسی، حزبی و . . .) مبادرت می‏ورزیم. پیش فرض اولیه در این مورد این است که هر چه رابطه با حکومت بیشتر باشد، بهتر می‏توان از اعتبارات و تسهیلات استفاده کرده و در نتیجه نابرابری تعدیل خواهد شد.

تذکر این نکته ضروری است که «طبقه» در مباحث مربوط به نابرابری اجتماعی در نظریه‏ی مارکس و نئومارکیست‏ها تبلور یافته است. «آنها نابرابری در مالکیت را مادر همه نابرابری‏های دیگر می‏دانند» (تأمین،1373: 136). علاوه بر مفهوم طبقه، مفهوم دیگر کانونی در بحث نابرابری اجتماعی «قدرت» است که وبر و نئووبری‏ها بدان اشاره نموده‏اند. در مباحث اخیر مربوط به نابرابری اجتماعی نیز جامعه‏شناسانی که بر مفهوم طبقه تأکید دارند، بازگشتی به آرای مارکس و آنهایی که بر مفهوم قدرت تأکید کرده‏اند بازگشتی به آرای وبر داشته‏اند. تأکید بر طبقه در بحث نابرابری‏ اجتماعی بیانگر آن است که ساختار اقتصادی عامل نابرابری‏ بوده و تأکید بر قدرت نشان می‏دهد که ماهیت نابرابری اجتماعی ناشی از ساختار سیاسی یا دولت است. در این بحث نیز تاکید ما بر مفهوم قدرت می باشد.بدین دلیل که قابلیت تقسیم بیشتری را نسبت به مفهوم طبقه داشته و امکان شناخت نابرابری های کثرت گرایانه را فراهم می سازد.مارکسیست ها وجود کثرت گرایی و بنیانهای جداگانه قدرت را به غیر از قدرت طبقاتی نادیده گرفته اند.بدون توجه به این امر و ساختار سیاسی یا دولت در کردستان نمی توان تحلیل درستی از مسائل آن ارایه داد.لذا یکی از دلائل شکست احزاب کمونیست در کردستان نیز غفلت از این عنصر و تاکید بر ساختار اقتصادی می باشد.منظور از قدرت به پیروی از گرب (1381: 224)”توانائی های متفاوت در کنترل منابع”می باشد که موجب پیدایش روابط ساختاری و نامتقارن سلطه و فرمانبرداری کنشگران اجتماعی شده است.قدرت به طور معمول به وسیله سه ابزار کلیدی (کنترل بر منابع مادی ،مردم و عقاید)در نظام های اجتماعی به وجود می آید.

ابعاد مسئله‏ مورد بررسی

افراد و گروه‏ها در جامعه وارد روابط متقابل چند سویه‏ای در زندگی روزمره می‏شوند که در چارچوب آن، سعی دارند اراده‏ی خویش را بر دیگران تحمیل نمایند. در این فرایند موازنه‏ی نیروها به چالش کشیده شده و نابرابری پدید می‏آید. این تمایز ناشی از عوامل متعددی از قبیل سن، جنس، مالکیت، تحصیل، شغل، نژاد و قومیت . . . می‏باشد که به صرف بهره‏مندی یا عدم بهره‏مندی از این امکانات و تعلق یا عدم تعلق به گروهی خاص، در طبقه فرادست یا فرو دست جای می‏گیرند. ما در این بررسی به چندین عامل توجه می‏کنیم و اهمیت هر کدام از آنها و نقش شان را در نابرابری اجتماعی مشخص می‏کنیم.

زبان یکی از این عوامل است. ابراهیم یونسی در مقدمه کتاب کردها اثر کندال در این باره می‏نویسد: کمک به شکوفندگی و بالندگی زبان و فرهنگ یک گروه قومی نه مایه جدایی آن گروه از زبان اصلی، که کمک به تحکیم پایه‏های فرهنگ ملی است. کمک به شکوفایی زبان و فرهنگ گروه‏های قومی در معنی کمک به رفع جدایی‏ها و سردی‏‏ها نیز هست، چرا که با درمان این درد در حقیقت زمینه‏ی سردی و جدایی از بین می‏رود و زمینه‏ی جدیدی برای پیوستگی و نزدیکی بیشتر فراهم می‏شود (کندال، 1372: 20-19). بر این اساس جایگاه زبان کردی را در زادگاه اصلی آن یعنی ایران و کشور عراق مشخص می‏کنیم.

شغل نیز یکی از این متغیرها است. با توجه به اهمیت این عامل در سلسله مراتب قشربندی اجتماعی و جایگاه آن در نظریه‏های بوردیو، لنسکی و پارکین، موقعیت کردها را در سلسله مراتب شغلی در مهاباد و سلیمانیه مشخص می‏کنیم. تأکید بر این عامل ناشی از وابستگی شدید درآمد به شغل افراد می‏باشد. «از آنجا که در هر کشور توسعه یافته و در حال توسعه، سوسیالیست یا با اقتصاد بازاری، درآمد هر کس به نوع شغلش بستگی دارد، ساخت شغلی تا حدی ارائه دهنده شاخص توزیع درآمدها است» (کول، 1365: 37). همچنین نقشی که هر کس در جامعه ایفا می‏کند همیشه به صورت یکی از عناصر اساسی و اصلی تمایز طبقاتی بوده و خواهد بود. این نقش به دو صورت قابل تفکیک است:

الف) نقش عمومی، یعنی جایی که هر کس در زندگی عمومی اشغال می‏کند، مهم‏ترین عنصر و حتی تنها عنصر مشخص تمایز طبقاتی در گذشته بوده است. انجام مشاغل سیاسی و نظامی و مذهبی به شاغلین آنها و دسته‏ای که بدان وابسته بودند، جای خاصی در جامعه اعطا می‏کرد. در جامعه‏ی فئودال، برتری اشراف و سینورها بر دهقانان به سبب نقش نظامی آنها بوده است.

ب) نقش اقتصادی افراد همیشه و در تمام تمدن‏ها از نقطه نظر طبقات اجتماعی اهمیت یکسانی نداشته است. در گذشته و حتی در بعضی مواقع در دوران معاصر، «مالکیت زمین» عنصر اساسی وجهه و شخصیت اجتماعی بوده است. اشرافیت گذشته اشرافیت وابسته به زمین بود و هر گاه عناصری از طبقات دیگر به علتی صاحب زمین می‏شدند، به اشرافیت نائل می‏آمدند (لاروک، 1346: 13-12). بر این اساس جایگاه کردها را در شغل‏های مهم حکومتی، کشاورزی، قاچاق و صنعت مشخص خواهیم کرد.

متغیر دیگر مورد توجه در این تحقیق جنسیت می‏باشد. با توجه به جایگاه پایین کردها در سلسله مراتب قشربندی و مبارزه در راه رهایی از این وضع، زنان همواره مورد ستم بیشتری واقع شده‏اند «محرومیت اقتصادی، پرخاشگری را که علیه ضعیف‏ترین عنصر بروز می‏کند، تشدید می‏کند» (بوتول، 1379: 74).

بعلاوه دین اسلام نیز محدودیت‏هایی را بر آنها تحمیل نموده است. «در نامه‏های ایرانی منتسکیو، حجاب زنان نمادی است از سرکوب مردم توسط سلسله مراتب جامعه‏ی سنتی. در مقابل، فقدان حجاب در خیابان‏های پاریس نماد نوع جدیدی از جامعه است که آزادی و برابری بر آن حاکم‏اند» (برمن، 1383: 133). همچنین رژیم بعث نیز در راستای تضعیف جنبش ملی کرد در عراق و تقویت عشیره‏گرایی، زنان را هدف قرار داده و بدین وسیله پارتیزان (پیشمرگ‏های کرد)‏ها را محدود نموده است. «رژیم بعث با برجسته‏سازی فرهنگ عشیره‏ای به ‏ویژه در کردستان ،عملیاتی را دنبال نمود که بر اساس آن می‏توانست جلوی مقاومت جنبش رهایی‏بخش کردها را بگیرد.در فرهنگ عشیره‏ای قبل از هر چیز حیثیت زنان خانواده اهمیت دارد.”حیثیت خانواده“ در درجه‏ی اول اهمیت قرار داشته و ”میهن‏پرستی“ در جایگاه دوم قرار دارد.در این فرهنگ به هنگام مواجهه با پارادوکس”میهن‏پرستی“ و صیانت از”حیثیت خانواده“ بدون شک دومی انتخاب می‏شود و آن عبارت است از جزم‏اندیشی در کنترل جسمی زنان خانواده و عشیره. این امر در راستای نیل به بسیاری از اهداف بعث و به ویژه تضعیف جنبش ملی دمکراتیک کردها موفقیت‏هایی به دست آورد (قره داغی، 2004: 6-1). بر این اساس جایگاه زنان کرد را در سلسله مراتب اجتماعی در هر دو جامعه‏ی مورد بررسی تعیین می‏کنیم.

تمایز سیاسی و حزبی عامل دیگر نابرابری اجتماعی به شمار می‏رود. «گروه‏ها و احزاب همواره نقش اساسی در نشر و گسترش احساس ملی کردها داشته‏اند» (همدی، 1379: 111). تأکید بر این عنصر در تحقیق فوق ناشی از آن است که احزاب تنها در جامعه‏ای گسترش می‏یابند که از سازمان عقلایی برخوردار باشند. همچنین وجود احزاب در پیشبرد سازوکارهای دموکراسی نقشی قاطع دارند که باید به آن توجه نمود، در حالی که هم اکنون هیچ حزب سیاسی رسمی در کردستان ایران که از وزارت کشور مجوز فعالیت گرفته باشد، حضور ندارد. از سویی دیگر یکی از دلائل مسائل کردستان و تهدید تمامیت و هویت ایرانی را وجود احزاب  و خودمختاری کردها[1] دانسته‏اند (جلائی‏پور، 1370:  2-141،51) که مغایر با اصول دموکراسی است. بر این اساس نقش احزاب و گروه‏های سیاسی را در نابرابری اجتماعی مشخص خواهیم کرد.

همچنین به نقش تحصیل (آموزش) نیز در سلسه مراتب قشربندی اجتماعی اشاره می‏کنیم. تحصیلات به ویژه در جوامع مدرن دومین نوع کلیدی تحریم بعد از دارایی (مالکیت) به شمار می‏رود. بر این اساس دسترسی کردها را در دو جامعه‏ی مورد نظر به تحصیل و دارایی و انواع سرمایه‏های فرهنگی و اقتصادی مشخص می‏کنیم.

 

اقشار و لایه‏ های اجتماعی در گذشته‏ کردستان

به زعم کینان (1372: 4-43) سازمان سنتی اجتماعی کرد بر رؤسای دینی و دنیوی و خانواده‏های آنها یعنی شیوخ و اعیان و اشراف روستا و مریدان و روستائیان عادی و کشاورزان و دامداران استوار است.از آغاها که بگذریم ،شیوخ هستند که قدرت و نفوذشان گاه از قدرت و نفوذ آغاها که به هر حال گذرا است به مراتب بیشتر است. پس از جنگ 1964 (عراق) انتقال قدرت از لایه‏های فئودال و رؤسای قبایل به درس خواندگان شهری سخت تسریع شده است.

مارتین وان برویین سن (1378: 275) در کتاب جامعه‏شناسی مردم کرد (آغا،شیخ و دولت) ساختارهای اجتماعی و سیاسی کردستان ،دو طبقه‏ی رعایا و رؤسای اتحادیه‏های قبایل و افراد مسلح‏شان را متمایز می‏کند. «در حوالی سال 1500 کردستان مشتمل بود بر شماری امیرنشین، که درجه‏ی استقلال درونی آنها بسته به قدرت و ضعف امپراتوریهای پیرامون متغیر بود. این امارات از بسیاری لحاظ (سازمان و لایه‏بندی) به کشورهای پیرامونشان شبیه بودند. در اینها دو طبقه‏ی اجتماعی قابل تشخیص بود: رعیت، یعنی طبقه‏ی رعایای مالیات پرداز (مانند کشاورزان، صنعتگران و بازرگانان) و شامل بسیاری عناصر غیرکرد و طبقه‏ای نظامی مشتمل بر افراد قبیله‏ای. گروه دوم در شماری از اتحادیه‏های قبیله‏ای سازمان یافته بود و چنانکه از منابع برمی‏آید اقدام یکدست و یکپارچه در سطح اتحادیه چیزی غیرعادی نبود. دست کم بعضی از امرا عده‏ای افراد مسلح داشتند که احساس سرسپردگی‏شان به میر نیرومندتر از احساس پیوستگی قبیله‏ای بود.

لایه‏های اجتماعی امارت بتلیس نیز بدین شرح است:

1- در رأس، میر و خانواده‏اش.

2- پس از او آغاهای قبایل و سایر اعیان.رایزنان و برخی از صاحب منصبان عالی حکومتی از این طبقه‏ی اخیر تأمین می‏شدند. تعدادی از نخبگان قبیله تیولدار بودند و این تیول درآمد مستقلی را برایشان تأمین می‏کرد؛ بسیاری از اینها در شهر می‏زیستند. زندگی دیگران احتمالاً از طریق حشم‏داری و هدایای افراد قبیله می‏گذشت. معاش آنها که در دربار میر بودند طبعاً از جانب میر تأمین می‏شد.

3- گروهی مشابه این متشکل از نخبگان غیرقبیله‏ای بود، این گروه را صاحب منصبان عالی مقام و هنرمندان و دانشمندان و رجال مذهبی نظیر شیوخ و سادات و ملاها تشکیل می‏داد.

4- در میان افراد عادی قبیله دو لایه را می‏توان از هم متمایز کرد، هر چند این جدایی و تمایز چیزی است سیال و تحرک تا اندازه‏ای زیاد است: آنها  که اسب دارند و آنها که ندارند.

5- شمار قابل ملاحظه‏ای از کردان در شهر می‏زیستند. اینها چون سایر کردها جنگجو نبودند بلکه مردمی بودند مهذب. معلوم نیست چه مشاغلی دارند.

6- گروهی هم هستند به اسم کشاورز (رعایا) که در کوهپایه‏ها و کوهستان‏ها زندگی می‏کنند.

7- نیروی محرکه‏ی اقتصاد بتلیس (علاوه بر حشم چادرنشینان) رعایای مسیحی بودند (که به طور عمده‏ای ارمنی و بعضاً یعقوبیان سوریایی بودند). دهقانان یکجانشین را به طور عمده ارمنیان تشکیل می‏دادند؛ بخش بزرگی از جمعیت شهر نیز ارمنی بودند. این مردم از لحاظ سیاسی وضع و موقع پایینی داشتند، اما بسیاری از آنها باید مرفه بوده باشند: در میانشان صنعتگران قابل و بازرگانان معتبری بودند؛ بقیه باغدار بودند و از این راه درآمد خوبی کسب می‏کردند (وان برویین سن، 1378: 3-242).

اولیا چلبی نیز که یکی از نزدیکان دربار سلاطین عثمانی بوده و سفر‏نامه‏ای در حدود 360 سال قبل نوشته،مردم وان را به شش دسته تقسیم می‏کند:اول،مستمری‏بگیران پاشا که در قلعه کار می‏کنند و نباید هیچ شغل دیگری داشته باشند،مگر در داخل شهر به تجارت بپردازند.برخی از آنها به ممالک دیگر رفته اجناسی برای فروش با خود می‏آورند،برخی به کارهای دستی اشتغال دارند،بعضی دفتردارند که کارشان نوشتن است و در خدمت دولت قرار دارند.برخی روحانی و طلبه هستند و گروهی هم باغبان و خدمتگزارند(چلبی،1364: 186).

[1] حتی اعلام جمهوری کردستان از جانب قاضی محمد ،به مفهوم تشکیل دولت کردستان نبود ،تلاشهای ایشان بیشتر در ارتباط با نظام فدرالی قابل تحلیل است(مدنی،1380: 328).

برای دانلود متن کامل پایان نامه اینجا کلیک کنید.

دانشکده علوم اجتماعی

 

بررسی

تاثیر حضور و قدرت زنان در محیط اجتماعی مردان

در شهر تهران

نگارش

******

استاد راهنما : دکتر حمید رضا جلائی پور

استاد مشاور: دکتر سیدحسن حسینی

استاد داور: دکتر باقر ساروخانی

پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد در رشته پژوهش اجتماعی

تکه هایی از متن به عنوان نمونه :

چکیده

فلاسفه انسان را حیوانِ ناطق می خوانند. این مفهوم نشانگر تفاوت انسان با حیوان و همچنین وجوه مشترک این دو می باشد. ویژگیهای زیستی چه تاثیری در رفتار اجتماعی انسان دارد؟ این سوال تا حدودی کلی است اما در این تحقیق تاثیر تفاوت ویژگیهای زیستی مرد و زن در رفتار اجتماعی آنها بررسی شده است . بر اساس این تحقیق حضور و قدرت زنان در محیط اجتماعی مردان موجب افزایش گرایش به صلح ، گرایش به پیشرفت ، احساس تعلق اجتماعی ، احساس سرزندگی و کاهش انحرافات اجتماعی می شود. این تاثیر صرفا ناشی از زن بودن می باشد که نشانگر تاثیر ویژگی ذاتی زیستی در رفتار اجتماعی است.

ابتدا با استدلال نظری و با اشاره به یافته های زیست شناسی و اکولوژی و تاثیر آن در جامعه و رفتار اجتماعی موضوع ارائه شده است . در بخش دیگر با استفاده از روش پیمایش توسط پرسشنامه به مردان 15تا 65 ساله تهرانی مراجعه شده و با استفاده از پاسخ های آنها به پرسشهای طراحی شده برای سنجش گرایش به صلح ، گرایش به پیشرفت ، احساس تعلق اجتماعی ، احساس سرزندگی و انحرافات اجتماعی و همچنین محیط اجتماعی آنها از جهت میزان تاثیر زنان ، نتایج تحلیل آماری شده و فرضیه ها مورد تائید قرار گرفته است .

دستاوردها :

1- معرفی مفهوم متغیر محیطی ، که باعث غنی تر شدن پژوهش های کمی می شود .

2- بیان تئوریک و علمیِ نقش سازنده و مثبت زنان در محیط اجتماعی مردان که می تواند مسائل حاد و لاینحل اجتماعی را به آسانی حل کند .

کلمات کلیدی: زنان ، حضور زنان، قدرت زنان، محیط اجتماعی، صلح، انحرافات اجتماعی، متغیر محیطی

 

فهرست

فصل١) مقدمه

١-١) طرح مسئله

1-1-1) محیط سنی

2-1-1) محیط تحصیلاتی

3-1-1) محیط درآمد

4-1-1) محیط مذهبی

5-1-1) حضور و قدرت زنان

2-1) اهمیت مسئله

1-2-1) مسئله صلح

2-2-1) گرایش به پیشرفت

3-2-1) گرایشهای کجروی اجتماعی

4-2-1) تعلق اجتماعی

5-2-1) احساس سرزندگی

3-1) اهداف تحقیق

فصل٢) چهارچوب نظری

1-2) تاریخچه

1-1-2) قدرت زنان

2-1-2) تکامل گرائی

3-1-2) داروینسم اجتماعی

4-1-2) اندامواری

5-1-2)  زیست شناسی اجتماعی

٢-٢) نظریه

1-2-2) منازعه

2-2-2) نظریه تنازع

3-2-2) رقابت جنسی

4-2-2) توانائی ذاتی زنان

3-2) فرضیات تحقیق

4-2) عملیاتی کردن

1-4-2) گرایش به صلح

2-4-2) گرایش به پیشرفت

3-4-2) گرایش به کجروی

4-4-2) احساس تعلق اجتماعی

5-4-2) احساس سرزندگی

6-4-2) متغییر محیطی

فصل٣) روش تحقیق

1-3) جامعه آماری

2-3) حجم نمونه

٣-٣) روش نمونه گیری

4-3) ابزار جمع آوری اطلاعات

5-3) روش تحلیل داده ها

1-5-3) نحوه سنجش و استخراج متغییر ها

6-3) پایائی و اعتبار

1-6-3) پایائی

2-6-3) اعتبار

فصل ۴) ارائه نتایج

1-4) تحلیل یک متغیره

2-4) تحلیل چند متغیره

3-4) نتیجه گیری و پیشنهادهای تحقیق

فصل۵) پیوستها

١-۵) پرسشنامه

٢-۵) منابع

چکیده انگلیسی Abstract

 

جدول شماره : 1 دامنه متغیرهای محیطی

جدول شماره : 2 پایائی گویه های گرایش به صلح

جدول شماره :  3 پایائی گویه های گرایش به پیشرفت.

جدول شماره : 4 پایائی گویه های گرایش به کجروی

جدول شماره : 5 پایائی گویه های احساس تعلق اجتماعی

جدول شماره : 6 پایائی گویه های احساس سرزندگی

جدول شماره: 7 همبستگی بین متغیرهای سن، تحصیلات، درآمد

جدول شماره: 8  همبستگی پیرسون بین متغیرهای

جدول شماره : 9 فراوانی و درصد فروانی تحصیلات رتبه ای

جدول شماره : 10 فروانی و درصد فروانی گروههای سنی پنج ساله

جدول شماره : 11 فروانی و درصد فروانی متغیرهای وابسته

جدول شماره :12 آماره های متغیرهای وابسته

جدول شماره : 13 دامنه و آماره های متغیرهای محیطی تبدیل یافته

جدول شماره :14 همبستگی پیرسون بین متغیرهای محیطی و گرایشها

جدول شماره : 15 ضرایب همبستگی جزئی و رگرسیون متغیر گرایش به صلح

جدول شماره : 16 ضرایب همبستگی جزئی و رگرسیون متغیر گرایش به پیشرفت

جدول شماره :17 ضرایب همبستگی جزئی و رگرسیون متغیر گرایش به کجروی

جدول شماره :18 ضرایب همبستگی جزئی و رگرسیون متغیر احساس تعلق اجتماعی

جدول شماره :19 ضرایب همبستگی جزئی و رگرسیون متغیر احساس سرزندگی

 

 

 

نمودار شماره : 1 نمودار دایره ای فراوانی تحصیلات

نمودار شماره : 2 نمودار فراوانی مخارج پاسخگو.

نمودار شماره : 3 نمودار فراوانی سن پاسخگویان در سال 1385

نمودار شماره : 4 فراوانی گرایش به صلح

نمودار شماره : 5 فراوانی گرایش به پیشرفت

نمودار شماره : 6 فراوانی احساس سرزندگی

نمودار شماره : 7 فراوانی احساس تعلق اجتماعی

نمودار شماره : 8 فراوانی گرایش به کجروی اجتماعی

نمودار شماره : 9 فراوانی متغیر محیطزن

نمودار شماره : 10 فراوانی متغیر محیط سن

نمودار شماره : 11فراوانی متغیر محیط تحصیل

نمودار شماره : 12 فراوانی متغیر محیط درآمد

نمودار شماره : 13 فراوانی متغیر محیط مذهب

نمودارشماره :14تحلیل مسیر متغیر وابسته گرایش به صلح

نمودار شماره : 15 تحلیل مسیر متغیر وابسته گرایش به پیشرفت

نمودار شماره :16 تحلیل مسیر متغیر وابسته گرایش به کجروی

نمودار شماره : 17 تحلیل مسیر متغیر وابسته احساس تعلق اجتماعی

نمودار شماره :18تحلیل مسیر متغیر وابسته احساس سرزندگی

 

 

 

 

 

 

 

 

فصل 1 : مقدمه

 

عنوان پایان نامه« بررسی حضور و قدرت زنان در محیط اجتماعی مردان در شهر تهران » است. در این عنوان سه مفهوم « حضور» ، « قدرت » و « محیط اجتماعی » نیازمند توضیح می باشد .

 

1- حضور

اشاره به حضور مستقیم و  فیزیکی زنان داشته و دخالت غیر مستقیم را حتی با وجود قدرت، فاقد اثر لازم میداند. در جامعه انسانی میدانهای اجتماعی وجود دارد که در آنها تعادل حضور جنسی بر هم خورده است . برخی از آنها فقط متشکل از مردان می باشند . یعنی زنان در این میدانها حضور ندارند ..

در اینجا ما کاری با علت این برهم خوردگی نداریم . بلکه در این تحقیق مهم این است که تاثیر زنان  از طریق حضور مستقیم آنها امکان پذیر است . برای مثال حضور غیر مستقیم مانند: فیلم ، عکس ، روایت و یا دخالت توسط مردان مورد نظر نمی باشد. به این دلیل است که کلمه حضور در عنوان آمده است.

همچنین در تاثیر غیر مستقیم امکان سوء استفاده توسط رابطین وجود دارد. پس از نظر من داشتن قدرت بدون حضور ِ زنان حتی می تواند مخرب هم باشد .

 

2- قدرت

صرف حضور کافی نیست . قدرت هم به همراه حضور باید باشد زیرا توانائی تاثیر گذاری نیازمند قدرت است. در واقع حضور بدون قدرت موجب استثمار زنان میگردد. مثل وضعیتی که در روسپی خانه ها است و زنان مورد استثمار قرار می گیرند . در حالتی که فرد فاقد قدرت لازم برای تاثیر گذاری باشد . موضوع بررسی کمرنگ شده و فاقد ارزش لازم می گردد.

3- محیط اجتماعی

مفهوم سوم در این عنوان محیط اجتماعی می باشد. معمولا در تحقیقات کمی به محیط اجتماعی توجه لازم نمی شود و فقط ویژگیهای فردی با عنوان متغیر مربوط به فرد سنجیده می شود . اما  در این کار وقتی می خواستم تا ثیر حضور و قدرت زنان را بسنجم متوجه شدم که این تاثیر از طریق محیط اجتماعی اعمال می شود . پس متغیر محیطی را ابداع کردم .

در واقع محیط اجتماعی اشاره به متغیر محیطی دارد . من در تحقیقات دیگر مفهومی به این عنوان و محتوا ندیدم در نتیجه در این پایان نامه، مدتی از وقت خود را صرف بررسی این مفهوم و روش سنجش آن کردم . در اینجا توضیح مختصری ارائه می شود ولی در بخش 6-4-2 بطور مفصل تری در باره متغیر محیطی بحث خواهد شد.

 

متغیرمحیطی چیست؟

متغیر فردی ، مختصات فرد مورد تحقیق یا واحد تحلیل را می سنجد ولی متغیرهای محیطی متغیرهائی اند که ویژگی فردی واحد تحلیل نمی باشند. بلکه برآیندی از ویژگیهای افراد حاضر در محیط فرد ، هستند افرادی که بر فرد تاثیر گذار می باشند.

برای مثال میانگین سن افراد حاضر در محیط یک فرد بیانگر متغیر محیط سن او می باشد و یا میانگین تحصیلات کسانی که بطور مرتب با فرد در ارتباط هستند می تواند متغیر محیط تحصیل او باشد.

برای روشن شدن اهمیت متغیر محیطی مثال ساده ای می آورم . کودک ده ساله ای را در نظر داشته باشید که با افراد مسن مانند مادر بزرگها و پدر بزرگها زندگی می کند . و همچنین کودک ده ساله دیگری را فرض کنید که با هم سن و سال های خود و یا افراد جوان زندگی می کند . این دو کودک دارای رفتار و گرایشات متفاوتی هستند که ناشی از محیط اجتماعی آنها می باشد. متغیر فردی سن آنها یکسان است ، اما متغیر محیط سن آنها متفاوت بوده و تاثیرات متفاوتی را از محیط خود دریافت می کنند . در نتیجه سنجش متغیر محیطی می تواند این تاثیرات متفاوت را در نظر گرفته و کیفیت تحقیق را بهتر کند.

 

در این تحقیق سوال اصلی عبارتست از : آیا افزایشِ حضور و قدرت زنان در محیطهای اجتماعی مردان موجب افزایش: گرایش به صلح، گرایش به پیشرفت ، تعلق اجتماعی ، سرزندگی ، و کاهش گرایش به کجروی اجتماعی ، می گردد؟

 

1-1 ) طرح مسئله

محیط اجتماعی زندگی فرد نقش مهمی در شکل گیری گرایشات او دارد . بوم شناسی[1] اصطلاحی است که در زیست شناسی مطرح است . ولی در اوایل قرن بیستم این اصطلاح توسط جامعه شناسان دانشگاه شیکاگو بطور جدی به جامعه شناسی و مطالعات شهری وارد شد.

« رابرت، ج، پارک ایده بوم شناسی اجتماعی و تهاجم و موفقیت، را مطرح کرد … او نشان داد محیط شهری بطور بالقوه و در جهت منفی، هنجارهای سنتی را درهم می شکند و موجب آنومی می گردد» (باند 2004:20) .

آیا ویژگیهای محیطی موجب افزایش جرم می شود؟ رابرت پارک محله های  شهر را به شکل دایره های هم مرکز بررسی کرد و آن را به بوم زیست^[2] تشبیه نمود . دایره مرکزی را ناحیه اصلی کار^[3]   و دومین حلقه دایره از مرکز را منطقه انتقالی^[4] نامید . «ویژگی ناحیه انتقالی فرسودگی فیزیکی می باشد ، خانه های حقیر ، خانواده های ناقص ، نرخ بالائ نوزادان غیر قانونی و جمعیت ناهمگون ناپایدار. ساکنین در پائین ترین حد مقیاس اجتماعی-اقتصادی می باشند با درآمد ، تحصیلات و اشتغال اندک، علاوه بر نرخ بالای بزهکاری ، این ناحیه نرخ بالای رسمی جرایم بزرگسالان همچون ، اعتیاد ، الکلیسم ، خود فروشی ، بیماریهای روانی را دارد . تمام این اشکال کجروی و بی قانونی به عنوان نتیجه بی سازمانی اجتماعی درون این نواحی شهری تفسیر می شود . جامعه شناسان شیکاگو بیان می دارند که ساکنین این ناحیه از نظر زیست شناختی یا روانشناختی غیر طبیعی نمی باشند . پس جرم وانحراف آنها صرفا پاسخ طبیعی مردمان نرمال به یک شرایط غیر نرمال اجتماعی می باشد . تحت این شرایط ،سنتهای جرمی و بزهکاری توسعه یافته و به صورت فرهنگ خاصی از نسلی به نسل دیگر منتقل می شود .»[5]

به هرحال محیط اجتماعی موجب بروز رفتارهای خاص اجتماعی می گردد. پس در صورت تغییر محیط این رفتارها نیز تغییر می کند.

در این تحقیق تلاش می شود ، ابعاد و ویژگیهایِ محیطیِ اجتماعیِ افراد با توجه به متغیرهای محیطیِ مختلف از جمله :

١- حضور و قدرت زنان ، (در محیط فرد)

٢- محیط سنی ، (میانگین سنی افراد حاضر در محیط فرد )

٣- محیط تحصیلاتی ، (میانگین تحصیلات افراد حاضر در محیط فرد)

۴- محیط درآمد ، (میانگین درآمد افراد حاضر در محیط فرد)

۵- محیط مذهبی ،(میزان مذهبی بودن افراد حاضر در محیط فرد)  بررسی شود .

سپس رابطه این متغییرهای محیطی را با گرایشهای افراد همچون :

1- گرایش به صلح یا جنگ طلبی ،

2- گرایش به پیشرفت ،

3- گرایشهای کجروی اجتماعی،

۴- تعلق اجتماعی و

۵ احساس سرزندگی ،

بررسی می گردد .

دیدگاههای مختلف راه حلهای متفاوتی را برای مشکلات اجتماعی که در این تحقیق به عنوان متغییرهای وابسته مطرح شده است ، ارائه می کنند و استدلالهای خاص خود را دارند .

 

برگشت

1-1-1) محیط سنی: معمولا در گفتگوهای روزمره می شنویم که می گویند : جوان است و جاهل ، یعنی اگر سن فرد بالاتر رود عاقل تر می شود و سازگاری بیشتری با اجتماع خواهد داشت . این موضوع به متغییر سن توجه دارد و افزایش آن را در حل مشکلات اجتماعی موثر می داند . دلیل آن را نیز در جامعه پذیری می دانند . از نظر جامعه شناسان جامعه پذیری در طول عمر انسان ادامه دارد و با افزایش سن به طور کلی جامعه پذیری بیشتری انجام می شود .

بنا به تعریف لوین[6] « اجتماعی کردن (فرهنگی یابی ) فرایندی است که توسط آن فرد یاد میگیرد به عنوان عضوی از جامعهاش رفتار کند و موجودی اجتماعی شود . فرد یاد می گیرد که جامعه از او چه انتظاری دارد ، یعنی قواعد فرهنگی را که راهنمائی برای شرکت مناسب در اجتماع هستند ، یاد می گیرد . یاد میگیرد که چگونه خود را با فرایند های الگوئی تعامل اجتماعی گروه هماهنگ نماید . به طور خلاصه جامعه پذیری به انتقال نوزاد از حالت ارگانیسمی ابتدایی به وضعیت مشارکت بزرگسالانه در اجتماع دلالت دارد» (وایولو :182١٣٧٨) .

« جامعه پذیری هنگام تولد آغاز شده و تا هنگام مرگ پایان نمی یابد چرا که شخص دائما در حال تنظیم رفتار خود در حضور دیگران است» (وایولو :183١٣٧٨) .

آرابلا تروپ[7] در مورد آشوبگری فوتبال در گزارشی که به مجلس عوام بریتانیا[8] ارائه می کند. حضور افراد مسن را مهار کننده می داند و عدم حضور افراد مسن در ورزشگاه هنگام مسابقات فوتبال را از عوامل آشوب بیان می کند. او می نویسد: «… دامنه وسیعی از تبیین های ممکن برای بوجود آمدن خشونت بین طرفدارن فوتبال ارائه شده است. شامل : شرایط بد فیزیکی زمین، این واقعیت که مسابقه خود تقابل است ، رفتار بد بازیکنان، دخالت گروههای دست راستی ، بی توجهی مسئولان ، عدم حضور افراد مسن که می توانند اثر مهار کننده داشته باشند، تمایل به مبارزه ، بیکاری ، و مستی و یا شاید کنش متقابل برخی یا همه این عوامل» (تروپ 2000) .

البته در اینجا به متغیر سن نیز توجه می شود . بررسی متغیر محیطی سن ، که بیانگر میانگین و یا مقدار هر فرد در پیوستار برآیند سنی اطرافیان او و به طور کلی محیط او می باشد . می تواند برای بررسی گرایش های فرد با توجه به متغییرهای وابسته مورد نظر استفاده گردد . همچنین می توان از این منظر نیز به مسئله نگاه کرد ، که آیا صرفا جوان بودن می توان به معنای مشکل زا بودن باشد .

برگشت

 

2-1-1) محیط تحصیلاتی : گروهی نیز به تحصیلات توجه دارند . در بحثهای عامیانه گاهی می گویند همش از بی سوادی و بی فرهنگی است . و این نشان از اعتقاد به اهمیت تحصیلات در گرایشهای افراد است . بسیار از مردم افراد تحصیل کرده را صلح طلب تر و دارای گرایش به پیروی بیشتر از هنجارهای اجتماعی میدانند.

می توان گفت اولین تاکید بر علم و دانش و صلاحیت تحصیل کردگان برای اداره جامعه توسط افلاطون مطرح شده است . افلاطون معتقد به حکومت حاکمان حکیم بود (راسل 1367:173).

نظریات آگوست کنت (1798-1857) نیز در مورد رسیدن به جامعه اثباتی به نوعی تاکید بر تحصیل و آموزش علوم اثباتی است. کنت معتقد بود: « تنها اصلاح اجتماعی معتبر آن اصلاحی است که شیوه اندیشیدن الاهی را دگرگون کند و رویه خاص مکتب اثباتی را رواج دهد. آری این چنین اصلاحی در اعتقادات جمعی فقط در نتیجه توسعه علمی حاصل خواهد شد. بهترین شیوه برای ابجاد علم جدید به صورت شایسته آن، این است که پیشرفت ذهن اثباتی را از خلال تاریخ و در علومی که هم اکنون وجود دارند دنبال کنیم» (آرون 1381:131).

در واقع کنت معتقد به گذار کامل از مرحله اندیشه الاهی که مربوط به مرحله تفکر ابتدائی بشر و معادل بی سوادی بوده و رسیدن به اندیشه اثباتی که تسلط بر علوم و فنون که در حال حاضر در تحصیلات رسمی مطرح است، می باشد.

« او یک جامعه اثباتی و خوب را برای آینده طرحریزی کرده بود که تحت هدایت قدرت روحانی کاهنان یک دین اثباتی نوین و بانکداران بزرگ و صاحبان صنایع اداره گردد. این کاهنان که همان جامعه شناسان علمی اند، همانند اسلاف کاتولیک شان ، باید راهنمایان اخلاقی و ممیزان اجتماع باشند و قدرت و دانش برترشان را به کار اندازند تا وظایف و الزامهای اجتماعی افراد را به آنها یادآوری کنند. آنان باید جهت برنامه آموزشی را تعیین کنند و در مورد توانائی های هر یک از افراد جامعه داوری نمایند . در جامعه سالاری اثباتی آینده ، کاهنان دانشمندِ دین بشریت با تکیه بر دانش اثباتی شان می دانند که چه چیز برای اجتماع خوب و چه چیز بد است و بر این اساس ، انسان ها را به انجام وظیفه جمعی شان فرا میخوانند و هرگونه فکر حقوقی ذاتی را در آنها به شدت سرکوب  میکنند . سن سیمون گفته بود که در آینده ، مدیریت چیزها جانشین تسلط انسانها بر انسانهای دیگر خواهد شد ، حال آنکه کنت بر این عقیده بود که چیزهائی که باید اداره گردند، در واقع همان افراد بشرند. بدین سان روابط بشری «شیئیت» مییابد . درست همچنان که در سده یازدهم ، پاپ برای مدت کوتاهی قدرت معنوی اش را به همه امور مادی گسترش داده بود ، کاهن اعظم بشریت نیز می بایست با اتکاء بر دانش علمی ای که پاپ فاقد آن بود ، یک حاکمیت مبتنی بر هماهنگی، عدالت و درستکاری را بنا نهد. بر پایه فرمول محبوب کنت ، سامان اثباتی نوین باید عشق را اصل ، نظم را پایه  و پیشرفت را هدف خویش قرار دهد. گرایش های خود خواهانه ای که در سراسر تاریخ پیشین بر بشر حاکم بودند، بایستی جایشان را به انساندوستی دهند و فریضه برای دیگران زندگی کن ، باید راهنمای انسانها گردد. افراد بشر سرشار از عشق به همنوعان شان خواهندشد و به مهندسان اثباتی روح از دل و جان حرمت خواهند گذاشت، چرا که اینان دانش علمی گذشته و آینده و راه قانونا تعیین شده یک آینده قابل پیش بینی را تجسم خواهند کرد» (کوزر 1380:36).

 

برگشت

 

3-1-1) محیط درآمد : و یا گروهی فقر و اختلاف طبقاتی را عامل مشکلات می دانند . کارل مارکس بطور کلی نظام اجتماعی متکی بر مالکیت وسایل تولید را در طول تاریخ زیر سوال می برد و آن را موجب استثمار و ایجاد طبقات ستمگر و تحت ستم میشمارد. آخرین این نظامهای استثماری نظام سرمایداری است. بطور کلی مکتب تضاد و گرایش مدرن آن رویکرد انتقادی مسائل را از این منظر تحلیل می کند .

در رویکرد انتقادی : « کل نگری . . فرضیه کلیدی رویکرد انتقادی است . . مسائل اجتماعی با مجموعه ای از رویدادها ، تغییرات و فشار هائی که در مورد همه نهادهای اجتماعی اعمال می شود ، ارتباط متقابل دارند . . مسئله اجتماعی وضعیتی است که از استثمار طبقه کارگر ناشی می شود . . شکلی از سازمان اجتماعی که جامعه سرمایداری ارائه می دهد ، موجد دامنه وسیعی از مسائل خاص اجتماعی است . این نظام سلطه طبقاتی است که مسئله اجتماعی جرم را ایجاد و آن را حفظ می کند . . سرمایه داران فقر را حفظ کرده و قوانین را به نفع خود تدوین می کنند و به اجرا می گذارند» (رابینگتن و واینبرگ1383:187) .

برگشت

 

4-1-1) محیط مذهبی : گروهی برای ایمان مذهبی اهمیت قائل هستند و آن را راه حل تمام مشکلات انسان و جامعه می دانند . بر خلاف مارکس که موتور حرکت تاریخ را تضاد و مبارزه طبقاتی می داند، ماکس وبر موتور حرکت تاریخ را مذهب و ایمان مذهبی می داند . وبر علت عقب ماندگی کشورهای آسیائی و پیشرفت اروپا و ایجاد سرمایداری را در مذهب جستجو می کند . وبر در کتاب “اخلاق پروتسان و روحیه سرمایداری” اعتقادات خاص مذهب پروتسان را موجب بوجود آمدن سرمایداری بیان کرده است[9] .

برگشت

 

5-1-1) حضور و قدرت زنان : ولی کمتر کسی به جنسیت و تاثیر آن توجه کرده است . اثرات فقدان حضور زنان در محیط های خاص در اجتماعات و گروهها و عواقب آن در جامعه بندرت بررسی یا تحقیق منظم شده است .

« مسئله مهم در بررسی های … جامعه شناسی … دیدگاه دو جنسی داشتن در این بررسی ها میباشد. فرق یک اجتماع کاملا” زنانه با یک اجتماع کاملا مردانه چیست، هر کدام از این گروه ها چه رفتاری دارند . گروه ، جماعت ، شورش ، تعامل های اجتماعی ، نهاد های اجتماعی و غیره , اگر با دیدگاه دو جنسی بررسی نشود.  موجب درک غلط از عملکرد و پدیده های اجتماعی میگردد .

برای مثال تعامل در یک گروه که تماما” از اعضای زن تشکیل گردیده فی نفسه متفاوت از گروهی میباشد که بطور کامل مردانه است و یا گروهی که از اعضای مساوی زن و مرد تشکیل گردیده است و یا رفتار جماعت در حالتی که فقط مردانه است متفاوت از جماعتی است که تعدادی زن در بین آنها باشد (مثل تماشاچیان فوتبال). گفته میشود که در محیط های کاملا مردانه به ویژه اگر مدتی نیز از زنان جدا باشند طرز صحبت کردن به سمت بی ادبانه تر شدن گرایش پیدا میکند و تمایل به یاغی گری و توطئه چینی افزایش مییابد.

برخورد جوامع نیز بدینگونه میباشد و نیازمند نوعی بررسی دوگانه و دو جنسی میباشد. نباید رفتار گروهی از مردان را به کل جامعه تعمیم داد و یا برخورد دو ملت را که تحت سلطه تمایلات رقابت جویانه حکومت مردانه است را گرایش ذاتی و درونی جوامع بشری دانست» (پرکاس۴:5١٣٨٢).

تاریخ جوامع انسانی تاریخی مردانه و براساس جامعه مردسالار نوشته شده است ، و کمتر توجه ای به نقش زنان در جامعه شده است . توجه به ویژگیهای زنان و تاثیر آن در شرایط اجتماعی به طور کلی نادیده گرفته شده است . به قول یان کرایب جامعه شناسی نیز از ابتدا دانشی مردانه بوده است (کرایب 1997) .

در متغییر محیطی جنسیت دو مفهوم «حضور» و «قدرت» مطرح شده است. همانطور که در مقدمه بیان شد، در اینجا صرف داشتن قدرت بدون حضور برای زنان یا صرف حضور بدون قدرت نتیجه موثر و مورد نظر را ندارد . زیرا حضور بدون قدرت زنان موجب سوء استفاده مردان و استثمار جنسی می گردد و قدرت بدون حضور نیز موجب گمراهی در اعمال قدرت و عدم شناخت دقیق شرایط خاص اجتماعی و سوء استفاده حاضران و واسطه های مرد این اعمال قدرت می باشد.

پس در اینجا این مسئله به آزمون گذاشته می شود که آیا حضور و  قدرت زنان می تواند ، موجب ایجاد گرایشهای صلح طلبانه , گرایش به همکاری , گرایش به پیشرفت ، کاهش گرایشهای کجروی اجتماعی و افزایش تعلق اجتماعی ، گردد ؟ یا اینکه متغییرهای محیطی دیگر همچون : سن، تحصیلات،  درآمد و مذهب تاثیر بیشتری دارند.

برگشت

 

 

2-1) اهمیت مسئله

البته در این تحقیق توجه عمده به متغییر محیطی جنسیت ، یعنی حضور و قدرت زنان در محیط های اجتماعی می باشد . به نظر محقق حضور و قدرت زنان در گروههای اجتماعی موجب ایجاد جو همکاری بیشتر ، صلح طلبی , میل به پیشرفت و رقابت سالم ، کاهش کجروی ، تعلق بیشتر به اجتماع ، می باشد . متغییر های مستقلِ دیگر ، مانند : سن ، تحصیلات ، درآمد،  ایمان مذهبی،  نیز برای مقایسه و شناسائی اهمیت آنها اندازه گیری می گردد .

در اینجا به تاثیرات یک متغییر مستقل یعنی حضور و قدرت زنان , که علت محسوب می شود ، توجه شده است . در واقع , نتایج تاثیر یک علت مورد نظر است نه شناخت علل بوجود آورنده یک معلول (متغییر وابسته) که معمولا در تحقیق های تبیینی در پی کشف یا اثبات آن هستند .

از نظر کاربری : متغییرهای وابسته مورد نظر در این تحقیق از مهمترین ویژگیهای اجتماعی می باشد . شناسائی و درک عوامل موثر بر این متغییرها نقش بسیار زیادی در درک جامعه در کل داشته ، که انسان را قادر به دخالت مفید در اجتماع و ایجاد تغییرات مطلوب در آن می نماید .

نگاه به برخی گرایش های افراد با این دید که آنها متاثر از روابط اجتماعی می باشند .

برگشت

 

1-2-1) مسئله صلح : در بین این مسائل مهمترین و تهدید کننده ترین آن شاید بتوان گفت جنگ و خشونت است . هرساله در جایجای دنیا جنگهای مختلف ایجاد می شود ، و در بخشهائی هم که در صلح موقت قرار دارد کابوس تهدید جنگ وجود دارد و بدین جهت سرمایه های مادی و انسانی زیادی را به خود اختصاص می دهد . آیا یافتن عاملی که بتواند مسئله صلح طلبی را تبین کند مهم نیست؟

با توجه به مباحث نظری این تحقیق که جنگ را ناشی از رقابت در دو نوع «جنسی» و برای «بهرمندی از منابع محدود» می داند. می توان امیدوار بود که با کنترل رقابت جنسی با حضور و قدرت زنان در محیط های اجتماعی به نوعی به کنترل خشونت و جنگ طلبی رسید. در اینجا اهمیت این بررسی برای جامعه شناسی روشن می گردد.

برگشت

 

2-2-1) گرایش به پیشرفت : اگر چه در حال حاضر اهمیت پیشرفت به اندازه مسئله صلح نمی باشد اما در دنیای کنونی هر کشوری که از غافله پیشرفت عقب بماند و مردمان آن دچار رکود و سستی گردد. هویت خود را از دست داده و در فرهنگهای دیگر حل می شود . با توجه به فرایند جهانی شدن و توسعه و گسترش ارتباطات فرهنگهای دارای پیشرفت سریع تر قدرت تسلط بیشتری داشته و می توانند فرهنگهای دیگر را در خود حل کنند. پس جامعه ای که بتواند در مردمان خود حس پیشرفت را زنده و تقویت کند می تواند هویت خود را نیز بازیافته و تقویت کند. کُند شدن گرایش به پیشرفت در سیصد سال گذشته در کشور ما پس از فروپاشی سلسله صفوی صدمات زیادی به هویت و حس خودباوری ملت ما زده است . و این وظیفه جامعه شناسان کشور ما می باشد که راه های تقویت گرایش به پیشرفت را جستجو کرده و در این عرصه راه گشا باشند.

برگشت

 

3-2-1) گرایشهای کجروی اجتماعی : مسئله کجروی اجتماعی موضوعی است که گریبانگیر تمامی جوامع مدرن  و از جمله کشور ما می باشد. این موضوع موجب از بین رفتن سرمایه های مادی و نیروهای انسانی می گردد و سرمایه اجتماعی را کاهش می دهد . اعتماد که عنصر اصلی سرمایه اجتماعی می باشد با افزایش انحرافات کاهش می یابد و مردم احساس ناامنی و بی اعتمادی می کنند.

بطور کلی سلامت هر جامعه در رابطه با پائین بودن میزان انحرافات و کجروی اجتماعی می باشد. با توجه به چارچوب نظری این تحقیق محیط های مردانه که در آنها زنان حضور قدرت ندارند ، و یا ضعیف است، بستر انحرافات می باشند. با شناخت دقیق حضور و قدرت زنان می توان از فشار انحراف زائی این محیط ها کاسته و از عواقب دردناک آن در امان بود . مثالهای این محیط های نامطلوب زیاد است ولی بررسی و سنجش ویژگیها و میزان انحراف و نوع آن مفصل است و خود نیازمند تحقیقات جداگانه می باشد. مکانهای همچون ، پادگانهای نظامی ، خوابگاه های کارگری و دانشجوئی ، و غیره نمونه های آن می باشند.

برگشت

 

4-2-1) تعلق اجتماعی : بسیاری از جامعه شناسان انحرافات را ناشی ضعف تعلق اجتماعی فرد به جامعه می دانند ، با توجه به فرضیه این تحقیق که هردو آنها یعنی کجروی و تعلق اجتماعی را متاثر از حضور و قدرت زنان می داند. می توان این دو متغییر را دو بعد مختلف یک پدیده دانست که تاثیرات مشابه داشته و از یک منشاء سرچشمه می گیرند. « هیرشی ، رکلس، فرایدی و هیگ بعنوان پیشگامان نظریه کنترل اجتماعی با تکیه بر نظریات دورکیم … به ابداع و بسط این تئوری پرداخته اند . این تئوری بر این فرض استوار است که کجروی ناشی از ضعف یا گسستگی تعلق فرد به جامعه است» (محسنی تبریزی 1383:89).

برگشت

 

5-2-1) احساس سرزندگی : این متغییر نیز مانند دیگر متغییرهای وابسته فوق در زندگی اجتماعی اهمیت زیادی دارد و با توجه به اینکه با آن متغییرها تا حدودی همپوشانی داشته سنجش آن می تواند در تحلیل و مقایسه آن متغییرها و اعتبار تحقیق مورد استفاده قرار گیرد.

سرانجام بررسی و درک اثر متغیرهای مطرح در این تحقیق راهکارهای مناسبی را برای مداخله در امور اجتماعی به جامعه شناسان ارائه می دهد ، تا با دخالت و ایجاد تغییر در این متغیرها بتوانند تاثیر مناسب را در روند رشد اجتماعی داشته باشند .

از نظر تئوریک : همچنین از نظر تئوریک با توجه به اینکه در جامعه شناسی توجه اندکی به تفاوت تاثیر حضور جنسی شده و دیدگاه غالب عدم توجه به تمایز جنسی است . توجه به این تمایزِ تاثیر گذاری جنسی می تواند در پیشرفت جامعه شناسی موثر باشد . البته کارهای تئوریک انجام شده ، در حوزه تفاوتهای جنسی بیشتر به حقوق دو جنس و برابری آن و تلاش برای اثبات آن می باشد .

از نظر روش شناختی : جنبه خاص این تحقیق توجه به متغیرهای محیطی و طرح آن می باشد . در اغلب پژوهشهای علوم اجتماعی به متغیرهای فردی و یا اگر دقیق تر بخواهیم بگوییم به متغیرِ خاصِ واحد تحلیل توجه می شود . توجه به ویژگیهای محیطی واحد تحلیل و یا در موارد خاص ویژگیهای محیطی افراد مورد پژوهش از مزیتهای این تحقیق است .

(نگاه کنید به بخش 2- 5)

برگشت

 

برای دانلود متن کامل پایان نامه اینجا کلیک کنید.

دانشگاه تهران

دانشکده علوم اجتماعی

گروه آموزشی جامعه شناسی

 

گواهی دفاع از پایان نامه کارشناسی ارشد

هیأت داوران پایان نامه کارشناسی ارشد آقای  حامد شیری

 در رشته  علوم اجتماعی  گرایش  جامعه شناسی

به عدد به حروف 19 نوزده

 با عنوان  جامعه پذیری سیاسی و فرهنگ سیاسی (بررسی فرهنگ سیاسی دانشجویان و نقش تجربه دانشگاهی در شکل گیری آن) 

ردیف	هیأت داوران	نام و نام خانوادگی	مرتبه دانشگاهی	دانشگاه	امضاء
1	استاد راهنما	دکتر علیرضا محسنی تبریزی	دانشیار	تهران
2	استاد مشاور	دکتر حمیدرضا جلائی پور	دانشیار	تهران
3	استاد داور	دکتر باقر ساروخانی	استاد	تهران
4	مدیر گروه آموزشی	دکتر غلامعباس توسلی	استاد	تهران
5	معاون تحصیلات تکمیلی	دکتر اعظم راودراد	دانشیار	تهران

 

تکه هایی از متن به عنوان نمونه :

چکیده :

موضوع این رساله، بررسی رابطه جامعه پذیری سیاسی و فرهنگ سیاسی در چارچوب مطالعات توسعه سیاسی است. در پژوهش حاضر، تلاش شده است تا فرهنگ سیاسی دانشجویان مورد مطالعه قرار  گرفته و نقش تجارب جامعه پذیری در شکل دهی به این فرهنگ بررسی شود. پیش فرض تحقیق بر اساس  رویکرد نظری این است که تجربه محیط دانشگاه به عنوان عرصه جدیدی از تجربه برای دانشجویان، با شکل گیری فرهنگ سیاسی دموکراتیک رابطه دارد.  زندگی دانشگاهی، القاکننده ارزشها و باورهای دموکراتیک است و دانشجویان به عنوان اشغال کنندگان این جایگاه، به دلیل گرایش های فراطبقاتی، عدم وابستگی سیاسی اجتماعی به منابع و نهادهای قدرت و درگیری و دخالت در امور شناختی و اطلاعاتی، حاملان و عاملان فرهنگ سیاسی دموکراتیک هستند. جایگاه دانشجویان این توانایی را به آنها می بخشد که فرهنگِ غیرخودجوش، جهت داده شده و ساختگیِ ناشی از مکانیزم های تحمیلی و تبلیغی را بازشناخته و مولد فرهنگ سیاسی دموکراتیک باشند.

از نظر روش شناسی، پژوهش حاضر به شیوه پیمایش(survey) و با تکنیک پرسشنامه در میان نمونه ای 300 نفری از دانشجویان کارشناسیِ دانشگاه تهران به اجرا درآمده است. با توجه به مسئله تحقیق و نوع داده های مورد نیاز از «طرح پانل گذشته نگر»(Retrospective Panel Design) برای جمع آوری داده ها استفاده شده است.

نتایج تحقیق در مورد شناخت الگوی فرهنگ سیاسی نشان می دهد که دانشجویان «نسبتاً» از فرهنگ سیاسی دموکراتیک برخوردارند. در شاخص های«آگاهی سیاسی»، «اعتقاد به کارایی و صلاحیت سیاسی خود به عنوان یک کنشگر سیاسی» و «اعتقاد به تاثیر سیاست بر زندگی» (به عنوان شروط لازم داشتن فرهنگ‏سیاسی دموکراتیک) دانشجویان نمره بالایی می گیرند(بالاتر از 50درصد). اما در شاخص های «اعتقاد به دموکراسی و حمایت از آن به مثابه یک شیوه حکومت» و «اعتقاد به ارزشهای دموکراتیک»( به عنوان شروط کافی) نمره ها متفاوت است. به این معنی که در شاخص «اعتقاد به دموکراسی و حمایت از آن» دانشجویان نمره بالایی گرفته اند اما در شاخص«اعتقاد به ارزشهای دموکراتیک» نمره دانشجویان پایین است. به طوریکه کمتر از یک سوم دانشجویان آن را تائید کرده اند.

فرضیه اول مبنی بر اینکه «دانشجویان سال آخر به دلیل تجربه زندگیِ دانشگاهیِ حداقل چهارساله و بهره مندی از این شیوه جامعه پذیری، فرهنگ سیاسی دموکراتیک تری نسبت به دانشجویان سال اول دارند»، بر اساس نتایج تحقیق تائید شده است و در کلیه شاخص ها به غیر از شاخص اعتقاد به دموکراسی و حمایت از آن، دانشجویان سال آخر نمره بالاتر و تفاوت میانگین معنی داری با دانشجویان سال اول دارند.

نتایج فرضیه دوم تحقیق، مبنی بر اینکه «دانشجویان گروه علوم انسانی به دلیل اقتضائات معرفت شناختی و درگیریهای ذهنی خاص رشته تخصصی خود- از فرهنگ سیاسی دموکراتیک تری نسبت به دانشجویان گروه فنی- تجربی برخوردارند» نشان می دهد که این فرض در مورد دانشکده های هر یک از این گروه ها متفاوت است. دانشکده فنی در گروه فنی تجربی و دانشکده  ادبیات در گروه علوم انسانی مواردی هستند که نتیجه ای عکس فرضیه تحقیق را نشان می دهند. دانشکده های هنرهای زیبا، فنی، و علوم اجتماعی، به ترتیب فرهنگ سیاسی دموکراتیک تری نسبت به دانشکده های علوم پایه و ادبیات دارند.

واژگان کلیدی: فرهنگ سیاسی، جامعه پذیری سیاسی، عوامل جامعه پذیری،فرهنگ سیاسی دموکراتیک و غیردموکراتیک، توسعه سیاسی،تجارب جامعه پذیری.

برای دانلود متن کامل پایان نامه اینجا کلیک کنید.

دانشگاه تهران

دانشکده علوم اجتماعی

عنوان پایان نامه:

بررسی عوامل مؤثر بر ترجیحات ارزشی دانش آموزان دبیرستان های پسرانه شهرتهران

    با تاکید بر دانش آموزان سال سوم ریاضی فیزیک و تجربی

 

نگارش:

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده درج نمی شود

استاد راهنما:

دکتر تقی آزاد ارمکی

استاد مشاور:

دکتر باقر ساروخانی

 

رساله (پایان نامه) برای دریافت درجه کارشناسی ارشد

در

رشته جامعه شناسی

تکه هایی از متن به عنوان نمونه :

چکیده:

در این مطالعه دست به بررسی عوامل موثر بر ترجیحات ارزشی دانش آموزان دبیرستانی شهرتهران زده شده است. اهداف تحقیق در وهله اوّل شناخت ارزش های مورد اقبال جمعیت مورد بررسی می باشد و در مرحله بعد سعی در تبیین عوامل مؤثر بر این ارزش ها را داشته ایم. ارزش ها را به پیروی از طبقه بندی آلپورت به 6 دسته تقسیم نمودیم (ارزش های اقتصادی, اجتماعی, علمی, سیاسی, زیباشناختی و مذهبی) و متغیرهای مستقل ما نیز شامل موارد زیر بودند: پایگاه اقتصادی- اجتماعی، ارزش های پدر و مادر (خانواده)، رسانه ها, معلم، خوشبین بودن دانش آموز، موافقت با رعایت هنجارهای اجتماعی و میزان مذهبی بودن دانش آموز.

چارچوب نظری تحقیق فوق نیز نظریه مادی- فرامادی اینگلهارت می باشد که بر روی دو فرضیه کمیابی و اجتماعی شدن بنا شده است. در تحلیل مطالعه حاضر از فرضیه اجتماعی شدن بهره فراوان گرفته شده است.

چهار

نتایج بدست آمده نشان دادند که پدر و مادر (خانواده) بیشترین سهم را در شکل گیری ارزش های دانش آموز داشته اند. البته در پایان نامه به تفصیل با ارائه تحلیل مسیر عوامل, تاثیرات مستقیم و غیرمستقیم هر کدام از متغیرها آورده شده است.

 

 

با تقدیر و تشکر از اساتید محترم که مرا در انجام پایان نامه یاری رساندند:

 

 

جناب آقای دکتر تقی آزاد ارمکی

استاد محترم راهنما

 

جناب آقای دکتر باقر ساروخانی

استاد محترم مشاور

 

	پنج

فهرست

 

1. فصل اول؛ کلیات …………………….
   • مقدمه 7
   • طرح مسئله و ضرورت بحث ………………………….. 11
   • اهداف تحقیق 14
   • مروری بر مطالعات پیشین ………………………. 15
2. فصل دوم؛ ادبیات نظری ……………….
   • ارزش ها وتغییرات ارزشی ……………………… 18
   • رویکرد جامعه شناسان به ارزش ها ……………………. 19
   • اینگلهارت و تحّولات ارزشی ………………………… 20
   • رویکرد روانشناسان به ارزش ها ………………… 24
   • نظریه خرده فرهنگ های طبقاتی …………………….. 34
   • سبک زندگی و پایگاه اجتماعی اقتصادی ………………. 40
   • ملاحظات روانشناختی و مکانی ………………….. 44
   • ملاحظات نسلی 49
3. فصل سوم؛ روش شناسی تحقیق ……………
   • مدل تحلیلی ……………………..
     • چهارچوب نظری …………………………..
     • فرضیات تحقیق …………………………..
     • روش تحقیق
     • متغیرهای اصلی ………………………
     • تعریف عملیاتی ……………………
     •  

شش

• اعتبار و پایایی تحقیق ……………….

4. فصل چهارم؛ توصیفات آماری و تجزیه تحلیل آماری
   • توصیفات آماری ………………………………
   • فرضیات و نتایج تحقیق …………………………
   • جمع بندی
5. فصل پنجم؛ پیشنهادات تحقیق …………..
6. منابع …………………………….

ضمیمه ………………………………

پرسشنامه ……………………………

 

	هفت

فهرست جداول

 

• طبقه بندی روکیچ از ارزش ها…………………. 27
• فهرست ارزش های شوارتز …………………. 29
• تعریف متغیرهای مستقل و وابسته………….. 61
• تاثیرات مستقیم و غیرمستقیم متغیرهای مستقل بر ارزش اقتصادی 84
• تاثیرات مستقیم و غیرمستقیم متغیرهای مستقل بر ارزش مذهبی 85
• تاثیرات مستقیم و غیرمستقیم متغیرهای مستقل بر ارزش سیاسی 87
• تاثیرات مستقیم و غیرمستقیم متغیرهای مستقل بر ارزش علمی 88
• تاثیرات مستقیم و غیرمستقیم متغیرهای مستقل بر ارزش زیباشناختی……………………… 89
• تاثیرات مستقیم و غیرمستقیم متغیرهای مستقل بر ارزش اجتماعی 90

 

	هشت

فهرست شکل ها و نمودارها

 

• سلسله مراتب نیازهای مازلو………… 20
• پیش بینی تاثیر پایگاه اجتماعی بر ارزش ها طبق نظریه اینگلهارت………………………. 55
• نگرانی های پیش رو …………………
• تحلیل مسیر ارزش های سیاسی…………. 94
• تحلیل مسیر ارزش های اقتصادی……….. 95
• تحلیل مسیر ارزش های مذهبی…………. 96
• تحلیل مسیر ارزش های علمی………….. 97
• تحلیل مسیر ارزش های زیباشناختی…….. 98
• تحلیل مسیر ارزش های اجتماعی……….. 99
• میانگین ارزش های دانش آموزان طبقات مختلف بدون در نظرگرفتن متغیرهای دیگر ………………….. 100

 

• پایگاه اقتصادی اجتماعی دانش آموزان……….. 69
• وضعیت تحصیلی پدر دانش آموزان………………….. 70
• میزان مذهبی بودن دانش آموزان…………………. 72
• میزان خوشبین بودن دانش آموزان…………………. 74
• میزان رضایت از زندگی در میان دانش آموزان………. 75
• میزان مصرف رسانه ها در میان دانش آموزان……….. 76
•  

نه

• در صورت استفاده از اینترنت ، بیشتر چه استفاده هایی از آن می نمایید؟………………………. 77
• اگر مخیر بودید که در صورت تمایل در خارج از کشور زندگی کنید و به شما این آزادی را می دادند که یک کشور را به دلخواه انتخاب می کردید, شما کدام کشور را بر می گزیدید؟ ……………………… 78
• مسائل خیلی خصوصی را در مرتبه اول با چه کسی مطرح می کنید؟ 79
• صمیمی ترین دوستانتان بیشتردرکدام طیف ازگروهای زیرمی باشند؟ 80

 

 

	ده

 

فصل اول

کلّیــات

 

1. کلیات
   • مقدمه

ارزش های اجتماعی بُعد مهمی از نظام فرهنگی هر جامعه محسوب می شود, چرا که شناخت نظام فرهنگی جز در سایه شناخت آنان ممکن نمی گردد. در عین حال اهمیت ارزش های اجتماعی از آن روست که ترجیحات و سوگیری های ارزشی یکی از مهم ترین تعیین کننده های جهت های رفتاری اعضای یک جامعه به شمار می روند. ارزش ها ریشه در باورها و عقاید یک جامعه دارند و براساس این باورهاست که اعضای جامعه چیزی را خوب یا بد, زشت یا زیبا, اخلاقی یا غیراخلاقی می دانند. بنابراین می توان گفت تغییرات اجتماعی ریشه در تغییر باورها و ارزش های یک جامعه دارند و تا زمانی که باورها و ارزش های اجتماعی در یک جامعه تغییر ننماید, در آن جامعه تغییری بوجود نخواهدآمد. از این رو سنجش نظام ارزشی جوامع از مهم ترین دغدغه های اندیشمندان علوم اجتماعی به شمار می رود.

ارزش های اجتماعی, دیرپا و ماندگارند و یک شبه تغییر نمی نمایند. همانگونه که استقرار ارزش ها دیر زمانی به طول می انجامد, تغییر آنها و جایگزینی ارزش های نوین نیز اینگونه می باشد. نهایتاً باید گفت تغییر ارزش ها به تغییر نظام اجتماعی منجر خواهد شد و پربیراه نیست که موضوع تغییر ارزش های اجتماعی مورد توجه صاحب نظران, اندیشمندان و مسئولان کشور قرار دارد.

بی گمان بخش مهمی از چالش های فرهنگی موجود در جامعه ما ناشی از تعارض ارزش ها و یا مقاومت هایی است که در مقابل دگرگونی ارزش ها صورت می گیرد. چالش سنت و تجدد یکی از این چالش های دیرینه ای است که بسیاری از کشورهای جهان به ویژه کشورهای مسلمان را در خود غوطه ور ساخته است. مظاهر این چالش را می توان در ابعاد و زوایای گوناگون زندگی اجتماعی دید. به عنوان مثال چالش میان دین که سرچشمه اصلی فرهنگ سنتی ماست و فرهنگ مدرن هر روز جدی و شدید تر می شود. اخذ و جذب تکنولوژی که میوه فرهنگ مدرن است, امروزه گریزناپذیر است و تن دادن به لوازم نهفته در آن که همانا عناصر فرهنگی غرب می باشد, گریز ناپذیرتر. امروزه توسعه اقتصادی که در بطن خود آرزوی آوردن صنعت و تکنولوژی غرب را می پروراند, به یکی از کارزارهای اصلی رقابت میان سنت و تجدد درآمده, که امید خلاصی از آن خود آرزویی است بزرگ تر. از دیگر سو باید توجه داشت که ابعاد فرهنگی نوسازی اقتصادی نیز مسئله قابل ملاحظه ای است که نباید از آن مغفول ماند. برخی مطالعات جامعه شناختی حاکی از آن است که آنچه در دهه دوم انقلاب اسلامی تحت عنوان نوسازی اقتصادی صورت گرفته, نقش مهمی در دگرگونی های ارزشی بعد از انقلاب ایفاء نموده است.(رفیع پور,1377,ص537 و کوثری78,ص3)

علاوه بر صنعتی شدن و توسعه اقتصادی, رشد و نمو تکنولوژی فرهنگی که جهان را چون دهکده ای کوچک درآورده نیز کارزاری جدید به این رقابت میان سنت و تجدد افزوده است و این پرسش را پیش روی ما نهاده که آیا چالش های این عرصه سر آمدنی است و یا همچنان باید ادامه آن را انتظار کشید؟ در کنار رشد تکنولوژی و تسهیل رفت و آمد میان کشورهای مختلف, رسانه ها از عوامل این دگرگونی های فرهنگی در جهان جدید به شمار می روند. اگر روزی مارکوپلو می بایست از ونیز پا به سفر طول و دراز چین بگذارد و طی این سفر پرمخاطره، در سفرنامه خود ، مردمان اروپا را با فرهنگهای شرقی آشنا کند، امروزه این جعبهء جادویی بی هیچ مخاطره و دردسری این وظیفه را انجام می دهد.گسترش ماهواره ها، به تعبیر «مک لوهان» جهان را بسان یک دهکده کوچکی کرده است که مردم جنوبی ترین نقاط استرالیا می توانند لحظه به لحظه شاهد یک گروگانگیری مسلحانه در مسکو باشند و یا یک رویداد جام جهانی فوتبال را نیمی از مردم کرهء زمین به طور مستقیم مشاهده کنند. اگر روزی پیدا کردن یک دوست از یک فرهنگ بیگانه، متضمن سفر حداقل از یک کشور به کشور دیگر بود، امروزه با ورود اینترنت به صحنه زندگی مردم و استفاده از چت های اینترنتی به هرکسی این امکان را می دهد که ده ها دوست از فرهنگ های دیگر داشته باشد و گفتگو با آدمهای متفاوت از فرهنگ های مختلف بهترین راهگشا برای درک جدیدی از جهان شود و تغییر در آراء و افکار و عقاید طرف های درگیر در این تعاملات را به ارمغان آورد.

اگر در گذشته مردمان محکوم بودند که در فرهنگی که به دنیا آمده اند، تا آخرعمر با همان عقاید زندگی کنند و تن به ملزومات همان فرهنگ بسپرند و در مواجهه با مسائل، فقط یک هنجار یا راه حل فرهنگی مقابل خود ببینند، امروزه مردمان همیشه در حال محک زدن هنجارهای سنتی خود هستند و چه بسا افراد راه حل ها و هنجارهای سنتی فرهنگ های دیگر را به عاریت بگیرند. چیزی که پذیرش آن برای نسل های جوان آسان تراست.

اگر در گذشته در هند و در یکی از هفتاد ودو ملت ساکن در این شبه قاره، زنی که شوهرش می مرد مجبور بود که زنده زنده با جنازهء شوهرش بسوزد و چه بسا این مسئله براحتی نیز برای وی و قبیله اش پذیرفته شده بود، امروزه مراودهء فرهنگی و امکان وجود راه های دیگر برای زنان هندی پس از مرگ شوهر، دیگر نمی توان به چنین رأیی تن داد، نه برای خود زن و نه برای اقوام و نزدیکان وی. چه بسا امروزه یک ازدواج رمانتیک جایگزین تقدیر مرگ دیروز شود و یا حکمی مثل سنگسار که از احکام صریح دین اسلام می باشد، در زمان حاضر و در مواجهه فرهنگی که مواجهه عقلانیتی هم در آن ملحوظ است ، باعث شده این حکم برای بسیاری از مسلمین نیز غیرقابل پذیرش باشد !

تکثر فرهنگی به عنوان دیگر کارزاری است که در دنیای امروز توانسته چالشی بزرگ پیشاروی سنت گرایان قرار دهد. تفکیک اجتماعی گروه های متعدد اجتماعی که هرکدام خرده فرهنگ خاص خود را حمل می کنند, پیامد اجتناب ناپذیر این تکثر فرهنگی و چالش های فرهنگی ناشی از آن به شمار می رود. در جامعه امروز ما دو رویکرد آرمان گرا و واقع گرا در مورد این مسئله وجود دارد. نگاه آرمان گرا با دلبستگی ذاتی خود به سنت, سعی در حذف هرگونه چالش و تعارض پیش آمده به نفع سنت می کند, حال آنکه نگاه واقع بینانه, تکثر و گوناگونی فرهنگی را به عنوان امری لازم و واقعی در نظر می گیرد و اجازه نمی دهد سنگینی ارزش های سنتی راه را بر ارزش های مدرن ببندد.

امروزه جامعه شناسان, مردم شناسان و روانشناسان اجتماعی بیشترین سعی خود را بر روی بررسی نظام ارزشی و مسائلی نظیر شکاف ارزشی در سطوح ملی و نسلی (درون نسلی و بین نسلی) گذارده اند که حاکی از اهمیت موضوع مورد نظر دارد. آنان در پی یافتن پاسخ هایی برای سئوالاتی از این قبیل می باشند: آیا اصلا چنین تحولات ارزشی آنگونه که توصیف می شود, روی داده است؟ تغییر ارزش ها در جامعه در طی نسل های مختلف چه نگرانی هایی را می تواند ببار بنشاند؟ آیا در چنین دنیایی که نسل های مختلف با ارزش های مختلفی زندگی می نمایند, امکان همزیستی ممکن است؟ و کلاً دوام و پایداری جامعه مورد نظر چگونه حاصل می شود؟ و عامل یا عوامل اصلی این تغییر و دگرگونی ها را در کجا باید جستجو نمود؟و…

 

• طرح مسئله و ضرورت بحث

تجربه چند دهه اخیر جامعه ایران نشان از تحولات اجتماعی عظیمی است که جامعه را در دوره های مختلف دستخوش تغییرات بنیادین قرار داده است. با توجه به آنچه پیشتر گفته شد, چالش های ما بین ارزش های سنتی و مدرن, و همچنین ورود تکنولوژی و فرهنگ نهفته در بطن آن, بعلاوه تحولاّت عمیق و گسترده سیاسی و اقتصادی و پیدایش یک طبقه متوسط پرشمار شهری- روستایی و افزایش بی سابقه مصرف کالاهای جدید، تحولات ساختاری در ترکیب جمعیتی و بالا رفتن نسبت جمعیت جوان کشور،تحولات اساسی در مرجعیت فرهنگی جامعه از طریق گسترش شبکه گسترده ای از مدارس و دانشگاه ها، اشاعه وسایل و امکانات جدید ارتباطی با افزون شدن فعالیت شبکه های ویدئویی وتلوزیونی ماهواره ای، گسترش اینترنت در سالهای اخیر و ورود به زندگی عادّی شهروندان همگی بصورت عاملی درآمده اند که باعث گشته اند تغییرات ارزشی در جامعه ایران با شدت و حدّت بیشتری نمایان شود و جامعه ما در وضعیت درحال گذاری قرار داده, که لاجرم دگرگونی های اجتماعی و تحولات فرهنگی را با نوسان های بیشتری نسبت به کشورهای دیگر به ثبت برسانند.

ارزش های جامعه ایران درسه قرن اخیر تغییرات بسیاری کرده است. تحولات گسترده جامعه ایران در دهه پنجاه که منتهی به انقلاب اسلامی شد ودر دهه شصت که با جنگ هشت ساله با عراق ادامه یافت و دوران پس از جنگ در دهه هفتاد این دگرگونی های ارزشی را بخوبی نشان می دهند.

بعنوان مثال برای درک تغییرات ارزشی در جامعه ایران می توان دست به بررسی تغییر ذائقه سینمایی در دوره بیست ساله بعد از انقلاب زد. مثلاً فیلم های “برزخی ها” و “بایکوت ” که حاوی مضامینی انقلابی و ظلم ستیزی و مبارزه برای رسیدن به آرمان های متعالی می باشند، به ترتیب در سال های 60 و 65 به عنوان پرفروش ترین فیلم های سال انتخاب شدند. با گذشت یک دهه، در سال هفتاد فیلم “ عروس ” توانست به این جایگاه برسد در حالی که نه به خاطر مضمون انقلابی گری یا آرمان خواهی، بلکه به خاطر وجود هنرپیشه نقش اول زن توانست پرفروش ترین فیلم سال شود. این تغییری بود که در دیگر فیلم های دهه هفتاد نیز روی داد، یعنی وجود جذابیت های ظاهری هنرپیشه های فیلم از عوامل مهم تاثیرگذار در موفقیت فروش گیشه به شمار آمدند. درست چیزی که در دهه 60 سهم چندانی در جذب تماشاچی نداشت. این ها همه نشان از یک چیز می باشد و آن تغییر ذائقه سینماروها که اغلب نسل جوان را در خود جای می دهد، می باشد. طبعاً بررسی و تجزیه و تحلیل سینمای کشور در دو دهه اخیر می تواند تغییرات و تحولات ارزشی رخ داده شده درایران را به روشنی به تصویر بکشد. که البته پژوهشی جداگانه و مفصّلی را می طلبد.

شناخت تغییرات ارزشی برای مسئولین و مدیران یک جامعه بسیار حائز اهمیت است. همان طورکه یک پزشک باید همیشه مقدار فشار و تعداد ضربان قلب مریض خود را تحت نظر داشته باشد تا در صورت تغییری در علائم هشدار دهنده، به مداوای بیمار خود بپردازد، مسئولین و کارگزاران یک جامعه نیز باید با در نظر داشتن تغییرات فرهنگی یک جامعه، نوسان های آنرا به دقت در نظر بگیرند. البته شاید به زعم عده ای تعبیر و تمثیل طبیب و بیمار برای کارگزاران فرهنگی یک جامعه، برگرفته از قرائتی اقتدارگرایانه از جامعه و فرهنگ باشد، که شاید پُر بیراه هم نباشد، اما حداقل می توان با آنان به این توافق رسید که مسئولین و مدیران یک جامعه با دریافت و شناخت تغییرات فرهنگی جامعه بهتر می توانند به وظایف خود که همانا برنامه ریزی صحیح درباره آینده و ارائه خدمات بهتر به اعضای جامعه می باشد، بپردازند.

با توجه به مباحثی که تاکنون مطرح کردیم و ذکراهمیت بحث، تحقیق حاضر نیز در این راستا ارزیابی می شود. دغدغه اصلی محقّق، شناخت و درک تغییرات فرهنگی در میان نسل سوم انقلاب می باشد. یعنی نسلی که تا چند سال آینده به تدریج زمام امور کشور و هدایت جامعه ایران را بدست می گیرد. در حقیقت شناخت و درک تغییرات ارزشی و فرهنگی این نسل یعنی تعیین مسیر فردای جامعه ایران و این خود به وضوح اهمیت و لزوم انجام چنین تحقیقی را بیان می دارد. و هرچه این تحقیق در سطح وسیع تر و گسترده تری انجام شود، اعتبار آن بیشترخواهد بود. اما با توجه به محدودیت های مالی و زمانی موجود، چاره ای جز محدود کردن جمعیت مورد بررسی نداشتیم.

• اهداف تحقیق

اهداف تحقیق در وهله اوّل شناخت ارزش های مورد اقبال جمعیت مورد بررسی (یعنی دانش آموزان دبیرستان های پسرانه شهر تهران) می باشد و در مرحله بعد سعی در تبیین عوامل مؤثر بر این ارزش ها را داریم. از این بابت در طرح عنوان پایان نامه از لفظ ترجیحات ارزشی استفاده شده، چون در میان طیف مورد بررسی، پیش بینی میشود که همگونی زیادی مشاهده شود، الاّ اینکه بعضی ترجیحات ارزشی درطیف های مختلف ( مثلا طبقات بالا یا پایین ) دیده شود. مثلا پیش بینی می شود که طبقه بالای اقتصادی- اجتماعی، ارزش های زیباشناختی را نسبت به طبقات پایین جامعه مرجح بدانند.

اهداف عام این تحقیق عبارتند از شناخت ارزش های دانش آموزان مطابق طبقه بندی آلپورت. یعنی برای دانش آموزان تهرانی آیا در نقاط مختلف شهر تهران ارزش های سیاسی, اجتماعی, اقتصادی, مذهبی, زیباشناختی و علمی تفاوتی می کند. عموماً کدام دسته از ارزش ها برای دانش آموزان از اولویت بالاتری برخوردار است؟ از دیگر اهداف این تحقیق بررسی و شناخت بعضی ارزش ها و هنجارهای خاص در میان دانش آموزان می باشد. مانند میزان مذهبی بودن دانش آموزش, میزان خوشبین بین بودن و میزان رعایت هنجارهای اجتماعی، از قبیل میزان موافقت یا عدم موافقت با پرداخت کرایه وسائل نقلیه عمومی, موافقت یا عدم موافقت با پرداخت مالیات, روابط آزادانه دختر و پسر و … می باشد.

از اهداف خاص این تحقیق می توان بررسی عوامل موثر بر ارزش های دانش آموزان را برشمرد. آیا گروهی از این ارزش ها برای دانش آموزان شمال شهر نسبت به دانش آموزان جنوب شهر از اهمیت بالاتری برخوردارند؟آیا پایگاه اقتصادی اجتماعی بر روی ارزش های شش گانه تاثیری می گذارد؟ تاثیر و نقش خانواده بر روی ارزش های دانش آموزی چقدر است؟ آیا معلم و یا عامل دیگری می تواند در ترجیح دادن ارزشی نسبت به ارزش دیگر موثر باشد؟

 

• مروری بر مطالعات پیشین

در زمینه ترجیحات ارزشی تحقیقات کمی صورت گرفته و به همین دلیل این موضوع علیرغم اهمیت زیادی که دارد, آنچنان که شایسته آن می باشد, مورد توجه و عنایت قرار نگرفته است.

در میان کارهایی که در همین زمینه انجام گرفته است, یکی تحقیقی است که کاوه تیموری در زمینه فاصله ارزشی پدران و پسران انجام داده و دیگری تحقیقی است که امیر ملکی تحت عنوان بررسی رابطه پایگاه اقتصادی اجتماعی با گرایش های ارزشی نوجوانان انجام داده است،که از این پایان نامه کمک شایانی گرفته ایم.

ملکی در تحقیق خود بر آن بود که ضمن ارائه تصویری از نگرش ها و اولویت های ارزشی نوجوانان, روشن کند که نوجوانان برخاسته از پایگاه های اجتماعی متفاوت, در کدام یک از نگرش های ارزشی به هم شبیه و در کدام یک با یکدیگر متفاوتند. وی با چهارچوب نظری تلفیقی که مشتمل از نظریه اینگلهارت, نظریه خرده فرهنگ طبقاتی و ملاحظات روانشناختی نسلی بود سعی در تبیین مسئله مورد نظر نمود. وی با توضیح کامل چهارچوب نظری خود مدلی تحلیلی خود را ارائه داده است. ملکی تقسیم بندی آلپورت از ارزش ها را به عنوان معیاری جهت طیف بندی ارزش ها بکار برده است و بر پایه آن دست به ساختن فرضیات خود نموده است.

فرضیه های وی که بر اساس مدل تحلیلی اش ساخته شده است عبارتند از:

1. بین پایگاه اقتصادی اجتماعی خانواده و ارزش های زیباشناختی رابطه مستقیم وجود دارد.
2. ارزش های اقتصادی نوجوانان برخاسته از پایگاه های اجتماعی اقتصادی متفاوت مشابه است.
3. ارزش های علمی نوجوانان متعلق به پایگاه های اجتماعی اقتصادی متفاوت, مشابه است.
4. ارزش های سیاسی نوجوانان برخاسته از پایگاه های اجتماعی اقتصادی متفاوت, مشابه است.
5. بین پایگاه اجتماعی اقتصادی خانواده وارزش های اجتماعی نوجوانان رابطه معکوس وجود دارد.
6. بین پایگاه اجتماعی اقتصادی خانواده و ارزش های مذهبی نوجوانان رابطه معکوس وجود دارد.

نتایج بدست آمده از تحقیق وی نشان می دهد که:

1. بین پایگاه اقتصادی اجتماعی خانواده و ارزش های زیباشناختی رابطه وجود دارد به طوری که هر چه پایگاه اقتصادی اجتماعی بالاتر می رود ارزش های زیباشناختی از جایگاه بالاتری در میان نوجوانان برخوردار می شود.
2. بین پایگاه اقتصادی اجتماعی خانواده و ارزش های اقتصادی رابطه مستقیم وجود دارد. به طوری که ارزش های اقتصادی برای پایگاه بالا از اهمیت و جایگاه بالاتری برخوردار است.
3. ارزش های علمی نوجوانان متعلق به پایگاه های اجتماعی اقتصادی متفاوت, مشابه است. وی دریافته است که ارزش های علمی برای همه نوجوانان و بدون توجه به پایگاه اقتصادی اجتماعی شان مهم جلوه می کند.
4. ارزش های سیاسی نوجوانان برخاسته از پایگاه های اجتماعی اقتصادی متفاوت, مشابه است. وی توضیح می دهد که کلا ارزش های سیاسی به دلایل چندی برای نوجوانان کم اهمیت جلوه می کند.
5. بین پایگاه اجتماعی اقتصادی خانواده و ارزش های اجتماعی نوجوانان رابطه معکوس وجود دارد.

بین پایگاه اجتماعی اقتصادی خانواده و ارزش های مذهبی نوجوانان رابطه معکوس وجود دارد. پایگاه اقتصادی اجتماعی پایین تر برای ارزش های مذهبی اهمیت بیشتری قائل است.

برای دانلود متن کامل پایان نامه اینجا کلیک کنید.

دانشگاه تهران

 

 

دانشکده علوم اجتماعی

 

 

پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد

موضوع پایان نامه:

 

بررسی تغییرات فرهنگی ناشی از ایجاد دانشگاه در روستا- شهر

خـــــــــاروانـا

 

 

استاد راهنما : جناب آقای دکتر طالب

استاد مشاور : جناب آقای دکتر ناطق پور

نگارش :***********

 

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده درج نمی شود

تکه هایی از متن به عنوان نمونه :

چکیده

با توجه به اهمیت مسأله ی فرهنگ، در این تحقیق تأکید بر اثرات فرهنگی بوده است که با ورود دانشگاه در روستا شهر خاروانا به وجود آمده است،  در این بررسی ابتدا این مسأله مطرح شده است که  چرا خاروانا روستا شهرنامیده می شود وچرا ورود دانشگاه به عنوان مسأله اصلی مورد توجه قرار گرفته است، سپس برای شناخت بیشتر روستا شهر خاروانا با توجه به مدارک و منابع  موجود به تاریخچه و سایر ویژگی های آن اشاره شده است ،و نظریه ی اینگلهارت به عنوان چهار چوب نظری انتخاب گردیده و پس از آن به تعاریفی از فرهنگ اشاره کرده  ودر ادبیات موضوع ، به  نظریه های مرتبط با فرهنگ  و نگرش آنها به فرهنگ  و همچنین نظریات نوسازی مرتبط با اشاعه ی فرهنگی  و نقدهایی که بر این نظریات وارد است پرداخته شده است. در ادامه به پیشینه ی مطالعات در رابطه با تغییرات فرهنگی در ایران اشاره شده است . در فصل سوم نیز به ارائه ی روش تحقیق پرداخته شده ،که با توجه به عمقی و مهم بودن موضوع فرهنگ و تغییرات فرهنگی از روش کیفی،  با بهره گیری از تکنیک  گروه متمرکز،  استفاده شد که در آن جامعه ی مورد تحقیق به  شش گروه که نماینده جامعه ی موردبررسی هستند تقسیم شده وسؤالاتی برای همه ی گروهها ( مصاحبه به صورت گروهی )مطرح شد  ضمن اینکه برای رسیدن به اهداف تحقیق و بررسی قضایای تحقیق بر دو سؤال اساسی که جامعتر از همه ی سؤالات بودند تأکید شده است . مهمترین نتایج این  بررسی عبارتند از:

• بین موقعیت اجتماعی افراد و پذیرش تغییرات رابطه وجود دارد .
• بین میزان  تحصیلات و پذیرش فرهنگ جدید رابطه وجود دارد .
• مصرف گرایی و فردگرایی در جامعه ی مورد نظر افزایش یافته است .
• انتظارات مردم از دولت افزایش یافته است .
• مشارکت سنتی مردم کاهش یافته است .در حالیکه نوع جدیدی از مشارکت در جهت دستیابی روستا شهر به توسعه به وجود آمده است.
• ناهنجاریهایی با نوع متفاوت در جامعه ی مورد مطالعه شکل گرفته است .
• با توجه به نتایج به دست آمده چه در رابطه با روش تحقیق و چه مسائل و مشکلاتی که مربوط به این روستاست راهکارهایی ارائه شده است.

علاوه بر موارد یاد شده به نتیجه گیریهایی در رابطه با نظریه ی اینگلهارت و نتایج به دست آمده از بررسی جامعه ی مورد نظر پرداخته شده است.

مقدمه

بحث تغییر و تحولات از مهمترین بحث هایی است که امروزه در جامعه شناسی و سایر علوم به عنوان بحثی اساسی مورد توجه قرار می گیرد با توجه به سرعت پیشرفت علم و تکنولوژی و بالا رفتن سرعت نوآوری در بسیاری از امور بحث تغییر و تطبیق و یا نوآوری از مهمترین مباحث به شمار می آید.

ارزشهای فرهنگی نیز به عنوان یکی از عوامل تغییر یا عاملی است که در مقابل تغییر مقاومت می کنند. هرچند که نباید این عامل را  به عنوان تنها عامل مؤثر،  مورد بررسی قرار داد، و سایر عوامل را نادیده گرفت .

دگرگونیهای اجتماعی وبه ویژه،  فرهنگی که در این بررسی  مورد توجه قرار گرفته اند می توانند از عوامل بسیاری، مانند تبدیل شدن یک روستا به شهر که در جامعه ی مورد مطالعه تحقق پذیرفته است و یا ورود تکنولوژی پیشرفته ی ارتباطات و… ناشی شوند.اما آنچه در این تحقیق مورد بررسی قرار گرفته  ورود دانشگاه به عنوان یک مرکز علمی جدید  در روستا شهر خاروانا می باشد.  منظور از دانشگاه در اینجا علاوه بر مرکز علمی، ورود افرادی است که در این مرکز از نقاط مختلف کشور گرد آمده اند و به تحصیل می پردازند اما این افراد کنش هایی نیز با مردم روستا شهر مورد بررسی دارند در طرح مسأله ی تحقیق به تفصیل در مورد روستا، شهر و روستا شهر و سایر مواردی که در اینجا توضیح داده شده مطالبی آورده شده است.  با توجه به تمام مسائلی که عنوان شد هدف این مطالعه، تغییرات فرهنگی است که ایجاد دانشگاه به عنوان عاملی نوسبب آن شده است.

 

 

طرح مسأله

جوامع انسانی هیچگاه ایستایی کامل را تجربه نکرده اند و اگر چنین به نظر می رسد که برخی از جوامع دچار ایستایی بوده اند به این دلیل است که تغییرات در این جوامع آنقدر به آرامی و به تدریج رخ داده که برای کسی قابل رؤیت نبوده است. اما جهان امروز به سرعت در حال تغییر است، اگر در گذشته فرهنگها توانایی تطبیق و یا اصلاح عناصر جدید را در درون خود داشتند، در جوامع امروزی کنترل تغییرات، مسأله ی عمده را تشکیل می دهند .

بانیان و پیشکسوتان علوم اجتماعی یا کلاسیک های جامعه شناسی در قالب حوزه ی مطالعاتی خود در سطحی کلان مباحثی را چون تکامل،  تغییر و توسعه ی جوامع و یا به عبارتی گذار تاریخی جوامع و چگونگی این گذار و حرکت آن را محور بحث و مورد کنکاش قرار داده اند . به تعبیر باتامور،  جامعه شناسی از ابتدا با فلسفه ی تاریخ و با تعبیر هایی که از تغییرات سریع و شدید جوامع اروپایی در قرن هجدهم و نوزدهم به عمل آمد ارتباط نزدیک داشت. مورخان همه علاقمند بودند انقلابهای سیاسی و اجتماعی عصر خود را در چهارچوب نظریه ی عمومی تاریخ تبیین و تفسیر کنند .

تأثیر عمیق این نگرش را می توان در آثار نخستین جامعه شناسان نظیر کنت، مارکس، دورکیم و ماکس وبر مشاهده کرد. ( ازکیا ؛ 1379 ، 69 )

در کشور ما گسترش روزا فزون فرآورده های نوسازی که در عرصه ی اقتصادی بیشتر نمایان شده است تغییراتی در ارزشها و هنجارها و شیوه ی زندگی مردم ایجاد کرد .  همین مسأله دغدغه هایی را برای صاحبنظران ما به وجود آورده بعضی نسبت به این تغییرات خوش بین هستند(طرفدار نظر یه های نوسازی نوسازی که توسعه ی اقتصادی را مهم تلقی می کنند) و آن را در راستای فرهنگ ، یا هنجارها و ارزشهای گذشته می دانند و در مقابل برخی نسبت به اینگونه دگرگونی بدبین هستند( طرفداران نظریه های توسعه ی پایدار) و معتقدند که این تغییرات در راستای فرهنگ گذشته نمی باشد ، بلکه گسستی در ارزشها و هنجارهای گذشته وجود دارد .

دگرگونی در عرصه های مختلف اقتصادی، اجتماعی و … رخ می دهد . آنچه در اینجا به آن پرداخته می شود مسأله ی دگرگونی در بعد فرهنگی می باشد. بنابراین شناخت این دگرگونی و اینکه چه عواملی سبب این دگرگونی می شود یا آن را تسریع می کنند و همچنین جهت و سمت و سوی این دگرگونی، از جمله مسائلی است که در این تحقیق  مورد توجه قرار گرفته است.

حفظ و تغییر فرهنگ دغدغه ی همیشگی بشر و جوامع انسانی بوده است ،  نیاز به پیوستگی و همبستگی طولی و عرضی با گذشته های تاریخی اجتماعی خویش با دیگر اعضای جامعه گرایش را به سوی اتخاذ سیاستهایی در جهت حفظ و ثبات در اجزای کلیت فرهنگ سوق داده است و از سوی دیگر، ضرورت و نیاز به انطباق با محیط پیرامونی در برخی از جوامع چنان سرعت گرفت که پیوستگی و همبستگی با گذشتگان و دیگر اعضای جامعه دچار مخاطره ی جدی شد .

 چرا به فرهنگ می پردازیم ؟ دلیل اهمیت فرهنگ این است که (( فرهنگ به مثابه وسیله ای کارساز و پویاست که می تواند محیط اجتماعی را با آنچه در پیرامون آن است سازگار نماید . از این رو فرهنگ با برخورداری از چنین نیرویی می تواند بر روند تحول و دگرگونی اجتماعی اثر بگذارد )).( اینگلهارت ؛ 1373 ،15 )

دگرگونی فرهنگی امری تدریجی است،  و یک شبه رخ نمی دهد.  علل دگرگونی فرهنگها در این است که هر فرهنگ، رهیافت مردم را در تطابق با محیط نشان می دهد. به طور کلی در بلند مدت این رهیافتها به دگرگونی های اقتصادی تکنولوژیکی و سیاسی پاسخ می دهند، هر چند فرهنگها در پاسخ به دگرگونی های محیط اقتصادی ، اجتماعی سیاسی و تکنولوژیک تغییرمی کنند، اما به نوبه ی خود نیز به محیط شکل می دهند. بنابراین فرهنگ، عنصر علی ضروری است که به شکل گیری جامعه کمک می کند، فرهنگ، ثابت نیست .

 ( اینگلهارت ؛ 1373 ،15 )

 مکانهای متفاوت به یک میزان تحت تأثیر و در معرض دگرگونی نیستند. (( نقاط شهری  معمولاً ارتباط و آشنایی فراوانی با ارزشهای مادی جدید و نظایر آنها دارند،  به عبارت دیگر نقاط شهری به خاطر ویژگیهای مربوط به پویایی خود به عنوان جامعه ای باز،  همواره شاهد تحولات ارزشی فرهنگی و دگرگونی در نظام هنجاری خود می باشند،  از این رو مشاهده کردن ارزشهای فرهنگی جدید در نقاط شهری از دیدگاه جامعه شناسان شهری جریانی عادی می باشد.یعنی در نقاط شهری نمی توان انتظار ایستایی فرهنگی را داشت)). ( شفیعی ؛ 1380 ، 20 )

اما در رابطه با روستا و تغییرات فرهنگی نظریات مختلفی را بیان می کنند. عده ای از  نظریه پردازان روستایی، روستا را محیطی ایستا می دانند که تغییر را باید از بیرون وارد کرد. نظریه پردازان نوسازی از این دسته هستند.اما مطابق با نظریات توسعه ی پایدار روستا محیطی ایستا نیست وباید آن را به صورت یکپارچه و چند بعدی مورد بررسی قرار داد. آنچه تحقیق قصد بررسی آن را دارد، تغییرات فرهنگی است که با ایجاد دانشگاه درمرکز بخش خاروانا که در استان آذربایجان شرقی و در شهرستان ورزقان واقع شده است، رخ می دهد.

در اینجا می توان بررسی کرد که عامل بیرونی و وارداتی چه تأثیراتی می تواند بر فرهنگ داشته باشد؟ اگر تأثیراتی در حوزه ی فرهنگ دارد عمق آن چقدر است و تا چه حدی به تغییر می انجامد ؟

چه عاملی سبب پذیرش ایجاد دانشگاه در این روستا شده است؟آیا ایجاد دانشگاه و گسترش آن عامل توسعه به حساب می آید؟ یا اینکه ضد توسعه است ونتایج مخرب زیادی را در پی دارد.مشارکت مردم در ایجاد و ماندگاری آن تا چه حد است؟

روستای خاروانا که در استان آذربایجان شرقی واقع است  در سال 1380 به مرکز بخش تبدیل شد و عنوان شهر رابه خود اختصاص داد و دارای شهرداری شد .

اما با توجه به تعاریفی که از شهر و روستا می شود و معیاری برای تمایز شهر از روستاست نمی توان خاروانا را در قالب هیچ کدام از این دو تعریف قرار داد .در زیر به تعاریفی استناد می شودکه در رابطه با روستا و شهر وجود دارد تا به یک نتیجه ی کلی در ارتباط با روستا و یا شهر بودن خاروانا رسید :

در سرشماریهای 1365 و 1375 کلیه ی نقاطی را که دارای شهرداری بوده اند شهر محسوب شده اند ( بدون در نظر گرفتن تعداد جمعیت آنها) در سرشماریهای قبلی داشتن 5 هزار نفر جمعیت ملاک تعریف بوده است.

 (نقدی ; 1375، 18-19)

دکتر صدیق نیز مجموعه ی تعاریف شهر را در چهار دسته تقسیم بندی نموده است :

1. تعاریف دموگرافیک که، اساساً شهر را بر مبنای اندازه ی جمعیت و تراکم آن تعریف می کنند.
2. تعاریف نهادی، جوامعی را شهر می نامند که دارای نهادهای اجتماعی خاصی باشند .
3. تعاریف فرهنگی که وجوه فرهنگی خاصی را نشانه ی شهریت می دانند. مثلاً گروهی از روشنفکران یا هنرمندان.
4. تعاریف رفتاری، شیوه های رفتاری معین و مجزایی را خاص شهریان می دانند ( مثلاً شیوه ی کنش متقابل اجتماعی غیر عاطفی ) شهر جایی است که جمعیت نسبتاً زیاد و متراکم دارد و هر جامعه ای که به لحاظ جمعیتی بزرگ و انبوه باشد جامعه ی شهری است .( صدیق سروستانی ؛ 1369 ،199)

علاوه بر این معیارها، معیارهای دیگری نیز برای تعریف شهر وجود دارد :

• یکی از رایج ترین تعاریف مربوط به شهر، تعریف شهر بر اساس اندازه است. بر این اساس کشورهای مختلف معیارهای گوناگونی را جهت تمیز نقاط شهری از سایر نواحی به کار می گیرند. ( همچنان که در کشور ما تا این اواخر داشتن 5000 نفر جمعیت برای وزارت کشور و سایر سازمانها ملاک شهر بود .( نقدی ؛ 1382 ، 20 )
• معیار دوم انبوهی ( تراکم ) جمعیت است. در اینجا تعداد جمعیت به عرصه ی سکونت بر اساس کیلومتر مربع یا هکتار تقسیم می شود که خود به دو نوع تراکم حسابی و تراکم زیستی محاسبه می گردد.
• معیار سوم تعریف شهر بر اساس نوع معیشت و اشتغال ساکنین آن . بر این مبنا جایی که شغل اکثریت آن غیر کشاورزی ( صنعت ، خدمات و … ) باشد شهر تعریف می شود .
• و اما مهمترین معیار ، از نظر جامعه شناسان گمنامی است . در این نگاه شهر جایی تعریف می شود که افراد و ساکنین آن همدیگر را به راحتی نشناسند. البته گمنامی خود تا حدودی تحت تأثیر معیار اندازه و تراکم است برخی عقیده دارند که شهر به همین دلیل بستر مناسب تری برای انحراف از هنجارهای اجتماعی و بروز رفتارهای آسیب شناختی و در عین حال بستری برای شکست هنجارهای کهنه شده و بدعت های نوین است . ( نقدی ، 1382 ،21 )

پیش از پرداختن به اختلافات بین شهرو روستا ابتدا به چند تعریف از شهر و روستا اشاره می شود :

• شهر: منطقه ی جغرافیایی است که دارای جمعیت مشخص بوده و تراکم جمعیت در آن وجود داشته باشد و افراد در آن به امور غیر کشاورزی اشتغال داشته باشند و نیز دارای شهرداری باشد . نقاط شهری معمولاً ارتباط وآشنایی فراوانی را با ارزشهای مادی جدید ، شیوه های جدید زندگی و نظایر آنها دارند . به عبارت دیگر نقاط شهری به خاطر ویژگیهای مربوط به پویایی خود به عنوان جامعه ای باز ، همواره شاهد تحولات ارزشی ، فرهنگی و دگرگونی در نظام هنجاری خود می باشد . ازاین رو مشاهده کردن ارزشهای فرهنگی جدید در نقاط شهری از دیدگاه جامعه شناسان شهری جریانی عادی می باشد . یعنی در نقاط شهری نمی توان انتظار ایستایی فرهنگی را داشت .( شیخی ؛ 1380 ، 36 -20 ).
• تعریف روستا: یک واحد همگن طبیعی، اجتماعی،  اقتصادی و فرهنگی که از یک مرکز جمعیت و محل کار و سکونت با حوزه و قلمرو معین ثبتی و یا عرفی مستقل تشکیل می شود و اکثریت ساکنان شاغل دائمی آن به طور مستقیم و یا غیر مستقیم به یکی از فعالیتهای اصلی زراعی ، دامداری ، باغداری ، صیادی ، صنایع روستایی و یا ترکیبی از اینها اشتغال دارند و از آن ارتزاق می نمایند و پیوند فرهنگی و اجتماعی عمیقی بین اعضای جامعه ی آن برقرار است. از خصوصیات عمده ی روستا وابسته بودن آن به زمین است .

( رضوانی ؛ 1374 ،16 )

• در تعریف دیگری از روستا، آن را سرزمینی تعریف می کنند که تراکم کم جمعیت مشخصه ی اصلی آن است و کشاورزی آن مهم است . یا روستا ،زیستگاه جماعتی از مردم در خارج از محدوده ی شهرهاست که با مشخصات جمعیتی معین ، و به عنوان جامعه ای مستقل و دارای هویت خاص فرهنگی ، اقلیمی ، جغرافیایی ، اقتصادی و با اتکا بر نظامهای رهبری و مدیریت محلی خود عرصه ی فعالیت های کشاورزی است .( حسینی ابری ؛ 1380 ، 4 )

دربیان اختلافات بین شهر و روستا نیز  اندیشمندان نظرات بسیاری ارائه کرده اند که در اینجا به چند نمونه اشاره می کنیم :

به عقیده ی دکتر محسنی اولین و آشکارترین اختلاف مربوط به جنبه ی جغرافیایی شهر است که به کلی با ده متفاوت است .

• شهر فضایی متراکم است که تراکم جمعیت در رابطه با فضای احاطه کننده ی آن نسبتاً زیاد است . جامعه ی شهری عملاًفاقد فعالیت های کشاورزی است. اختلاف اساسی دیگر میان شهر و ده مربوط می شود به ساخت شغلی جمعیت آنها .( محسنی ؛ 1369 ،376)
• شاید بتوان گفت که فعالیت های اقتصادی مردم و نحوه ی توزیع این فعالیتها در بخش های سه گانه ی اقتصادی ، میزان سواد، تجهیزات درمانی، آموزشی و رفاهی، شرایط زندگی و سطح درآمد، چگونگی مشارکت زنان در امور خارج از منزل از عواملی هستند که بهتر است در تشخیص روستا و شهر مورد عنایت قرار گرفته و در جداسازی شهر از روستا مؤثر واقع گردیده اند. ( نقدی ؛ 1382 ،19)[1]

و در تفاوت شهر و روستا برخی از اندیشمندان به این نکات توجه می کنند:

الف قدرت ارزشهای سنتی:

این ارزشها به منزله ی یک حاکم در روستا حکمفرمایی می کنند .

ب ارتباطات و تماسهای اولیه :

در روستا ارتباطات چهره به چهره است ، در شهر غیر مستقیم و رسمی و ثانویه است.

ج سادگی و یکنواختی زندگی :

یعنی اینها حداقل تغییرات را تجربه می کنند،  و به دست آوردن مقام و جاه طلبی در نواحی روستایی کمتر به چشم می خورد . سطح زندگی شاهد تغییرات سریع نبوده و به کندی تغییر می یابد .

د تخصص گرایی :

تولیدات در نقاط شهری بر اساس تخصص و در قالب تخصص صورت می گیرد. در حالی که فعالیت و تخصص مسلط در جامعه روستایی کشاورزی است. شهرنشینان وابستگی های مختلف سازمانی، اقتصادی، اجتماعی و … را دارند در حالیکه روستائیان به ندرت وابستگی های سازمانی و صنفی دارند .

ه- استقرار و جایگزینی درست افراد :

با رقابت در نقاط شهری، افراد عموماً در منصبها و مشاغل خود استقرار می یابند. در حالیکه در نقاط روستایی چنین فرصت و امکانی کمتر وجود دارد .

و تحرک اجتماعی :

جامعه ی شهری نیاز به تحرک دارد و آن را تقویت می کند. در این جوامع بیشتر تأکید بر اکتساب است تا انتساب . پویایی و حرکت لازمه ی تداوم حیات جوامع شهری است .

ز محدوده های تخصصی :

هر منطقه را به فعالیتی اختصاص می دهد .

 ح موقعیت زنان:

 منظور از موقعیت زنان ،فعالیت زنان شهری در فعالیت های اقتصادی و اجتماعی  می باشد.اما در رابطه با زنان روستایی فعالیت زنان روستایی در مزارع موجب به دست آوردن درآمد نمی گردد.

ط تضاد در تفاوت بین خصلتها :

روستائیان تحمل کمتری در برابر اعتقادات جدید دارند. اما شهرنشینان خودشان را با شرایط و اعتقادات جدید وفق می دهند.( زرنقی ؛ 1382 ، 27-28 -29 )

با این تفاسیر در مورد خاروانا باید گفت که ، خاروانا روستا شهری دارای 2500 نفر جمعیت است اکثر ساکنین آن به کشاورزی و دامداری اشتغال دارند و کارمندان شاغل در اداراتی مانند بخشداری و شهرداری و … بیشتر غیر بومی هستند و انجام کارهای تخصصی با غیر بومیان است که از خارج از روستا آمده اند و صنعت و خدمات در این روستا نقشی ندارد با توجه به اینکه این روستا سرشار از معادنی است که در صورت بهره برداری و استفاده از آن می تواند نقش مهمی در ایجاد اشتغال و بهبود وضعیت اقتصادی ساکنان و پدیدار شدن شاخه ی جدیدی از اشتغال و سبک زندگی برای ساکنان منطقه باشد، روابط حاکم بر افراد روستا غالباً از نوع روابط اولیه (چهره به چهره ) است و ساکنان آن همدیگر را می شناسند و  علاوه بر مطالب گفته شده مشارکت زنان در عرصه جامعه ی مورد بررسی در حداقل ممکن است.

مطابق با آنچه دربالا به ان اشاره شد  چه نامی برای منطقه ی مورد مطالعه برازنده تر است ؟

این منطقه  از نظر تسهیلات رفاهی مانند مسافرخانه، رستوران و … برای ارائه ی خدمات به میهمانان غیر بومی در مضیقه است و همچنین دارای جاده ای نامناسب و پر از پیچ های متعدد است که فقط افرادی که در اینجا ساکن هستند و یا بنا به اقتضای شغلشان در آن رفت و آمد می کنند به آن آشنا هستند .

اما واژه ای ما بین روستا و شهرنیز وجود دارد که آن روستا شهر است در اینجا به این موضوع پرداخته می شود که آیا می توان منطقه ی مورد بررسی ما را روستا شهر نامید ؟

در این رابطه برخی از صاحبنظران، معیارهای جمعیتی، برخی دیگر معیارهای کارکردی و برخی نیز امکانات و خدمات سکونتگاهها را مبنای تعریف خود قرار داده اند. اما در میان تعاریف مختلف از روستا شهرها بیشتر صاحبنظران ملاک جمعیتی سکونتگاهها را مد نظر قرار داده اند .

جان فرید من[2] و مایک داگلاس[3] به عنوان نخستین صاحبنظران تئوری روستا شهر، روستا شهر را شهری با 10 تا 50 هزار نفر جمعیت می دانند. و با توجه به نقش و کارکرد روستا شهر و ناحیه ی اطراف آن به تعریف ناحیه ی روستا شهر می پردازند .( فریدمن و داگلاس ؛ 1975 ، 62 )

همچنین نظریان ،با ملاک قرار دادن میزان جمعیت 25000 نفر، معتقد به تمایز بین شهرهای کوچک و روستا شهر بوده و بیان می دارد که طبق سرشماری سال 1365 تعداد 333 روستا شهر کمتر از 25000 نفر در ایران وجود داشته است.( نظریان ؛1379 ، 159 )

علاوه بر معیار جمعیت برخی دیگر از محققان ضمن در نظر داشتن ملاک میزان جمعیت معیار کارکردی سکونتگاهها را در نظر گرفته و با توجه به نوع فعالیت شاغلان سکونتگاهها ، روستا شهرها را به بیانی تعریف کرده اند . این عده از محققان بر کارکرد کشاورزی روستا شهرها تأکید می کنند و معتقدند روستا شهرها  (urban village) یا (rurban) نقش خدماتی، کشاورزی دارند و به جای واژه ی (agropolice) این واژه ها را به کار می برند.( جاسبرینگ ؛ 1932 ، 512 ).

سعیدی اصطلاح روستا شهررا برای توصیف شرایط بسیاری از شهرهای کشورهای جنوب در سالهای اخیرمناسب می داندوبه نظر وی ، وا ژه ی urban(شهری ) و rural(روستایی)  به صورت rurban رواج یافته است این اصطلاح از  دو صفت انگلیسی که در بالا به آن اشاره شد  ساخته شده  و عبارت است از ترکیب و ادغام ساختارهای اجتماعی شهری و روستایی در حاشیه ی مراکز شهری.

( سعیدی ؛ 1377 ، 124 125 )

علی اکبری روستا شهر را یک مجموعه ی زیستی مستقل و منفصل از مادر شهر اصلی می داند که شامل ساخت و سازهای نسبتاً سازمان یافته ای است که در محدوده ی یک روستا انجام می گیرد و به آن ماهیت شبه شهری می بخشد . اینگونه سکونتگاهها از ویژگیهای صرفاً روستائی شان فاصله گرفته و با این حال موقعیت شهری هم نیافته اند و مراحل گذار شهری را سپری می کنند، به این دلیل برخی از عناصر و خصوصیات روستایی همچنان در آنها دیده می شود .روستا شهر،  در نامگذاری و تعریف این تیپ شهری به کار می رود، که بیانگر (village city) است. درایران در مواردی واژه ی روستاشهر شهری گرایی یا نفوذ فرهنگ و عناصر شهری در نواحی روستایی است.( علی اکبری ؛ 1383 ، 209 -210 )

رضوانی، واژه ی روستا شهر را با شهرهای کشاورزی یکی می داند  و معتقد است که ((روستا شهر یا شهرهای کشاورزی روستاهای بزرگ و پرجمعیتی هستند که در آنها چشم اندازهای شهری و روستایی با هم ادغام شده اند و فعالیت اقتصادی غالب بر این روستا ها امکان دارد که فعالیت کشاورزی باشد ولی فعالیتهای خدماتی و گاهی صنعتی نیز در آنها رواج دارد.همچنین ساختار اجتماعی، فرهنگی و کالبدی این روستا ها به شهر شباهت دارد. این قبیل روستا ها را که ترکیبی از چشم اندازهای فیزیکی ، اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی شهر و روستا در آنها دیده می شود را می توان روستا شهر نامید)).( رضوانی ؛ 1377 ،142 )

در واقع با تکیه بر نظریاتی که بیان شد در ایران دو نوع روستا شهر وجود دارد :1 روستا شهر هایی که در اثر نفوذ فر هنگ شهری گرایی به وجود آمده اند.2 شهر های کشاورزیکه در آنها چشم اندازهای روستایی و شهری ادغام شده اند.

 چرا خاروانا را می توان روستا شهر نامید؟

در رابطه با خاروانا باید  گفت که  دامداران این منطقه  ( کسانی که دارای گوسفندان زیادی هستند) در تابستان به ییلاق کوچ می کنند و در فصول سرد سال به روستا و  به خانه های خویش مراجعت می کنند و برای تغذیه ی دامهای خود از علوفه ی خشکی که در تابستان کشت کرده اند استفاده می کنند.زبان ساکنین این روستا شهر مانند ساکنین سایر نقاط آذربایجان شرقی ترکی است و مذهب آنان نیز شیعه است. از نظر جمعیتی هم دارای رشد منفی و مهاجر فرستی بالایی هستند. از نظر سطح سواد نیز تحصیلات در دوره ی دبیرستان به خصوص برای دختران پایین است . و مشارکت زنان در اداره ی امور روستا به صفر می رسد با ایجاد شهرداری در این روستا شهر تغییراتی از نظر کالبدی به وجود آمده است البته قبل از ایجاد شهرداری به علت اجرای طرح هادی در روستا تغییراتی کالبدی به وجو آمده بود که ازجمله ی آنها کشیدن خیابان بود که سبب تغییراتی در کالبد روستا شد بدین نحوکه قسمتی از قبرستان روستا و یا خانه های ساکنین را ویران کرد و ساکنین نیز به اجبار به قسمت پایین ده که مناطق اداری در آن وجود دارند رفتند و در آنجامنازل مسکونی خود را احداث کردند .

مسأله ی اصلی تحقیق

با اینکه تغییراتی که به آنها اشاره شد اهمیت خود را دارا هستند، اما آنچه مهم است تغییراتی است که به علت ایجاد دانشگاه در این روستا شهر در حال وقوع است تغییراتی که از دید انسانهایی که در آن محیط زندگی می کنند شاید پنهان بماند اما این تغییرات رخ می دهند و در ارزشها، فرهنگ وسبک زندگی و پوشش مردم تأثیرات خود را دارند.

دانشگاه آزاد اسلامی خاروانا در سال 1383 در لوای دانشگاه آزاد اسلامی واحد ورزقان کار خود را آغاز کرد ناگفته نماند که احداث دانشگاه به خواست مردم و با تصمیم گیری خارواناییهای مقیم شهر تهران که در حسینیه ی امام موسی ابن جعفر در مراسم گوناگون با هم گردهمایی و مشارکت دارند و با کمک مالی این افراد( حدوداً 400 نفر از مهاجرین این روستا شهر می باشند که به طور دائم در تهران زندگی می کنند و هر کدام متناسب با درآمد خود به احداث دانشگاه کمک مالی کردند) که حدود 300 میلیون ریال می باشد، صورت گرفت، علت این امر هم شاید این موضوع باشد که این افراد که خود در مرکز زندگی می کنند و طرز فکری متفاوتی رادارند احداث دانشگاه را توجه بیشتر به این منطقه ی تاریخی و پیشرفت و توسعه ی آن قلمداد کرده اند و یکی از ملزومات رسیدن به توسعه در این روستا شهر را ایجاد دانشگاه دانستند. یعنی این طرح می تواند توسعه زا باشد.اجرای این برنامه در این روستا شهر دارای نتایجی بوده است که محقق را بر آن داشت تا به بررسی آن بپردازد و از طریق این جامعه ی کوچک به چگونگی به وجود آمدن تغییرات در یک جامعه و دلایل آن پی ببرد وبه این مسأله بپردازد  که طرحی با اهداف مشخص پس از اجرا در یک روستا شهر چه پیامدهایی را می تواند در پی داشته باشد در مورد این روستا شهر نیز بیطرفانه به بررسی این تغییرات که در ادامه ی بحث به بخشی از آنها که رخ داده است و یا در حال رخ دادن است پرداخته خواهد شد.

 در سال 1383 تعداد دانشجویان پذیرفته شده 130 نفر و در مقطع کاردانی و صرفاً  حسابداری و عمران و کامپیوتر و زبان انگلیسی بوده است. به دلیل محدود بودن خوابگاه، دانشجویان پسر به اجاره کردن خانه های ساکنین اقدام کردند . این دانشجویان از شهرهای مختلف کشور برای مثال تهران، رشت، شیراز، شبستر و … پذیرفته شدند و از نظر زبان و فرهنگ، کاملاً  با این مردم متفاوت می باشند. و این روستا شهر با توجه به افزوده شدن این تعداد با مسأله ی اجاره نشینی و بالا رفتن قیمت اجاره ها و منازل روبروشدکه البته این تغییری مادی و قابل رؤیت می باشد. در سال 1384این تعداد به 159 نفر افزایش می یابند.در سال 1385 به دلیل کمبود برخی از امکانات دانشگاه در جوابگو بودن به نیاز دانشجویان پذیرش صورت نگرفته است ، اما در سال 1386 دوباره دانشگاه پذیرش خواهد داشت.

با توجه به آنچه گفته شد در یک روستا شهر که جمعیت کمی دارد این افزایش  با توجه به جمعیت اندک این روستا شهرنقش بسیار مهمی در حیات اقتصادی و فرهنگی آن ایفا می کند .و تعاملات جدیدی که پیش از این سابقه نداشته است دیده می شود که نوع آن از جنس تعاملات رویاروی و افراد آشنا نمی باشد، روستایی که تا پیش از این همه همدیگر را می شناختند و دارای روابط چهره به چهره بودند و کنترل اجتماعی شدیدی بر آن حاکم بود.

در ادامه جدولی ارائه می شود که در آن تعداد دانشجویان و رشته ها ی آنها و شهر هایی که ساکن آن بوده اند بر حسب سال ورود آورده شده است .

تقسیم بندی تعداد ورودی دانشجویان برحسب سال ، جنس، شهر ، رشته تحصیلی

سال	تعداد	زن	مرد	شهر	رشته تحصیلی
1383	130	6	124	تهران ، رشت ، شیراز، شبستر، قم ، تبریز	کامپیوتر، حسابداری ، زبان انگلیسی، عمران
1384	29	8	21	علمدار ، ورزقان ، خاروانا ، جلفا	حسابداری ، زبان انگلیسی
1385	0	0	0	___	___
جمع کل	159	14	145

( امور دانشجویی دانشگاه خاروانا ، 1385)

 

همچنین اساتید این دانشگاه  نیز از شهرهای تبریز، مرند و شبستر برای تدریس به خاروانا می آیند که در کل تعداد آنها 21 نفر می باشد ، برای رفت و آمد اساتید نیز دانشگاه سرویس ایاب و ذهاب در نظر گرفته است.

کارمندان دانشگاه نیز 6 نفر هستند که 3 نفر از آنها از خاروانا می باشند و 3 نفر دیگر نیز ازساکنان شهرهای اطراف خاروانا هستند. رئیس دانشگاه نیز از شهر مرند است که نزدیک خاروانا است.

  اما با ورود این افراد، گاه بین این افراد و بومیان تعارضاتی به وجود آمد که به دلیل بینش متفاوت آنها (روستائیان و دانشجویان )در برخورد با مسائل مختلف امری اجتناب ناپذیر است برای مثال کشمکشهایی که در انتخابات ریاست جمهوری میان مردم و دانشجویان به وجود آمد. و یا طرز پوشش و آرایش موی سر که آنها بر طبق باورهای خود دارای سبک خاصی هستند که بعضاً برای اهالی تعجب برانگیز و خلاف ارزشهاست که از جانب قشر جوان روستاشهر قابل تقلید و مطلوب است اما سایر اقشار آن را مذموم به شمار می آورند. و گاه با بی اعتنایی و اعتراض مواجه می شود.اینکه چه کسانی به این ارزشهای جدید اعتراض می کنند، نوآوران و آنان که سبک هایی مطابق با ارزشهای خود در مقابله با این تعارضات به وجود می آورند و این تغییر چه سمت و سویی خواهد داشت و آیا سبب اضمحلال فرهنگی و آسیب های فرهنگی خواهد شد و یا ناهنجاری ها و آنومی هایی، از جنسی دیگر و غیر قابل باور مردم به وجود خواهد آورد و پیامد آنها چه خواهد بود خود جای بحث و بررسی فراوان دارد.

در واقع می توان به تأثیرات متفاوتی که احداث دانشگاه بر روی گروههای مختلف سنی در این روستا داشته است پرداخت و اینکه چه کسانی به طور مستقیم با دانشجویان رابطه دارند و چه گروههای سنی تمایل یه نزدیکی و الگو برداری از آنان دارند و آیا این الگو برداری فقط در زمینه ی مسائل ظاهری ، مثل نوع لباس و آرایش مو و… است که گاهاً  بعضی از آنها مذموم شمرده می شود و یا اینکه در رابطه با ادامه ی تحصیل و تغییر دیدگاهها در رابطه با تحصیلات عالیه نیز می باشد. در رابطه با سنین بالاتر نیز همینطور، آیا آنها خود را در معرض این ارتباطات و همکاریها قرار می دهند و یا اینکه با این افراد به عنوان بیگانگان و کسانی که ثبات و امنیت خاطر در زندگی آنها را تهدید می کند برخورد می کنند . علاوه بر گروههای سنی مختلف باید دید که کدام یک از دو گروه زنان و مردان بیشتر در این رابطه حضور دارند و کدامیک بیشتر تحت تأثیر این رابطه قرار دارند ؟ از دید کدامیک از آنها رفتار و سبک زندگی دانشجویان قابل پذیرش است ؟

گروههای شغلی مختلف را نیز می توان در این مورد برسی کرد که در این روستا شهر گروه عمده ی شغلی را کشاورزان تشکیل می د هند و پس از آنا ن دامداران که البته آنها خود هم کشاورزند و هم دامدار و گروه بعدی پیشه وران هستند که شامل مغازه داران و نانوایی و … هستند و گروه بعدی کارمندان هستند که بخش عمده ای از آنان را غیر بومی ها تشکیل می دهند که بعضی از آنها چندین سال است که ساکن روستا شهر خاروانا هستند .

برای دانلود متن کامل پایان نامه اینجا کلیک کنید.

دانشگاه تهران   

    دانشکده علوم اجتماعی               

    گروه جمعیت شناسی

 

پایان نامه:

جهت اخذ درجه کارشناسی ارشد رشته جمعیت شناسی

 

عنوان:

           بررسی جمعیت شناختی وضعیت مسکن در ایران به تفکیک استان،

1355-1375

 

استاد راهنما:

دکتر حسین محمودیان

 

استاد مشاور:

دکتر محمد میرزایی

 

دانشجو:

****

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده درج نمی شود

تکه هایی از متن به عنوان نمونه :

چکیده:

قسمت اعظم حیات انسان در خانه می گذرد و بستگی بین انسان و محل سکونت چنان است که یکی از این دو بدون دیگری متصور نمی تواند باشد. مسکن یکی از اساسی ترین نیازهای زیستی انسان بشمار می رود و ارتباط تنگاتنگی با جمعیت دارد. در این تحقیق ابتدا سعی شده است به بررسی جایگاه بخش مسکن در برنامه های عمرانی (قبل از انقلاب و بعد از انقلاب)پرداخته شود و بعد از آن شاخص های کمی و کیفی بخش مسکن برای کشور و استانها در طی سالهای1355تا1375مورد مطالعه قرار گرفت. و به دلیل یکسان نبودن محدوده جغرافیایی استانها و تاسیس استانهای جدید به بازسازی جمعیت استانها با مبنا قرار گرفتن سرشماری سال1375 پرداخته شده است. درکل وضعیت بخش مسکن در طی این دو دهه روند مطلوبی داشته ولی همچنان مشکلات بخش مسکن وجود دارد. در قسمت بعدی به بررسی عوامل جمعیتی موثر بر نیاز به مسکن پرداخته شده است.در این تحقیق  با بهره گیری از شاخص های کمی وکیفی مسکن و با استفاده از تکنیک های تحلیل عاملی و تحلیل واریانس یکطرفه متغیر نیاز به مسکن برآورد شده است. برآورد نیاز به مسکن در این تحقیق به معنای نیاز به واحدهای مسکونی جدید برای کاهش تراکم سکونتی می باشد. جامعه مورد مطالعه کلیه استانهای کشور ایران در سال1375بوده است. روش بررسی در این تحقیق، روش تحلیل اطلاعات ثانویه بوده است. در این تحقیق با توجه به مبانی پژوهش فرضیاتی ارائه شده است‏،که درآن متغیر نیاز به مسکن منغیر وابسته و متغیر های میزان رشد جمعیت، میزان روستا نشینی، میزان تغییرات بعد خانوار و میانگین سن ازدواج بعنوان متغیرهای مستقل محسوب گشته اند. بعد از آزمون فرضیات با استفاده از جدول ماتریس همبستگی و رگرسیون چند متغیره مشخص شد که از مجموع چهار فرضیه ارائه شده در تحقیق یک فرضیه با احتمال بیش از 95درصد مورد قبول واقع شده است که متغیرهای میزان رشد جمعیت و میزان روستانشینی درکل حدود 51درصد از تغییرات متغیر وابسته را تبیین نموده اند. پس نتیجه می گیریم که آن استانهایی که میزان رشد جمعیت و میزان روستانشینی بالاتری داشته اند تراکم سکونتی بیشتری داشته و در نتیجه میزان نیاز به مسکن بیشتری را هم می طلبند. در ادامه کار به پیش بینی نیاز به مسکن کشور برای سال1390 پرداخته شده که در آن بر اساس فاکتورهای مختلف از جمله میزان رشد جمعیت، میزان خانوارهای اضافه شده ،میزان تخریب واحدهای مسکونی و… به پیش بینی نیاز به مسکن کشور پرداخته ایم. در طی دوره 1375تا1390ما به 18میلیون واحد مسکونی جدید نیازمند هستیم. از این تعداد 7/18 درصد برای جمعیت اضافه شده، 0/44 درصد برای خانوارهای اضافه شده، 3/7 درصد برای واحدهای مستهلک،8/17 درصد برای تخریب ناشی از حوادث و بقیه به موارد دیگر نظیر حذف واحدهای غیر استاندارد و تراکم خانوار درواحد مرتبط می‏باشد.

مقدمه:

مسکن[1] اساسی­ترین نیاز انسان بشمار می آید و مکانی است که انسان را از همه حوادث جهان بیرون محافظت می­کند(Arora and Bindra,1994:1). واز جمله نخستین مسائلی است که انسان همواره با آن دست به گریبان بوده و در تلاش برای رفع این مساله ویافتن پاسخی مناسب و معقول برای آن بوده است (اهری،1367).مشکل مسکن موضوعی است که امروزه همه کشورها را به نوعی متناسب با شرایط­شان گرفتار ساخته است در حالیکه در کشورهای پیشرفته، مسکن بعدی از رفاه اجتماعی بوده و برنامه­های توسعه مسکن بر بهبود کیفی متمرکز­اند(Barlow and Duncan,1994:4)‏‏ٌ‏‎‏‏‏‏‏‏‏، در کشورما نیز مسکن یک نیاز اولیه محسوب شده و تامین آن همردیف با تامین غذا و پوشاک به شمار آمده است. در جامعه­ای که طبق اصل چهل وسوم قانون اساسی یکی از نیازهای اساسی هرفرد و خانواده مسکن بوده و طبق اصل سی ویکم داشتن مسکن متناسب با نیاز حق هر فرد و خانواده ایرانی است. همواره در طول تاریخ مسکن یکی از احتیاجات اساسی زندگی ایرانیها می بوده حتی در هزاره های قبل از میلاد ایرانیها در زمینه احداث خانه­ها و ایجاد شهر پیشرفت قابل ­ملاحظه­ای کرده و سومریها نیز در 5 هزار سال قبل در دشت پهناور نینوا بدون برخورداری از امکانات تمدن امروزی برای خانه­سازی مساعی کافی مبذول می داشته اند. بعد از ظهور دین مبین اسلام و با مهاجرت پیامبر به مدینه خانه سازی مورد توجه زیاد قرار گرفت و در قرآن مجید هم به خانه آباد شده سوگند یاد شده است.«والبیت المعمور»(سوره طور آیه چهار). بنجامین دزرایلی[2] معتقد است که مسکن مهمترین تامین کننده تمدن و مهمترین نگهدار فرهنگ اجتماعی جامعه است. بدین صورت که بهبود وضعیت مسکن و خدمات شهری، افزایش ثبات اجتماعی، بهبود شرایط محیطی، بهبودکلی در کیفیت زندگی و انگیزه مشارکت در اجتماع را به دنبال دارد. در گزارشی که توسط گروهی از کارشناسان سازمان ملل تهیه شده بر نقش کلیدی مسکن در بالا بردن وحدت جامعه تاکید شده است(United Nations,1974). نقش مسکن در اقتصاد کشورها هم حائـز اهمیت است. تقریباً یک چهارم از ثروت ملی در کشوری نظیر آمریکا به صورت واحدهای مسکونی شهری وروستایی است. احتیاج به مسکن در جامعه با افزایش جمعیت تشدید می گردد. و لذا علاوه بر تعداد، ترکیب و نحوۀ توزیع جمعیت، عوامل دیگری از قبیل وضع معیشت، الگوی ازدواج، نوع خانواده­ها از نظر هسته­ای یا گسترده بودن، مهاجرت و سطح درآمد درآن تاثیر­گذار می­باشند و به دلیل همین تعددعوامل، راه­­حلهای جامع و آگاهانه­تری را می­طلبد. این مسئله در کشورهای پرجمعیتی که میزان رشد جمعیتی بالایی دارند، از شدت بیشتری برخوردار است و در مواردی به صورت گره کوری درآمده است که نه امکانات داخلی می­توانند آن را بگشایند و نه کمک­های خارجی قادر به حل آن هستند (زنجانی،156:1371).

تقاضا برای مسکن از تغییر در اندازۀ جمعیت،ترکیب جمعیت ومحل اقامت می تواند به صورت مستقیم تاثیر بپذیرد. تغییرات در باروری، الگوهای ازدواج، مهاجرت و همچنین مرگ ومیر نیز بطور مستقیم بر نیاز به مسکن تاثیر می گذارند. در کشورهای در حال توسعه جهان، روند باروری، مرگ ومیر و مهاجرت در طی چندین دهه اخیر ابعاد متعددی از تقاضای  مسکن را ایجاد نموده است. و تغییرات در الگوهای ازدواج و طلاق، ساختار سنی جمعیت و متوسط بعد خانوار هم به این تقاضا افزوده اند که البته نباید تاثیر سوانح و بلایای طبیعی مثل سیل، زلزله و … را نیز در این مورد نادیده انگاشت (حیدرآبادی،2:1380).

علی رغم تلاشهای زیادی که در جهت تامین مسکن، بعد از انقلاب اسلامی صورت گرفته، شواهد حاکی از آنست که هنوز هم تامین مسکن یکی از مشکلات کشور ایران محسوب می شود که این امر خود ضرورت نقد و بررسی سیاستها واقدامات گذشته را جهت تنظیم برنامه ای سنجیده تر الزامی می سازد.

بیان مسئله:

کشور ایران در دو دهۀ اخیر از رشد جمعیتی بالایی برخوردار بوده و جمعیت آن از 7/33 میلیون نفر در سال1355به بیش از 60میلیون نفر در سال1375رسیده است. رشد جمعیت در طول این مدت 93/2درصد بوده است. بیشترین میزان رشد جمعیت کشور در دهۀ 65-1355(با رشد91/3درصد) حادث شده است. همراه با افزایش نرخ رشد در این دهه، روند شهرنشینی نیز سرعت بیشتری گرفت و نرخ رشد سالانه جمعیت شهرنشین در این مدت به4/5 درصد رسید، در حالیکه نرخ رشد سالانه جمعیت روستایی در طی این دهه تنها4/2درصد بوده است. همراه با کاهش نرخ رشد جمعیت کشور در دهۀ75-1365، سرعت افزایش میزان شهرنشینی کاهش یافت و نرخ رشد سالانه جمعیت شهری کشور به2/3درصد در فاصله این دهه رسید در حالیکه جمعیت روستایی کشور در سالهای اخیر در حدود23میلیون تثبیت گردیده است(طبق جدول شماره1-1). بخش عمده ای از افزایش جمعیت شهرنشین در دو دهۀ اخیر معلول عواملی همچون مهاجرت روستاییان به شهرها، اسکان عشایر، تبدیل تعدادی از نقاط روستایی به شهرها بوده بگونه ای که تعداد شهرها از373 شهر درسال 1355به 612 شهر در سال1375افزایش یافته است. این افزایش ها پیامدهای اجتماعی، اقتصادی نامطلوبی، ازجمله کاهش سرمایه­گذاری در بخش های آموزش، بهداشت، درمان،مسکن وافزایش بیکاری را بهمراه داشته است.

برای دانلود متن کامل پایان نامه اینجا کلیک کنید.

دانشکده علوم‏ اجتماعی

 

پایان‏ نامه جهت دریافت

کارشناسی ‏ارشد رشته علوم ‏اجتماعی

 (مردم‏ شناسی)

 

 

بررسی و مقایسه نوآوری‏های شغلی درمیان

عشایر اسکان یافته شهرستان مُهر

(مورد مطالعه: روستای کریم ‏آباد)

 

 

استاد راهنما:

دکتر عسکری خانقاه

 

 

استاد مشاور:

دکتر رفیع‏فر

 

 

نگارش:

*********

داتشگاه تهران

دانشکده علوم اجتماعی

در چارچوب ارزیابی مرحله تحقیقاتی مقطع کارشناسی ارشد دانشجویان دانشگاه تهران‏، آقای *******به شماره دانشجویی******* در رشته علوم اجتماعی گرایش مردم شناسی، پایان نامه خود  را  به  ارزش 4 واحد  در نیمسال دوم سال تحصیلی 1383-1382  تحت عنوان بررسی و مقایسه نوآوری های شغلی در میان عشایر اسکان یافته شهرستان مهر (مورد مطالعه: روستای کریم آباد) اخذ و ثبت نام نموده و  در حضور هیأت  داوران  به  شرح ذیل، مورد  دفاع قرار گرفته و موفق به اخذ  درجه عالی  با  نمره  18 گردید.

 

محل امضاء	رتبه علمی	نام  و  نام خانوادگی
	استاد	دکتر اصغر عسکری خانقاه	استاد راهنما
	دانشیار	دکتر جلال الدین رفیع فر	استاد مشاور
	دانشیار	دکتر منصور وثوقی	استاد داور
	دانشیار	دکتر ناصر فکوهی	مدیر گروه آموزشی
	دانشیار	دکتر اعظم راورد‏راد	معاون تحصیلات تکمیلی

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده درج نمی شود

تکه هایی از متن به عنوان نمونه :

چکیده

موضوع این رساله، بررسی و مقایسه نوآوری های شغلی در میان عشایر اسکان یافته شهرستان مهر (مورد مطالعه: روستای کریم آباد) است که با توجه به ماهیت پژوهشی این موضوع، اطلاعاتی را درمورد ویژگی های جغرافیایی و انسانی شهرستان مهر جمع آوری کرده ایم، در این تحقیق که تحقیقی کیفی و میدانی است برای نیل به اهداف اصلی آن از روش های مردم شناختی از جمله مشاهده، گفتگوهای غیر رسمی و مصاحبه، مطالعه اسناد مدارک و ابزارهایی مانند عکس برداری و اینترنت سود برده ایم.

در این پژوهش سعی ما بر آن است که رابطه عشایر مورد مطالعه را با یکجانشینان اطراف مورد مطالعه قرار دهیم و نیز فعالیت ها و مشاغل این عشایر را دو دوره قبل و پس از اسکان با یکدیگر مقایسه نمائیم.

این تحقیق شامل 7 فصل به این شرح می باشد: در فصل اول به ارائه طرح تحقیق پرداخته ایم. در فصل دوم ویژگی های جغرافیایی و انسانی شهرستان مهر و عشایر مورد مطالعه بیان شده است. فصل سوم تحقیق به فعالیت های اقتصادی و مشاغل عشایر مورد مطالعه قبل از اسکان و نیز ویژگی های این فعالیت ها و مشاغل عنوان شده است. فصل چهارم، دلایل اسکان این عشایر از دهه60  به بعد و زمینه ها و ریشه های اسکان از دهه های اول قرن حاضر (از زمان رضاخان) شرح داده شده است. در فصل پنجم، تحولات کلی این عشایر آمده است. در فصل ششم، فعالیت های اقتصادی و مشاغل پس از اسکان همراه با ویژگی های آن ذکر شده است و در فصل هفتم، تفاوت یکجانشینی این عشایر با روستائیان منطقه به لحاظ مشاغل اصلی (دامداری و کشاورزی) بیان شده است.

اساسی ترین نتایج این تحقیق (بر اساس تئوری کارکردگرایی) این بوده است که ساخت های سیاسی، اجتماعی و فرهنگی همراه با تحولات اقتصادی ناشی از اسکان تغییر یافته است.  از مهمترین تغیرات سیاسی می توان به این موراد اشاره نمود: از میان رفتن اقتدار سنتی افرادی که از سن بیشتری برخوردارند و افزایش کنترل و نظارت دولت مرکزی بر عشایر. تغییرات فرهنگی که همراه با اسکان آنان رخ داده است، یکی پایین بودن سطح اطلاعات روز در میان بزرگسالان است که به ناتوانی تولید و تبادل اطلاعات در میان آنها منجر شده است و دیگری بروز افکار جدید و متضاد با بزرگسالان در میان نوجوانان و جوانان است. عمده ترین تغییرات اجتماعی می توان از کاهش اهمیت و نقش همسایگی وحسن همجواری، کم رنگ شدن یگانگی و وحدت و از میان رفتن سادگی زندگی به مانند گذشته در میان آنها نام برد.

واژگان کلیدی: عـشـایـر، عـشـایـر کـوچـنــده، عـشـایـر اسکان یافته، ایـل، طـایـفـه، یـیـــلاق، قـشـــلاق، بـنـکـوه

ـ فـهـرسـت مـطـالـب

صفحه

فـصـل اول : کـلـیـات	11
1ـ 1ـ  مـقـدمـه	12
2ـ 1ـ طـرح مسئـلـه	14
3ـ 1ـ سئوالات تحقیق	19
4ـ 1ـ  اهـمـیـت و ضرورت تـحـقـیـق	20
5ـ 1ـ اهداف تحقیق	22
6ـ1ـ زمان پژوهش	23
7ـ1ـ ابهامات و مشکلات تحقیق	23
8ـ1ـ انگیزه تحقیق	24
9ـ1ـ ابزار تحقیق	24
10ـ 1ـ  روش تـحـقـیـق	24
1ـ 10ـ 1ـ تکنیک های تحقیق	31
1ـ 1ـ 10ـ 1ـ مـشـاهـده	31
2ـ 1ـ 10 ـ 1ـ  مـصـاحـبـه	32
3ـ 1ـ10 ـ 1ـ  مـطـالـعـه اسـنـاد و مـدارک	33
4ـ 1ـ10ـ 1ـ  عـکـس	33
11ـ 1ـ چـارچـوب نـظـری	34
1ـ 11 ـ1 ـ نـظـریـه کارکردگـرایـی	34
1ـ 11ـ1 ـ نـظـریـه نوآوری	38
12ـ 1ـ پـیـشـیـنـه تحـقـیـق	43
13ـ1ـ مفاهیم و اصطلاحات	47
فـصـل دوم : میدان تحقیق	51
1ـ 2ـ  اسـتـان فـارس	52
2ـ 2ـ شـهـرسـتـان مُهر	55
1ـ2ـ 2ـ مـوقـعـیـت جـغـرافـیـایـی	55
2ـ 2ـ 2ـ جـغـرافـیـای انـسـانـی	58
1ـ2ـ2ـ2ـ تعداد و سیر تحول جمعیت طی چهار دوره سرشمـاری	58
2ـ2ـ2ـ2ـ تـوزیـع جـمـعـیـت	60
3ـ2ـ2ـ2ـ تـراکـم جـمـعـیـت	63
4ـ2ـ2ـ2ـ وضـعـیـت سـواد	63
5ـ2ـ2ـ2ـ تـرکـیـب سـنـی و جـنـسـی	65
3ـ2ـ2ـ اقـتـصـادی و انـرژی	65
3ـ2ـ عـشـایـر	67
1ـ3ـ2ـ وضعیت موجود در جامعه عشایری براساس سرشماری1377	70
2ـ3ـ2ـ سـرشـمـاری عـشـایـر کـوچـنـده سال 1377	72
3ـ3ـ2ـ توزیع جمعیت6ساله وبیشترعشایری کشوربرحسب وضع سواد	72
4ـ3ـ1ـ آمـار دام مـتـعـلـق بـه عـشـایـر	72
5ـ3ـ2ـ اراضـی زراعـی مـتـعـلـق بـه عـشـایـر	72
6ـ3ـ2ـ آمارجمعیتی عشایرداوطلب اسکان برحسب محل موردنظربرای اسکان	73
7ـ3ـ2ـ آمار جمعیتی عشایر بر حسب  علاقه به اسکان یا کوچ	73
8ـ3ـ2ـ جـامـعـه مـورد مـطـالـعـه (روستای کریم آباد)	75
فـصـل سوم : فعالیت‏ها و ویژگی‏های اقـتـصادی عشایر مورد مطالعه قبل از اسکان	84
1ـ 3ـ فعالیت‏های اقتصادی	84
1ـ 1ـ 3ـ صـنـایـع دسـتـی و فـرش بـافـی	86
2ـ 1ـ 3ـ بـافـت سـیـاه چـادر	91
3ـ 1ـ 3ـ تـولـیـد مـحـصـولـات مـخـتـلـف لـبـنـی	92
4ـ1ـ3ـ فـعالـیت‏های‏مـبتنی بـر نـگهـداری، پرورش، چـرا دام‏هـا	94
2ـ3ـ ویـژگـی‏هـای فعالیت های شـغـلـی و اقـتـصـادی	96
1ـ2ـ 3ـ اقـتـصـاد نـیـمـه خـود کـفـا و تـقـریـبـاً خـود کـفـا	97
2ـ2ـ 3ـ اقـتـصـاد بـسـتـه مـعـیـشـتـی	97
3ـ2ـ3ـ تـولـیـد بـرای مـصـرف	98
4ـ2ـ 3ـ تکنـولوژی ابتدائی در تهیـه و ساخـت مـحـصـولات	99
5ـ2ـ 3ـ نـوع مـعـیـشـت غـالـب مـبـتـنـی بـر دامـداری	99
6ـ2ـ 3ـ زنـدگـی اقـتـصـادی پـر مـشـقـت	99
7ـ2ـ 3ـ رابـطـه کـاری خـانـوادگـی	99
فـصـل چهارم : دلایـل و ریشه های اسـکـان	101
1ـ4ـ خـلـع سـلاح و اسـکان عـشـایـر ایـران	105
2ـ4ـ اصـلاحـات ارضـی	108
3ـ4ـ  مـلـی کـردن جـنـگل هـا و مـراتـع	110
4ـ4ـ نـفـوذ سـاختـار شـهری	111
5ـ 4ـ بسط نهاد های فرهنگی جدید	112
6ـ4ـ عـدم تـوانـائـی مـالـی ، دسـت دادن دام هـا و فقر اقتصادی	113
7ـ4ـ دلایـل شـخـصـی	114
فـصـل پنجم : تـحـولات عـشـایـر مورد مطالعه پـس از اسـکـان	116
1ـ5ـ تغییر رفتارهای گروهی	117
2ـ5ـ گسترش ارتباطات	119
3ـ5ـ تغییر اشکال معیشتی	120
4ـ5ـ روابط جدید با دستگاه های دولتی	123
5ـ5ـ نیازهای جدید	124
6ـ5ـ افزایش نرخ با سوادی	125
1ـ 6ـ 5ـ بالا رفتن سطح آگاهی افراد	127
2ـ 6ـ 5ـ تأثـیر بر پایـگاه اجتـماعی افـراد	128
3ـ 6ـ 5 ـ مهاجرت	128
4ـ 6ـ 5 ـ ایجاد هنجارهای اجتماعی و الگوهای رفتاری جدید	129
5ـ 6ـ 5 ـ تحول در ملاک های ازدواج	129
6ـ 6ـ 5 ـ شکاف میان دو نسل	130
فـصـل ششم: فعالیت‏ها و ویژگی‏های اقتصادی پس از اسکان عشایر روستای کریم‏آباد	131
1ـ 6ـ فعالیت‏های اقتصادی	132
1ـ1ـ 6ـ دامـداری و فـعـالـیـت هـای وابـسـتـه	132
2ـ1ـ6ـ صنایع دستی	134
3ـ1ـ 6ـ بـاغـبـانـی	136
4ـ1ـ 6ـ فـعـالـیـت در شـرکـت هـای صـنـعـتـی	139
5ـ1ـ 6ـ پـرورش زنـبـور عـسـل	140
6ـ1ـ 6ـ مـشـاغـل خـدمـاتـی	142
7ـ1ـ 6ـ کـشـاورزی	143
2ـ6ـ ویژگی‏های اقتصادی	144
1ـ2ـ6ـ خانواده به عنوان اصلی ترین واحد تولید	144
2ـ2ـ6ـ  گـسـتـرش خـانـواده‏هـای هـسـتـه‏ای و مـسـتـقـل	145
3ـ2ـ6ـ نوع معیشت غالب بر دامداری	146
فـصـل هفتم : تفاوت یکجانشینی عشایر با یکجانشینی روستایی در شهرستان مُهر	147
1ـ7ـ کشاورزی	148
1ـ نوع محصول تولید شده	148
2ـ کشاورزی به عنوان یک شغل و فعالیت اقتصادی	149
3ـ سابقه کشاورزی متفاوت	149
2ـ7ـ دامـداری	150
1ـ سـابـقـه دامـداری	150
2ـ دامداری به عنوان شغل و فعالیت اصلی	151
3ـ نوع دام‏ها	152
4ـ نوع تغذیه دام‏ها	153
ـ نتیجه‏ گیری	155
ـ فـهـرسـت مـنـابـع	161

 

ـ فهرست عکس‏ها

شماره عکس	موضوع عکس
عکس شماره (1)	کوچ عشایر قشقایی	27
عکس شماره (2)	چهره یک مرد قشقایی	27
عکس شماره (3)	زوج کهنسال عشایری در شهرستان مُهر	28
عکس شماره (4)	خانواده عشایری در زیر سیاه چادر	29
عکس شماره (5)	استفاده از چادرهای جدید در میان عشایر	35
عکس شماره (6)	سیاه چادر درمیان عشایرمنطقه به مانندگذشته کارایی چندانی ندارد	36
عکس شماره (7)	قبرستان تاریخی فال	56
عکس شماره (8)	آسیاب آبی خوزی	56
عکس شماره (9)	حمام وراوی	57
عکس شماره (10)	استودان‏های خوزی	57
عکس شماره (11)	بخش انرژی شهرستان مُهر	66
عکس شماره (12)	پالایشگاه در حال ساخت	67
عکس شماره (13)	تابلو روستای کریم‏آباد	75
عکس شماره (14)	نمای کلی روستای کریم‏آباد	78
عکس شماره (15)	نمایی از یک خانه در روستای کریم‏آباد	80
عکس شماره (16)	نمایی از درون یک خانه در روستای کریم‏آباد	82
عکس شماره (17)	راه‏سازی به روستا	82
عکس شماره (18)	لوله‏کشی آب به روستا با سرمایه و هزینه روستائیان	83
عکس‏های شماره (19 و 20)	درچند سال اخیر امکاناتی به روستائیان اختصاص یافته است که از آن جمله می‏توان به برق و تلفن اشاره نمود	83
عکس شماره (21)	دام‏های عشایری	85
عکس شماره (22)	طرح فرش عشایری و وسائل بافت آن	87
عکس شماره(23)	فرش عشایری	88
عکس شماره(24)	بافت جاجیم	91
عکس شماره (26)	سیاه‏چادرهای مورد استفاده در میان عشایر	92
عکس شماره(27)	تهیه کشک در میان عشایر روستای کریم‏آباد	93
عکس شماره(28)	زن عشایری در حال تهیه ماست	94
عکس شماره (29)	کودک عشایری در حال چرای دام‏ها	95
عکس شماره(30)	چوپانان عشایری	96
عکس شماره (31)	دبستان ابتدایی در روستای کریم آباد	127
عکس شماره(32)	دامداری در روستای کریم‏آباد	132
عکس شماره(33)	دامداری امروزه به مانند گذشته در میان عشایر صورت نمی‏گیرید	133
عکس شماره(34)	به دست آوردن کره از شیر گوسفندان برای تغذیه	134
عکس شماره(35)	تمامی اعضاء خانواده در بافت فرش کمک می‏کنند	135
عکس شماره(36)	فرش یکی ازصنایع معمول در میان عشایر روستای کریم‏آباد	136
عکس شماره(37)	باغ مرکبات متعلق به روستائیان	137
عکس های شماره (38 و39)	اشتغال عده‏ای از عشایر روستای کریم‏آباد به عنوان باغبان در باغات	138
عکس شماره (40)	شروع به ساخت پالایشگاه گاز در شهرستان مُهر (پارسیان)	140
عکس شماره (41)	شروع به کار پالایشگاه گاز عسلویه (پارس جنوبی)	140
عکس‏های شماره (42 و 43)	مشاغل جدید در میان عشایر اسکان یافته شهرستان مُهر (پرورش زنبور عسل)	141
عکس شماره(44)	رانندگی یکی از مشاغل جدید در میان عشایر روستا	142
عکس شماره(45)	زمین‏های زیر کشت عشایر	143
عکس شماره(46)	دامداری در روستای کریم‏آباد	151
عکس شماره(47)	دامداری در خانه روستاهای شهرستان مُهر	152
عکس شماره(48)	محل نگه‏داری دام‏ها در روستای کریم‏آباد	154

 

 

ـ فهرست نقشه‏ها

شماره نقشه	موضوع نقشه
نقشه شماره (1)	نقشه ایران	53
نقشه شماره (2)	نقشه استان فارس	59
نقشه شماره (3)	نقشه شهرستان مُهر	62

 

 

ـ فهرست جداول

شماره جدول	موضوع جدول
جدول شماره (1)	تعداد بخش ها ، شهرها و دهستان های کشور برحسب استان و شهرستان در پایان اسفند 1381	54
جدول شماره (2)	ناحیه مورد مطالعه در سرشماری 1345	58
جدول شماره (3)	ناحیه مورد مطالعه در سرشماری 1355	58
جدول شماره (4)	ناحیه مورد مطالعه در سرشماری 1365	58
جدول شماره (5)	ناحیه مورد مطالعه در سرشماری 1375	60
جدول شماره (6)	ویژگی های جمعیتی شهرستان مُهر در سال 1380	60
جدول شماره (7)	توزیع جمعیت بر حسب بخش به تفکیک جنس در سال1380	61
جدول شماره (8)	توزیع جمعیت نقاط روستائی  بر حسب بخش به تفکیک	61
جدول شماره (9)	توزیع جمعیت نقاط روستایی بر حسب بخش به تفکیک جنس در سال 1380	61
جدول شماره (10)	تعداد آبادی های دارای سکنه شهرستان‏بر حسب بخش و به تفکیک تعداد خانوار	61
جدول شماره (11)	جمعیت و مساحت به تفکیک بخش در سال 1380	63
جدول شماره (12)	درصد جمعیت 6 ـ 24 ساله در حال تحصیل بر حسب‏گروه‏های عمده سنی به تفکیک نقاط شهری و روستایی به صورت درصد	64
جدول شماره (13)	درصد باسوادان در جمعیت 6 ساله و بیشتر بر حسب گروه های سنی به تفکیک سن و جنس به درصد
جدول شماره (14)	تخمین جمعیت عشایری در کتاب گنج شایگان	69
جدول شماره (15)	تخمین جمعیت عشایری در کتاب آشنایی با جامعه عشایری ایران	70
جدول شماره (16)	خانوار و جمعیت ایل ها و طایفه‎های مستقل بیش از  20 خانوار و استان های محل استقرار آنها	71
جدول شماره (17)	تـوزیـع جـمـعـیـت 6 سـالـه و بـیـشـتـر عـشـایـری کـشـور بـر حـسـب وضـع سـواد	71
جدول شماره (18)	آمـار دام مـتـعـلـق بـه عـشـایـر	72
جدول شماره (19)	اراضـی زراعـی مـتـعـلـق بـه عـشـایـر	72
جدول شماره (20)	آمـار جـمـعـیـتـی عـشـایـر داوطـلـب اسـکـان بـرحـسـب مـحـل مـورد نـظـر بـرای اسـکـان	73
جدول شماره (21)	آمـارجـمـعـیـتـی عـشـایـر بـرحـسـب عـلاقـه بـه اسـکان یـا کـوچ	73
جدول شماره (22)	جمعیت عشایری در استان های کشور به ترتیب تعداد خانوار ییلاقی و قشلاقی	74
جدول شماره (23)	ترکـیـب سـنـی و جـنسـی روسـتـای کـریـم آبـاد	77
جدول شماره (24)	فعالیت اقتصادی در میان عشایر کریم آباد	81
جدول شماره (25)	مقایسه خانوارهای کوچ رو ایل قشقایی در سال های 1353و1361	103

 

مـقـدمـه

ـ طـرح مسئله

ـ سئولات تحقیق

ـ اهـمـیـت تـحـقـیـق

ـ اهداف تحقیق

ـ انگیزه تحقیق

ـ ابزار تحقیق

ـ جامعه مورد مطالعه

ـ مبهمات و مشکلات تحقیق

ـ زمان پژوهش

ـ روش تـحـقـیـق

ـ چـارچـوب نـظـری

ـ پـیـشـیـنـه تحـقـیـق

ـ مفاهیم و اصطلاحات

1ـ1ـ مـقـدمـه

تاریخ ایران در طول قریب 2500 سال و حتی بیشتر (قریب 2800 سال) و تا زمان سلسله پهلوی، همواره حکومت ایلات و قبایل بوده است. یک ایل، مثلاً قاجار‏ها، روی کار می‏آمدند و پس از مدتی به دلایل مختلف از عرصه حکومت حذف می شد و جای خود را به ایل دیگر  می دادند. این آمدن و رفتن ها پس از استقرار اسلام در میان مردم ایران نیز تداوم یافت تا به عصر پهلوی رسید.

در دوره پهلوی و در زمان حکومت رضاشاه بود که اولین سلسله حکومتی که پایه ایلی و قبیله‏ای نداشت در ایران روی کار آمد. با توجه به ساختار اجتماعی و سیاسی و قدرت رؤسای ایلات و قبایل ایران و نیز اینکه اغلب ایلات و عشایر ایران به خصوص در اواخر عصر قاجار مسلح بودند، رضا شاه همواره از قدرت ایلات و حرکت آنان نگران بود، تصمیم گرفت که به اسکان آنان اقدام نماید.

اسکان یک ایل، عشیره و یا یک قبیله به نوعی شکستن ساختار اجتماعی و خرد کردن بافت قدرت در آنان تلقی می شد و به این ترتیب دولت می توانست آسان تر بر ایلات و قبایل غلبه یافته و با سهولت بیشتری آنان را خلع سلاح نموده و آنان را در کل آسان تر در کنترل خود درآورد.

طرح اسکان عشایر که با شیوه زندگی آنها علی‏الاصول، مغایرت فراوانی داشت با مقاومت اغلب آنان مواجه گردید ولی دولت مرکزی به تدریج این مقاومت‏ها را در هم شکست و کم و بیش بر قدرت عشایر فایق آمد.

پس از انقلاب اسلامی به رغم آنکه حدود 50 سال از اولین طرح های اسکان عشایر و مقامت ایلات و قبایل مختلف می گذشت و شرایط در این زمان بسیار تغییر کرده بود، دولت باز هم به دلایل مختلفی که بیشتر می توان به دلایل امنیتی و اقتصادی در آنها در اولویت باشد موضوع اسکان عشایر را در برنامه خود قرار داده که آخرین آنها نیز لایحه برنامه چهارم توسعه است که به آن اشاره و پرداخته شده است.

کوچندگی ظاهراً قدیمی ترین شیوه های زیست در ایران بوده است و به نظر می رسد در دورانی بسیار قدیم، قبایل کوچنده عشایری بیشتر جمعیت ایران را تشکیل می دادند. اما با توجه به کوچندگی و در حال کوچ بودن این جمعیت به صورت گسترده و دائم، تقریباً تخمین زدن آمار و ارقام مربوط به این جمعیت بسیار مشکل به نظر می رسد. با توجه به تغییر و تحولات اخیر در جامعه ایران و حتی با تاثیرپذیری از از تحولات جهانی، تعداد این عشایر کوچنده بسیار کاهش یافته است و امروزه به حدود 2% رسیده است.

با توجه به پتانسیل های موجود عشایر کشور در جهت تولید مواد مصرفی و صنایع مورد نیاز مردم و همچنین جاذبه های فرهنگی و مردم شناسی آنان، تاکنون این ظرفیت ها از سوی مسؤولان نادیده گرفته شده به گونه ای که عشایر در حال حاضر دارای مشکلات بی شماری هستند.

مطالعه و پژوهش‏های اقتصادی در جوامع سنتی و عشایری که اساس اقتصادی آن بر پایه دامداری بوده است و امروزه با تغییراتی کشاورزی و سایر مشاغل در کنار آن قرار گرفته‏ است، از جمله موضـوعات مهم در مردم‏شناسی است که این امر، باب جـدیدی را در مطالعه این جوامع، علاوه بر مردم شناسی ایلات و عشایر، گشوده است که آن مردم‏شناسی اقتصادی عشایر است که به تجدید نظر در برخی از مفاهیم اقتصادی در میان عشایر می‏پردازد. از جمله این مفاهیم می‏توان به «اقتصاد تأمین بقاء» (طبیبی، 1371 :165) اشاره نمود. چنین اقتصاددانانی که از نظر وی این اصطلاح را به کار برده‏اند در برخورد با پژوهش‏ها و تحقیق‏های انسان‏شناسانه به این امر واقف گشته‏اند که نیازهای معنوی نیز در اقتصاد این جوامع بسیار تأثیرگذار هستند.

در مطالعه جوامع عشایری می‏توان پیوستگی میان ارزش ‏های اقتصادی را با سایر ارزش‏های اجتماعی، سیاسی و فرهنگی را مشاهده نمود و از سویی دیگر نتایج اجتماعی، سیاسی و فرهنگی را در سیستم تولید و فعالیت‏های اقتصادی مختلف مؤثر دانست.

یکی از مهمترین بحث‏هایی که در رابطه با عشایر می توان عنوان نمود بحث اسکان عشایر است. در گذشته در شهرستان مُهر تعداد عشایری که قشلاق خود را در این شهرستان می‏گذراندند بسیار فراوان بوده‏اند، اما امروزه فقط تعداد اندکی از این عشایر زمستان‏ها را در این منطقه به سر می‏برند و تعداد آنها سال به سال در حال کاهش است. در شکل وسیع‏تر آن، این مسأله در سایر نقاط نیز قابل مشاهده است.

در قرن نوزدهم جمعیت عشایری بین 25 تا 50 درصد از کل جمعیت ایران را تشکیل می‏داده است. این تعداد در اوائل قرن نوزدهم به 2/30 درصد از کل جمعیت ایران را شامل می‏شده است (صفی‏نژاد، 1375 :41) تعداد کل عشایر ایران در سرشماری سال 1355 به 14 درصد می‏رسد. در آخرین سرشماری عشایر کوچنده کشور این آمار کمتر از 2 درصد بیان شده است (بلوکباشی، 1382 : 39) . این کاهش جمعیت عشایری ایران در این سال‏ها را می‏توان نتیجه مستقیم اسکان عشایر دانست. در تحقیق حاضر سعی بر آن است به جنبه‏های ویژه‏ای از این اسکان در شهرستان مُهر در میان دسته‏ای از عشایر قشقایی بپردازیم.

برای دانلود متن کامل پایان نامه اینجا کلیک کنید.

دانشگاه تهران

دانشکده علوم اجتماعی

گروه اموزشی مردم شناسی

پایان نامه جهت دریافت درجه کارشناسی ارشد در رشته مردم ‏شناسی

عنوان:

بررسی تغییرات فرهنگی خانواده در روستای گنجه از توابع شهرستان رودبار، طی نیم قرن اخیر با تاکید بر عوامل اقتصادی

استاد راهنما:

دکتر منیژه مقصودی

استاد مشاور:

دکتر ناصر فکوهی

پژوهش و نگارش

 

************برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده درج نمی شود

تکه هایی از متن به عنوان نمونه :

چکیده

پژوهش حاضر ،  پژوهش میدانی درباره روستای گنجه از توابع شهرستان رودبار   واقع در جنوب استان گیلان می باشد . روستای گنجه دارای تعداد 341 خانوار و  1156 نفرجمعیت است . در این پژوهش به بررسی تغییرات و تحوّلات خانواده ، ازدواج و نظام خویشاوندی در طی 5 دهه گذشته پرداخته ایم . این پژوهش با تأکید بر روش مشاهده همراه با مشارکت و استفاده از تکنیک های مصاحبه از جمله : مصاحبه آزاد ( سازمان نیافته ) و مصاحبه کیفی ( نیمه ساختار مند  غیر ساختار مند ) و استفاده از اطّلاع رسان ها انجام شده است . لازم به تأکید است که انتخاب روستا به دلیل بومی بودنِ محقق، رفت و آمد با خویشاوندان و تدریس در آن جا بوده است . بنابراین محقق در این پژوهش به دلیل تدریس در روستای گنجه، اقامت های متعدّدی در آن جا داشته است و ضمن مصاحبه با دانش آموزان و خانواده هایشان توانسته است حتّی از طریق آن ها با سایر مردم روستا نیز مصاحبه های فراوانی داشته باشد .

در این پژوهش،یافته های به دست آمده نشان دهنده ی سرعت تغییر وتحوّل خانواده،ازدواج ونظام خویشاوندی درروستای مورد تحقیق است. عواملی چند از جمله: تأسیس کارخانجات پنج گانه در روستای گنجه که از سال 1337 به بعد به تدریج  شروع به فعّالیّت کردند، وقوع زلزله که در سال 1369 رخ داد وسرانجام به دلیل ورشکستگی و بسته شدن چهار کارخانه که بعد از وقوع زلزله به تدریج تا سال های 1373 اتفاق افتاد،موجب شد تا خانواده، ازدواج و نظام خویشاوندی در روستای گنجه، طیّ نیم قرن اخیر به سرعت دستخوش تغییر و تحوّل شوند. از جمله مهمترین تغییراتی که در خانواده، ازدواج و نظام خویشاوندی رخ داده است موارد زیر قابل تأکید است :

 

 

1. کاهش ُبعد خانوار[1] . 2. گسترش خانواده های گسترده هسته ای (خانواده گسترده تغییر شکل یافته[2] ) 3.جایگزینی قوانین توارث شرعی ومدنی به جای قوانین عرفی 4. افزایش سن ازدواج 5. افزایش برون همسری 6.سست شدن روابط خویشاوندی

نتایج به دست آمده از تحقیق نشان دهنده ی این واقعیت است که هر یک از موارد شش گانه ی فوق، خود موجب تغییراتی دیگر شده‏اند.

واژه های کلیدی : تغییرات فرهنگی ، خانواده ، ازدواج ، خویشاوندی ، روستا ، گنجه ، رودبار ، اقتصاد، قوانین عرفی، قوانین شرعی ، قوانین مدنی

 

[1] Size of household

[2] Modified extended family

مقدمه

خوشبختانه، در سال های اخیر پژوهش‏های زیادی جهت بررسی تغییرات فرهنگیِ مناطق مختلف کشور عزیزمان در حوزه های  گوناگون انجام شده است . پژوهش حاضر که تحت عنوان بررسی تغییرات فرهنگی خانواده است به بررسی تغییرات خانواده ، ازدواج و نظام خانوادگی در طی پنج دهه گذشته در روستای گنجه از توابع شهرستان رودبار واقع در استان گیلان پرداخته است . لازم به ذکر است رویدادهایی که از سال 1335 تا کنون در روستای گنجه اتفاق افتاده است این روستا را از جهاتی نسبت به سایر روستاها متمایز کرده است . بر این اساس بررسی تغییرات فرهنگیِ خانواده در ارتباط با تأسیس کارخانجات پنج گانه وقوع زلزله و ورشکستگی و بسته شدن کارخانجات در روستای مورد پژوهش حائز اهمیت می باشد . از آن جا که این تحقیق از نوع کیفی و میدانی است لذا از تکنیک ها و روش های ابتکاری خاصی جهت گردآوری داده های استفاده شده است که هر یک از آن ها به تفصیل در فصل اوّل تشریح شده اند .

پژوهش حاضر شامل پنج فصل است : فصل اوّل به طرح مسئله ، ضرورت و اهمّیّت تحقیق ، اهداف تحقیق ، پیشینه ی تحقیق  ، چهار چوب نظری مورد استفاده در این پژوهش  ، پرسش‏های تحقیق و روش های تحقیق پرداخته شده است . فصل دوم مربوط به بیان معرفی روستا است . لذا در این فصل تغییرات جمعیّتی و اقتصادی روستا در طیّ پنج دهه اخیر ، تشریح شده است . فصل سوّم به بررسی دگر گونی خانواده از ابعاد مختلف در روستای گنجه در طی نیم قرن اخیر پرداخته است . فصل چهارم به بیان مراسم مختلف ازدواج ،کارکردهای آن و تغییراتی که در این کارکردها ایجاد شده است و همچنین نمادهای مراسم عروسی در روستای گنجه پرداخته است . در فصل پنجم که با عنوان ازدواج و خویشاوندی است ، نحوه همسرگزینی در گذشته و حال حاضر مقایسه شده است و به بررسی الگوهای ازدواج ، علل افزایش های برون همسری ، بررسی وضعیت طلاق  و بررسی کارکردها ،روابط و اصطلاحات خویشاوندی پرداخته شده است . و سرانجام به نتیجه گیری تحقیق پرداخته شده است .

نکته ی قابل ذکر اینکه چون زبان مردم روستای مورد تحقیق کُردی است لذا سعی شده است تمام واژه های کُردی که در متن آمده است همراه فنوتیک(تلفّظ) و معادل نوشته شود . در پایان از خوانندگان عزیز انتظاراست کاستی های این اثر را به نگارنده گوشزد نمایند تا نسبت به رفع آن ها اقدام شود .

 

 

1-1. طرح مسأله

مسأله ی عمده در این پژوهش ، بررسی تغییرات خانواده و ازدواج در طی نیم قرن اخیر است . لذا محقق در جستجوی آن است که مشخص کند تأثیر تحوّل اقتصادی  که بر اثر تأسیس کارخانجات ایجاد شده است و تأثیر تحوّل طبیعی ، که بر اثر وقوع زلزله صورت گرفته است ، بر تغییرات فرهنگیِ خانواده، ازدواج  و نظام خویشاوندی چگونه بوده است ؟ از سال 1337 به بعد ، به تدریج در روستای مورد تحقیق کارخانجات پنج گانه تأسیس شدند . این کارخانجات وضع اقتصادی مردم منطقه ، به ویژه ، وضع اقتصادی مردم روستای گنجه را متحوّل کرد به طوری که تغییرات ایجاد شده در الگوی ازدواج ، و الگوی خانواده در بسیاری موارد بازتاب تأسیس کارخانجات می باشد .

البته غیر از این عامل عواملی همچون وقوع زلزله که در خرداد ماه سال 1369 با شدت 3/7ریشتر در منطقه مورد پژوهش رخ داد نیز درایجاد تغییرات در ابعاد مختلف خانواده و ازدواج مؤثربوده است .  به طوری که وقوع زلزله موجب گسترش ازدواج های برون همسری ، تغییر در تعداد اعضای خانواده ، تغییر در خانواده ی گسترده و به طور کلی تغییر در فرهنگ خانواده شد . حال مسأله، تأسیس کارخانجات و سپس رکود آن در سال های بعداز 1370  است  و همچنین مسأله ی وقوع زلزله به وضوح تأثیراتی در بافت خانواده ، ازدواج ونظام خویشاوندی گذاشته است لذا محقق در صدد است تا معلوم کند ، عوامل اقتصادی و طبیعی چگونه و تا چه حد بر گسترش برون همسری ، کارکردهای مراسم ازدواج ، تشکیل خانواده های هسته‏ای و خانواده های گسترده ی تغییر شکل یافته تاثیر داشته است.

 

 

2-1. ضرورت و اهمّیّت تحقیق

روستای گنجه به دلیل تأسیس کارخانجات پنج گانه و وقوع زلزله در خرداد ماه سال 1369 در مقایسه با سایر روستاها دارای وضعیت متفاوت و استثنایی است . چرا که تأسیس تدریجی کارخانجات موجب تغییرات بسیار در زندگی مردم روستا گردیده است. از جمله ی آن ها می توان به موارد زیر اشاره کرد .1- با تأسیس و فعّالیّت کارخانجات  در وضعیت مالی مردم این روستا بهبود ایجاد شد و در آمد حاصل از اشتغال اهالی در کارخانجات مکمل در آمدهای ناشی از پرداختن به امور کشاورزی و دامداری گردید . 2- در سبک مسکن روستاییان تغییر تدریجی ایجاد گردید و در نتیجه دامداری به افول گرایید . 3- مهاجرت مردم سایر مناطق به داخل روستا افزایش یافت . 4- مهاجرت مردم روستا به خارج تقریبا متمایز به صفر بوده است . 5- برق رسانی به روستا نسبت به سایر روستاها سریع تر صورت گرفت ، در نتیجه تعداد زیادی از مردم روستا توانستند از برنامه های تلویزیونی بهره مند شوند . 6- میزان مسافرت ها به خارج از روستا در ایام تعطیلات کارگران به شدت اوج گرفت و لذا راه ورود فرهنگ سایر مردم به روستای گنجه هموار گردید . 7- از آن جایی که مردم روستای مورد پژوهش درمقایسه با سایر روستاهای منطقه، ثروتمند تلقّی می شدند لذا فروشندگان سیّار کالاها و وسایل جدید را جهت فروش به روستا عرضه می کردند . 8- خانواده های هسته ای افزایش یافت . 9- ازدواج های برون گروهی افزایش یافت. همچنین وقوع زلزله که در سال 1369 رخ داد نیز موجبات تغییرات در زندگی مردم روستا را فراهم کرد که به برخی از آن‏ها اشاره ای می شود : 1- به دلیل فوت اعضای خانواده در شکل برخی از خانواده ها تغییراتی ایجاد شد بدین معنی که خانواده با یکی از والدین و خانواده های بازسازی شده افزایش یافت . 2- وقوع زلزله باعث جابجایی محل سکونت مردم و در نتیجه نزدیک شدن محل سکونت آن ها به جادّه  اصلی رشت-تهران گردید . البته آن ها بر خلاف برخی از روستاهای دیگر در سایر روستاهای مجاور ادغام نشدند. 3- ازدواج برون گروهی در اثر زلزله نیز همچنان افزایش یافت . 4- به دلیل فوت برخی از پرسنل ماهر و نیمه ماهر و خرابی های ناشی از زلزله و دادن وام های بلاعوض به کارگران،  اشتغال در کارخانجات دچار اختلال گردید . 5- مهاجرت مردم روستا به خارج از آن زیادشد . 6- به دلیل اشتغال جوانان متأهل درخارج از روستا برخی از خانواده های هسته ای تحت نظارت غیر مستقیم والدین شوهرانشان قرار گرفتند .7- بیکاری جوانان روستا افزایش یافت و برخی از آن هابه اشتغال کاذب روی بردند. 8- علیرغم افزایش بیکاری جوانان به کار کشاورزی و دامداری نمی پردازند . 9- سن ازدواج افزایش یافت.

 

بنابراین ضرورت دارد تأثیر این دو پدیده تأسیس کارخانجات ووقوع زلزله برزندگی مردم روستای گنجه به ویژه بر نهاد خانواده و ازدواج مورد بررسی قرار گیرد.

 

3-1. اهداف تحقیق

تغییرات خانواده در ارتباط مستقیم وتنگاتنگ با ساختار اقتصادی قرار دارد لذا در پژوهش حاضر توجّه به شناخت ویژگی های اقتصادی منطقه، تنوع معیشت روستاییان وبررسی اشتغالات جدیدی که پس از تأسیس کارخانه از سال 1337 درمنطقه ایجاد شده _اعم از مشاغل خدماتی تولیدی و توزیعی _ به عنوان یکی از عوامل مهم در تغییرات خانواده مورد بررسی قرار می گیرد.به طور کلی بایدگفت: که دراین تحقیق محقق به دنبال بررسی تغییر وتحوّل خانواده وازدواج درروستای گنجه پس از تأسیس کارخانجات ووقوع زلزله می باشد. بنابر این اهداف تحقیق شامل موارد زیراست:

• شناخت ویژگی های اقتصادی روستا قبل از تأسیس کارخانجات و وقوع زلزله
• شناخت ویژگی های خانواده، ازدواج و خویشاوندی قبل از تأسیس کارخانجات ووقوع زلزله
• شناخت ویژگی های اقتصادی روستا بعد از تأسیس کارخانجات ووقوع زلزله
• شناخت ویژگی های خانواده، ازدواج وخویشاوندی بعد از تأسیس کارخانجات ووقوع زلزله

بنابر این در بررسی وشناخت وضعیت خانواده، ازدواج و نظام خویشاوندی در ارتباط با وضعیت اقتصادی درقبل از تأسیس کارخانجات ووقوع زلزله موارد زیر قابل طرح می باشد:

الف ) بررسی و شناخت اشکال، ُبعد، کارکرد وفرهنگ مصرف خانواده، نحوه ی تقسیم کار بین اعضای خانواده وساخت قدرت وتغییرات آن ها

ب ) بررسی وشناخت آداب ورسوم ازدواج ،الگوی همسر گزینی، سن ازدواج ،الگوی اقامت پس از ازدواج، میزان طلاق وتغییرات آن ها

ج) بررسی و شناخت اصطلاحات خویشاوندی، روابط خویشاوندی و کارکردهای آن

4-1.پرسش های تحقیق

سؤالات عمده ای که محقق در این پژوهش در پی دستیابی به پاسخ مناسب برای آن هاست به شرح ذیل می باشد:

1. با گذشت زمان چه تحولاتی در اشکال، ُبعد، کارکردو فرهنگ مصرف خانواده، وضعیت ازدواج و نظام خویشاوندی در روستای مورد پژوهش[1] رخ داده است؟
2. رابطه تغییرات اقتصادی با تغییرات فرهنگی خانواده، انواع ازدواج ، سن ازدواج،

ایّام ازدواج، دوران نامزدی ،مراسم ازدواج ، الگوی اقامت زوجین ، طلاق  ، و نظام                                                     خویشاوندی چگونه بوده است؟

3. عواملی نظیر وقوع زلزله و اصلاحات ارضی، تا چه حد بر تغییرات خانواده، ازدواج و خویشاوندی مؤثر بوده اند؟
4. تغییرات ساختار قدرت در خانواده چگونه بوده است؟
5. مراسم دوران نامزدی، عروسی و همچنین جهیزیه چه کارکردهایی داشته اند و چه تغییراتی در آن ها صورت گرفته است؟

6.تحوّل نقش زنان، مردان، کودکان در طی 50 سال اخیر چگونه بوده است؟

7.برون همسری چه تأثیراتی در تغییرات فرهنگی مردم روستای مورد پژوهش داشته است؟

8.نگرش مردم در مورد فرزندآوری چه تغییراتی کرده است؟

[1] همه پرسش های تحقیق، در مورد روستای گنجه است لذا از تکرار این کلمه در برخی سؤالات خودداری شده است.

برای دانلود متن کامل پایان نامه اینجا کلیک کنید.

دانشکده علوم اجتماعی

گروه توسعه روستایی

عنوان:

توریسم در کهگیلویه و نقش آن در توسعه منطقه

( مطالعه موردی؛ بلاد شاپور دهدشت)

استاد راهنما:

دکتر محمد جواد ناطق پور

استاد مشاور:

دکتر مصطفی ازکیا

نگارش:

 

************برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده درج نمی شود

تکه هایی از متن به عنوان نمونه :

 

1-1- مقدمه

وقوع رنسانس و انقلاب صنعتی از چندین جهت زندگی جوامع بشری را متحول ساخته و در نهایت تمدن امروزی را با تنوع و تکثر بی نظیری ایجاد کرد. اگرچه سیر و سیاحت از آرزوهای دیرین بشر بوده است، ولی وجود موانعی چون ابتدایی بودن وسایل حمل و نقل، طول مدت سفر و عدم وجود امنیت در راهها، مسافرت را به مواقع ضروری منحصر کرده بود. یکی از بارزترین آثار انقلاب صنعتی، ایجاد امکانات پیشرفته حمل و نقل بوده است که باعث گردیده تا مسافرت با راحتی، امنیت و سرعت بیشتری همراه شود. همچنین دستیابی انسان به تکنولوژی های پیشرفته، اوقات فراغت را افزایش داده است، در نتیجه افراد فرصت بیشتری جهت ارضاء امیال خود، نظیر سیر و سیاحت پیدا کرده اند. از طرفی فشار ناشی از شهرنشینی، لزوم ایجاد تنوع و تحرک را در زندگی جوامع صنعتی نشان می دهد و این ها خود می توانند عواملی باشند در جهت توسعه و تکامل توریسم در عصر حاضر. امروزه بسیاری از کشورهای جهان، کم و بیش به صنعت توریسم توجه دارند.

زیرا مهمترین تأثیر توریسم در اقتصاد جهانی، ایجاد درآمد و اشتغال زایی است. به طوری که کارشناسان تخمین زده اند، گردشگری (توریسم) به عنوان بزرگترین صنعت جهان، 4/3 تریلیون دلار ارزش دارد و این میزان جوابگوی 1/10% محصولات ناخالص جهانی است و 6/10% هزینه اشتغال زایی در جهان را تأمین می کند (منشی زاده، 1376 : 41).

1-2- تعریف مسأله و بیان سؤال اصلی تحقیق:

دشواریهای زندگی شهرنشینی، آلودگی هوا و آلودگی های صوتی، خستگی ناشی از کار در مشاغل شهری، تکراری و یکنواخت بودن شرایط زندگی در شهر و دیگر عوامل مشابه، انسان شهرنشین را وادار می کند تا برای رفع خستگی و استراحت به طبیعت پناه ببرد (رضوانی،1379: 41).

توریسم با پیروی از فلسفه حیات مدار و تکیه بر ارزشهای ذاتی و درونی، از طریق حفاظت از عرصه های طبیعی، انتفاع جوامع محلی، تقوبت ویژگی خرده فرهنگ ها، فراهم آوری فرصت های آموزشی و یادگیری، تقویت اشتغال زایی و جلوگیری از مهاجرت، التزام به مصرف کمتر منابع تجدید ناپذیر، فراهم آوری فرصت های مشارکت های محلی، آموزشهای زیست محیطی و به عبارتی ترکیب مناسب توسعه و حفاظت از محیط زیست و میراث های فرهنگی، پایداری را امکان پذیر   می سازد. با توجه به مطالب فوق، مقوله توریسم به عنوان راهکاری برای تأمین منافع زیست محیطی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی، چه در سطح ملی و چه در سطح محلی، مورد توجه قرار گرفته است (شاکری،1383: 84). توریسم امروزه در کانون توجه تصمیم گیران و تصمیم سازان حوزه برنامه ریزی و امور اجرایی قرار گرفته است، و بسیاری از کشورهای جهان با درایت و دوراندیشی و ساماندهی علمی، از امکانات بالقوه این صنعت (توریسم)، بهره قابل توجهی برده اند. براساس آمار منتشره از سوی سازمان جهانی جهانگردی، شمار جهانگردان از رقم سالیانه 625 میلیون نفر در اوایل قرن 21، به 6/1 میلیارد نفر در سال 2020 خواهد رسید و نیز درآمد صنعت جهانگردی از 445 میلیارد دلار در سال 2000، به رقمی افزون بر 2 تریلیون دلار در سال 2020 خواهد رسید (فتحی،1380: 123).

تنوع جاذبه های تاریخی و فرهنگی، طبیعی و همچنین طیف متنوعی از آداب و رسوم و شیوه های معیشتی چند هزار ساله منطبق با شرایط اقلیمی، از جمله معیشت کوچ نشینی، از پشتوانه های توریستی ایران به حساب می آید. با وجود پتانسیل های ذکر شده، مطابق آمار سازمان جهانی جهانگردی، کشور ایران فقط 09/ درصد از تعداد و 06/ درصد از درآمدهای گردشگری در دنیا را به خود اختصاص داده است (نشریه بازاریابی، 1378: شماره 3). این نکته با توجه به پتانسیل جاذبه های گردشگری ایران، رقم اندکی را شامل می شود. بنابر این به نظر می رسد که گردشگری در ایران، با کم توجهی روبرو می باشد (امیری،1383: 35). یکی از راهکارها برای گسترش صنعت توریسم، شناسایی هر چه بهتر مناطق مختلفی که پتانسیل توریسم را دارند و برنامه ریزی دقیق جهت امکان سنجی این مناطق به لحاظ قدرت جذب توریست و ایجاد گردشگاه های مختلف و امکانات زیربنایی است. این پژوهش نیز شناسایی و امکان سنجی جاذبه های توریستی یکی از مناطق مستعد کشور (شهرستان کهگیلویه و از جمله بافت تاریخی بلاد شاپور دهدشت، در استان کهگیلویه و بویراحمد)، در جهت گسترش توریسم و بهره برداری بهتر از آن را مد نظر دارد.

استان کهگیلویه و بویراحمد سرزمینی با وسعت 16264 کیلومتر مربع می باشد و از دو منطقه سردسیری و گرمسیری تشکیل شده است. آثار تاریخی، جنگل های متراکم، چشم انداز زیبای قلل و ارتفاعات، رودخانه ها، چشمه سارها، آبشارها، دریاچه ها، تالاب ها، مناطق حفاظت شده با تنوع جانوری و گیاهی غنی و همچنین عشایر و ایلات مختلف با آداب و رسوم خاص، از توان های محیطی منطقه برای جذب توریست هستند (مجله مسافران،1381: 62).

 هدف اصلی این پژوهش، معرفی جاذبه های توریستی  شهرستان کهگیلویه و از جمله مجموعه تاریخی بلاد شاپور دهدشت، در استان کهگیلویه و بویراحمد، و امکان سنجی آنها در جهت گسترش توریسم، و در گامی دیگر، نقشی که این صنعت می تواند در جهت برون رفت از محرومیت، و همچنین توسعه منطقه داشته باشد، است. نظر به اینکه مطالعه موردی ما در این تحقیق، مجموعه تاریخی بلاد شاپور دهدشت به عنوان یک جاذبه توریستی می باشد، لذا، سعی بر آن است تا این مجموعه را از همه جوانب و زوایا مورد بررسی قرار دهیم، و موانع و راهکارها را در جهت گسترش توریسم در این منطقه، شناسایی کنیم. در واقع، این پژوهش درصدد پاسخگویی به پرسش های زیر است:

• چرا با وجود پتانسیل های قوی در زمینه توریسم (از جمله بلاد شاپور دهدشت) در کهگیلویه، این منطقه از توسعه به دور بوده است؟
• گسترش گردشگری، چه تأثیری در بهبود وضع امکانات و خدمات زیربنایی و رفاهی و در مجموع توسعه منطقه دارد؟
• رشد توریسم تا چه میزان در ایجاد اشتغال در منطقه مذکور تأثیر دارد؟

 

1-3- ضرورت انجام تحقیق:

امروزه در چارچوب طرح های آمایشی یا کالبدی، اعم از ملی، منطقه ای یا محلی، توریسم به عنوان یکی از ابزارها و مؤلفه های مهم توسعه و محرومیت زدایی به شمار می رود.[1] توریسم از مهمترین عوامل عمران ناحیه ای به شمار می رود و فعالیتی است ارزآور و متعادل کننده که موجب توسعه اقتصادی و اجتماعی در سطح منطقه شده و توزیع عادلانه درآمد و همچنین اشتغال زایی را به همراه دارد و … لذا، باتوجه به موارد فوق و نیازهای رورافزون انسان شهرنشین به محیط های تفریحی و استراحت گاهی و بالاتر از همه، جابجایی میلیون ها جهانگرد در طول سال، لزوم پژوهش در مسایل توریسم و امکانات مربوط به آن در یک منطقه بیشتر احساس می شود (شکوهی، 1353 : 17).

منطقه کهگیلویه، نمونه ای روشن از چنین وضعیتی است. این منطقه به خاطر پاره ای از محدودیت های طبیعی و انسانی که در طول تحقیق به آن پرداخته خواهد شد، در آینده تکافوی تأمین نیازهای جمعیت ساکن خویش را ندارد، اما بخش گردشگری می تواند منبعی مهم، نوپا و جدید برای جمعیت آن به شمار آید و آینده روشن را برای این منطقه فراهم سازد. با در نظر گرفتن مجموع پتانسیل های صنعت توریسم در کهگیلویه (از جمله بلاد شاپور دهدشت) و باتوجه به اینکه کشاورزی و دامداری منطقه به دلیل شرایط خاص طبیعی و از میان رفتن بخش عظیم مراتع، در بلندمدت پاسخگوی معیشت مردم این منطقه نخواهد بود، صنعت توریسم می تواند با امکانات بالقوه و فراوانش، افق تازه و امیدبخش را در توسعه منطقه فراهم آورد.

لذا، ما در این تحقیق برآنیم تا در راستای یافتن پاسخ به سؤالات ذیل تلاش نماییم. با شناسایی تنگناها و توان های موجود، جایگاه صنعت توریسم و اثرات آن را بر توسعه و تحول منطقه مورد مطالعه، تبیین نموده و راهکارهایی را برای توسعه توریسم در منطقه کهگیلویه مطرح نماییم.

 

1-4- سؤال تحقیق

همان طور که در صفحه پیشین گفته شد، این تحقیق در پی پاسخ گفتن به پرسش هایی است که اگر در یک پرسش کلی متبلور یابد، به صورت زیر خواهد بود:

گسترش توریسم در شهرستان کهگیلویه چه نقشی در توسعه منطقه داشته است؟

پاسخ به پرسش فوق، در واقع یافتن راهکارهایی است که می تواند فرآیند توسعه منطقه ای را تحول بخشد.

 

1-5- اهداف تحقیق

مهمترین هدف توسعه توریسم داخلی و خارجی، توسعه اقتصادی اجتماعی نواحی مقصد است (Sharplei,J And Richard, 1997. PN: 40 ). زیرا مهمترین تأثیر توریسم در اقتصاد محلی و منطقه ای، این نواحی، ایجاد درآمد و اشتغال، و ایجاد انگیزه ماندگاری در مناطق می باشد. به طور کلی می توان اهداف مورد نظر این پژوهش را به شرح زیر بیان نمود:

• بررسی و شناخت تأثیرات گسترش توریسم در توسعه منطقه.
• تعیین جایگاه فعلی صنعت توریسم و نقش آن در توسعه منطقه.
• بررسی نقاط قوت، ضعف، فرصت ها و تهدیدها.
• ارائه الگوئی بهینه از توریسم و معرفی آن به عنوان استراتژی جدید توسعه منطقه ای.

 

1-6- مطالعات انجام شده در این خصوص (سوابق موضوع)

مسعود تقوایی و محمد علی شاپورآبادی (1381: 253)، در تحقیقی تحت عنوان« توسعه منطقه برخوار اصفهان، از طریق گسترش توریسم »، تلاش می کنند تا مزایای صنعت توریسم، و نقش آن در ایجاد اشتغال و توسعه صنایع دستی، و همچنین نقش تعاون در مشارکت و توسعه را بررسی کرده، و سپس جاذبه های توریستی منطقه از جمله قالی بافی، صنایع دستی، جاذبه های کویری و غیره را معرفی نموده و در نهایت، ضمن ارائه یک الگو برای ایجاد و توسعه صنعت توریسم از طریق تشکیل تعاونی ها، موجبات توسعه منطقه را فراهم آورد. در این تحقیق به این نتیجه رسیده اند که منطقه برخوار اصفهان و از جمله روستاهای آن، برای رشد کشاورزی صنعتی، در کوتاه مدت، دچار موانع زیادی است، اما از نظر منظره طبیعی، صنایع دستی، تولیدات قدیمی و سنتی و آثار باستانی، توان جذب تعداد زیادی سیاح و جهانگرد را دارد.

طرح جامع گردشگری در ایران(1352)؛ این طرح در بهمن 1352 تهیه شده است و بر این تفکر می باشد که رشد توریسم چه از نظر کمی و چه از نظر کیفی، ممکن می باشد. بدین ترتیب این طرح، محور نقشی است که بخش توریسم طی سالهای آتی در ایران بازی کرده و می کند. منابعی که تجهیز نموده، دفاتر ارضی که احتیاج داشته و امنیت اقتصادی که بوجود می آورد، از جمله مواردی است که در این طرح مطرح شده است. همچنین این طرح بر فراهم نمودن تسهیلات و تجهیزات کافی، هم از نظر کیفی و هم از نظر کمی برای جهانگردان تأکید می کند. در نهایت، در این طرح، بر لزوم توسعه زیربناها و ساختارهای حمل و نقل به عنوان کلید هر بازار جهانگردی و توسعه صنعت هتلداری، میزبانی، آژانس های مسافرتی، تورگردان ها و مدیریت، در تمام سطوح (عالی، میانه و عادی ) تأکید شده است.

عبدالحمید ابراهیمی (1376: 492) در مقاله ای تحت عنوان «تأثیر صنعت توریسم بر متغیرهای اقتصادی، محیطی، اجتماعی و فرهنگی ایران»، با تأکید بر ویژگی های فرهنگی و ارزشی ایران، بر لزوم بررسی عوامل اقتصادی، محیطی، اجتماعی و فرهنگی در توسعه پایدار صنعت توریسم و مدیریت بازاریابی استراتژیکی تأکید می کند، و بیان می دارد که برای نیل به توسعه متوازن، مزایا و هزینه های این متغیرها باید درنظر گرفته شوند. علاوه بر این در این مقاله سعی شده است تا تعداد زیادی از مقیاس های کنترلی به عنوان استاندارد، مقررات و خط مشی ها در سطح محلی و منطقه ای بیان گردد. همچنین آثار مثبت و منفی صنعت توریسم به لحاظ اقتصادی، محیطی، اجتماعی و فرهنگی در ایران، در این مقاله مورد توجه قرار داده شده که به طور خلاصه می توان به موارد زیر اشاره نمود؛ آثار مثبت: افزایش درآمد ارزی کشور، افزایش اشتغال و درآمد، حفاظت از میراث فرهنگی کشور، تبادل و تعامل فرهنگی، توسعه موزه ها، تئاترها و تسهیلات فرهنگی، حفاظت از منابع طبیعی، بهبود کیفیت محیط زیست و … و آثار منفی: تعارض بین افراد بومی و گردشگران، افزایش آلودگی هوا، آلودگی مناظر، ضایعات در مناطق مورد بازدید، آسیب رساندن به مکان های تاریخی و باستانی و سایر موارد.

حسن بیک محمدی (1379: 86) در تحقیقی تحت عنوان « نگرشی برآثار اقتصادی جهانگردی با نگاهی به ایران»، مطرح می کند که با اینکه بیش از 150 سال از برگزاری نخستین تور سیاحتی در لندن نمی گذرد، این فعالیت توانسته است طی چندین دهه، جایگاه قابل توجهی در مبادلات اقتصادی- اجتماعی ملل، احراز نماید و امروزه به یکی از بزرگترین تحولات اجتماعی در تاریخ بشریت تبدیل گردد. در این تحقیق که با استفاده از روش توصیفی و اسنادی تهیه شده، اهمیت صنعت توریسم و آثار اقتصادی آن در دنیا و ایران را تجزیه و تحلیل کرده و به این نتیجه می رسد که کشور ایران با با وجود برخورداری از تمدن کهن و آثار تاریخی غنی و جاذبه های متعدد فرهنگی و طبیعی، استفاده چندانی از توانایی ها نبرده و به دلیل وابسته بودن اقتصاد مملکت به نفت، و مشکلات ناشی از غوغاسالاری قدرت های بزرگ اقتصادی با نوسانات شدید درآمدهای ارزی روبرو، و دچار ناپایداری اقتصادی است. این در حالی است که می توان با استفاده از پتانسیل های گردشگری خود، این منابع عظیم را در خدمت اقتصاد کشور به کار گیرد و از آن نهایت بهره را ببرد.

[1] صنعت جهانگردی در ایران، سازمان مدیریت و برنامه ریزی، 1371، سرآغاز کتاب.

برای دانلود متن کامل پایان نامه اینجا کلیک کنید.

طبقه اجتماعی

و

 سبک زندگی

 

 

استاد راهنما : دکتر صدیق سروستانی

 

استاد مشاور : دکتر غلامعباس توسلی

 

استاد داور : دکتر محسنی تبریزی   

 

 

دانشجو :

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده درج نمی شود

 

تکه هایی از متن به عنوان نمونه :

 

مقدمه :

مفهومی که ما در این رساله به آن پرداخته ایم ، سبک زندگی می باشد. انتظار می رود که بررسی این مفهوم در نهایت به ما معلوم دارد که این مفهوم تحت تأثیر طبقه اجتماعی تا چه حد بر گستره شناخت ما از فرآیندها و روندهای زندگی خواهد افزود. قضاوت درباره این که تاکجا توانسته ایم این مفهوم را با توجه به جامعه ایران بررسی کنیم، به عهده خواننده است اما با توجه به کمبود منابع پژوهشی مربوط به سبک زندگی در ایران امکان مقایسه داده های تجربی وجود ندارد. فرض اصلی تحقیق که از نظریه بوردیو استنتاج شده است اینست که «بین طبقه اجتماعی و سبک زندگی رابطه وجود دارد» سبک همان اعمال و کارهایی است که به شیوه خاص طبقه بندی شده و حاصل اداراکات خاصی هستند. سبک زندگی تجسم یافته ترجیحات افراد است که به صورت عمل درآمده و قابل مشاهده هستند و الگوی غیرتصادفی و ماهیتی طبقاتی دارد. سبک زندگی به وسیله شاخص هایی مانند : نوع روابط اجتماعی نحوه گذران اوقات فراغت، سلیقه و مدیریت بدن مورد سنجش قرار گرفته است . متغیر مستقل این تحقیق با عنوان طبقه اجتماعی به وسیله دو شاخص میزان سرمایه اقتصادی و میزان سرمایه فرهنگی به صورت شاخصی تجمعی در ارتباط با سبک زندگی قرار گرفته و فرض اصلی پژوهش مورد تأیید تجربی قرار گرفته است.

 

فهرست مطالب

 

موضوع                                                                                                                                   شماره صفحه

موضوع                                                                                                 شماره صفحه

مقدمه

فهرست جداول

1ـ بخش اول :  کلیات                                                                                          1

1-1- طرح مسئله                                                                                              2

2-1- اهداف پژوهش                                                                                          4

3-1- اهمیت و ضرورت تحقیق                                                                            5

2ـ بخش دوم : ادبیات نظری موضوع                                                                    6

1-2- سوابق نظری تحقیق

1-1-2- مقدمه ای بر طبقه اجتماعی و قشربندی اجتماعی                                        7

2-1-2- مقدمه ای بر سبک زندگی                                                                        21

3-1-2- مارکس، طبقه و سبک زندگی                                                                  30

4-1-2- ماکس وبر و سبک زندگی                                                                      38

5-1-2- نظریه های معاصر درباره طبقه اجتماعی                                                  43

6-1-2- بوردیو و جامعه شناسی                                                                         50

7-1-2- تورشتاین وبلن                                                                                     78

2-2- مروری بر سوابق تجربی                                                                           82

3-2- جمع بندی دیدگاه های نظری و تدوین چارچوب نظری تحقیق                          86

3ـ بخش سوم : روش شناسی موضوع                                                                  106

1-3- مفاهیم و متغیرها                                                                                      107

2-3- چگونگی سنجش                                                                                        107

3-3- نوع روش تحقیق                                                                                       108

4-3- جامعه آماری                                                                                            109

4ـ بخش چهارم : نتایج تحقیق                                                                              116

جداول توصیفی                                                                                                  117

طبقه اجتماعی                                                                                                     122

نتایج تحلیلی و جداول تقاطعی                                                                              124

نتایج نسبی رابطه اجتماعی                                                                                  124

جداول تبیینی                                                                                                     127

اوقات فراغت                                                                                                      132

طبقه اجتماعی برحسب مدیریت بدن                                                                     151

طبقه و ورزش                                                                                                    153

نمودار فضای طبقاتی و سبک زندگی                                                                    157

جمع بندی از بخش تحلیل داده ها                                                                           158

5ـ بخش پنجم : نتیجه گیری                                                                                  207

نتیجه گیری                                                                                                        208

منابع و مآخذ                                                                                                     211

 

ضمایم                                                                                                              217

پرسشنامه                                                                                                         1

جداول                                                                                                               8

فهرست  جداول توصیفی

 

جدول شماره 1. تعداد پاسخگویان برحسب جنس                                                  116

جدول شماره 2. تعداد پاسخگویان برحسب تحصیلات پدر                                     118

جدول شماره 3. تعداد پاسخگویان برحسب منزلت شغلی پدر                                 118

جدول شماره 4. تعداد پاسخگویان برحسب میزان درآمد ماهیانه پدر                      119

جدول شماره 5. تعداد پاسخگویان برحسب سطح تحصیلات پاسخگویان                 119

جدول شماره 6. تعداد پاسخگویان برحسب قیمت تقریبی اتومبیل                            120

جدول شماره 7. تعداد پاسخگویان برحسب قیمت تقریبی منزل مسکونی                  120

جدول شماره 8. تعداد پاسخگویان برحسب میزان سهام                                        121

جدول شماره 9. تعداد پاسخگویان برحسب طبقه اجتماعی                                      122

جدول شماره 10. تعداد پاسخگویان برحسب میزان سرمایه فرهنگی                        123

جدول شماره 11. تعداد پاسخگویان برحسب میزان سرمایه اقتصادی                      123

 

 

فهرست  جداول تبیینی

 

جدول شماره 12. طبقه اجتماعی برحسب محل ملاقات دوستان                               138

جدول شماره 13. طبقه اجتماعی برحسب نحوه رفتار والدین با دوستان پاسخگویان130

جدول شماره 14. طبقه اجتماعی برحسب نوع روابط اجتماعی                                 131

جدول شماره 15. طبقه اجتماعی برحسب میزان مطالعه                                          135

جدول شماره 16. طبقه اجتماعی برحسب گشت و گذار در خیابان                           137

جدول شماره 17. طبقه اجتماعی برحسب رفتن به کافی شاپ                                  139

جدول شماره 18. طبقه اجتماعی برحسب رفتن به کنسرت موسیقی                         140

جدول شماره 19. طبقه اجتماعی برحسب نواختن موسیقی                                      143

جدول شماره 20. طبقه اجتماعی برحسب رفتن به تئاتر                                          145

جدول شماره 21. طبقه اجتماعی برحسب شرکت در پارتی ها و مهمانی ها                 147

جدول شماره 22. طبقه اجتماعی برحسب نوع سلیقه افراد                                       149

جدول شماره 23. طبقه اجتماعی برحسب مدیریت بدن                                            152

جدول شماره 24. طبقه اجتماعی برحسب نوع ورزش                                             153

جدول شماره 25. طبقه اجتماعی برحسب نوع تهیه پوشاک                                     155

جدول شماره 26. طبقه اجتماعی برحسب سبک زندگی                                           156

 

 

 

طرح مسئله :

امروزه تجربه زندگی، تجربه امکانات و تجربه چگونه زیستن، تجربه ای است که در درون ساختارها شکل گرفته و تکرار می شود . مردان و زنان درگیر زندگی در سراسر دنیا تجربه های متفاوتی از چگونه زیستن را از سر می گذرانند، بخش اعظم این تجارب در درون ساختارهایی شکل می گیرد که از قدیم الایام تاکنون، به صور گوناگون وجود داشته اند. طبقه اجتماعی یکی از آن ساختارها محسوب می شود و سبک زندگی همان نوع تجربه ای است که بدان اشاره شد.

«جامعه شناسانی که ماشین زمان را متوقف کرده اند و با تلاش فراوان (در دوران مدرنیته و سرمایه داری) وارد موتورخانه آن شده اند تا نقش طبقه را در مسیرتاریخ پیدا کنند، می گویند که نتوانسته اند جای طبقه را پیدا کنند، آنها فقط توانسته اند افراد بی شماری را با مشاغل، درآمدها و سلسله مراتب متفاوت مشاهده کنند (Thompson , 1968 : 939). البته آنها درست می گویند، چرا که طبقه اجتماعی یک بخش از ماشین نیست بلکه طرز کارکردن و حرکت آن است . جامعه شناسان با هر دیدگاه و مشرب فکری، در راه شناخت جامعه ناچارند دست به گروه بندی انسانها، مفاهیم و حتی رویکردها بزنند. قدمت برخی از این دسته بندی های شناخته شده به قبل از جامعه شناسی برمی گردد. بی شک طبقه اجتماعی چنین ویژگی را در تمایز با دیگر مفاهیم دارا می باشد . بخش بزرگی از تألیفات جامعه شناسان به طبقه اجتماعی و پیامدهای آن در زندگی اجتماعی اختصاص داده شده است. برخی از جامعه شناسان درمورد علل و عوامل ایجاد چنین ساختاری بحث های فراوان مطرح نموده و بسیاری دیگر ، زندگی اجتماعی انسانها را در طبقات مختلف مورد بررسی قرار داده اند، فرصت های زندگی، سلامت جسمانی و روانی آموزش، شیوه های تربیتی یا سبک والدین و در نهایت سبک زندگی از جمله شاخص هایی هستند که بارها در تقابل با طبقه اجتماعی قرارداده شده اند.

از دهه 70 تاکنون بحث های متفاوت و گسترده ای در خصوص سبک زندگی به مثابه یک مفهوم مدرن صورت گرفته است . مفهوم سبک زندگی دارای حوزه های گسترده مطالعاتی است که یکی از این حوزه ها مطالعات فراغت است. چالش های تئوریک و سنجش های گسترده ای حول این موضوع صورت گرفته اما در یک دسته بندی می توان گفت که دو رویکرد به این مفهوم از همه مباحث و رویکردهای دیگر متمایزند. رویکرد اول سبک زندگی را به عنوان متغیر و شاخصی جهت سنجش طبقه اجتماعی درنظر گرفته و به تعبیری سبک زندگی را متغیر وابسته تعریف نموده که تغییراتش بسته به متغیرهایی چون جنس، سن، طبقه اجتماعی و . . . می باشد. رویکرد دوم با اعتقاد به اینکه شالوده های ساختاری (بخصوص طبقاتی) در جامعه معاصر به واسطه تغییرات بسیار گسترده و ژرف از هم گسسته اند به این نتیجه رسیده اند که سبک زندگی امری نیست که در نتیجه عضویت گروهی ، طبقاتی یا استمرار کنش های اجتماعی فرد به او تفویض شود بلکه فرد در جامعه مدرن مختار است سبک زندگی خود را به طور مداوم و روزمره بیافریند و در فعالیت های خود به صورت آشکاری مورد حفاظت و پشتیبانی قراردهد. بنابراین در این دیدگاه اعضای جامعه مدرن کلان شهر به کمک موقعیت یا ویژگی های ساختاری آنها تبیین نمی شوند. محقق با درک تغییرات گسترده مدنظر پست مدرنیتها و حتی بخشی از نظریات مدرن درخصوص مفاهیم طبقه اجتماعی و سبک زندگی، در رساله فوق سعی دارد به پاسخ چند سئوال دست یابد. پرسش اصلی رساله اینست که در اوضاع و احوال فعلی کلان شهری مثل تهران آیا می توان خطوط تمایز و تشابه سبک های زندگی را براساس متغیرهای ساختاری تبیین نمود.

برای دانلود متن کامل پایان نامه اینجا کلیک کنید.

فـهـرسـت مـطـالـب

صفحه

فـصـل اول : کـلـیـات	11
1ـ 1ـ  مـقـدمـه	12
2ـ 1ـ طـرح مسئـلـه	14
3ـ 1ـ سئوالات تحقیق	19
4ـ 1ـ  اهـمـیـت و ضرورت تـحـقـیـق	20
5ـ 1ـ اهداف تحقیق	22
6ـ1ـ زمان پژوهش	23
7ـ1ـ ابهامات و مشکلات تحقیق	23
8ـ1ـ انگیزه تحقیق	24
9ـ1ـ ابزار تحقیق	24
10ـ 1ـ  روش تـحـقـیـق	24
1ـ 10ـ 1ـ تکنیک های تحقیق	31
1ـ 1ـ 10ـ 1ـ مـشـاهـده	31
2ـ 1ـ 10 ـ 1ـ  مـصـاحـبـه	32
3ـ 1ـ10 ـ 1ـ  مـطـالـعـه اسـنـاد و مـدارک	33
4ـ 1ـ10ـ 1ـ  عـکـس	33
11ـ 1ـ چـارچـوب نـظـری	34
1ـ 11 ـ1 ـ نـظـریـه کارکردگـرایـی	34
1ـ 11ـ1 ـ نـظـریـه نوآوری	38
12ـ 1ـ پـیـشـیـنـه تحـقـیـق	43
13ـ1ـ مفاهیم و اصطلاحات	47
فـصـل دوم : میدان تحقیق	51
1ـ 2ـ  اسـتـان فـارس	52
2ـ 2ـ شـهـرسـتـان مُهر	55
1ـ2ـ 2ـ مـوقـعـیـت جـغـرافـیـایـی	55
2ـ 2ـ 2ـ جـغـرافـیـای انـسـانـی	58
1ـ2ـ2ـ2ـ تعداد و سیر تحول جمعیت طی چهار دوره سرشمـاری	58
2ـ2ـ2ـ2ـ تـوزیـع جـمـعـیـت	60
3ـ2ـ2ـ2ـ تـراکـم جـمـعـیـت	63
4ـ2ـ2ـ2ـ وضـعـیـت سـواد	63
5ـ2ـ2ـ2ـ تـرکـیـب سـنـی و جـنـسـی	65
3ـ2ـ2ـ اقـتـصـادی و انـرژی	65
3ـ2ـ عـشـایـر	67
1ـ3ـ2ـ وضعیت موجود در جامعه عشایری براساس سرشماری1377	70
2ـ3ـ2ـ سـرشـمـاری عـشـایـر کـوچـنـده سال 1377	72
3ـ3ـ2ـ توزیع جمعیت6ساله وبیشترعشایری کشوربرحسب وضع سواد	72
4ـ3ـ1ـ آمـار دام مـتـعـلـق بـه عـشـایـر	72
5ـ3ـ2ـ اراضـی زراعـی مـتـعـلـق بـه عـشـایـر	72
6ـ3ـ2ـ آمارجمعیتی عشایرداوطلب اسکان برحسب محل موردنظربرای اسکان	73
7ـ3ـ2ـ آمار جمعیتی عشایر بر حسب  علاقه به اسکان یا کوچ	73
8ـ3ـ2ـ جـامـعـه مـورد مـطـالـعـه (روستای کریم آباد)	75
فـصـل سوم : فعالیت‏ها و ویژگی‏های اقـتـصادی عشایر مورد مطالعه قبل از اسکان	84
1ـ 3ـ فعالیت‏های اقتصادی	84
1ـ 1ـ 3ـ صـنـایـع دسـتـی و فـرش بـافـی	86
2ـ 1ـ 3ـ بـافـت سـیـاه چـادر	91
3ـ 1ـ 3ـ تـولـیـد مـحـصـولـات مـخـتـلـف لـبـنـی	92
4ـ1ـ3ـ فـعالـیت‏های‏مـبتنی بـر نـگهـداری، پرورش، چـرا دام‏هـا	94
2ـ3ـ ویـژگـی‏هـای فعالیت های شـغـلـی و اقـتـصـادی	96
1ـ2ـ 3ـ اقـتـصـاد نـیـمـه خـود کـفـا و تـقـریـبـاً خـود کـفـا	97
2ـ2ـ 3ـ اقـتـصـاد بـسـتـه مـعـیـشـتـی	97
3ـ2ـ3ـ تـولـیـد بـرای مـصـرف	98
4ـ2ـ 3ـ تکنـولوژی ابتدائی در تهیـه و ساخـت مـحـصـولات	99
5ـ2ـ 3ـ نـوع مـعـیـشـت غـالـب مـبـتـنـی بـر دامـداری	99
6ـ2ـ 3ـ زنـدگـی اقـتـصـادی پـر مـشـقـت	99
7ـ2ـ 3ـ رابـطـه کـاری خـانـوادگـی	99
فـصـل چهارم : دلایـل و ریشه های اسـکـان	101
1ـ4ـ خـلـع سـلاح و اسـکان عـشـایـر ایـران	105
2ـ4ـ اصـلاحـات ارضـی	108
3ـ4ـ  مـلـی کـردن جـنـگل هـا و مـراتـع	110
4ـ4ـ نـفـوذ سـاختـار شـهری	111
5ـ 4ـ بسط نهاد های فرهنگی جدید	112
6ـ4ـ عـدم تـوانـائـی مـالـی ، دسـت دادن دام هـا و فقر اقتصادی	113
7ـ4ـ دلایـل شـخـصـی	114
فـصـل پنجم : تـحـولات عـشـایـر مورد مطالعه پـس از اسـکـان	116
1ـ5ـ تغییر رفتارهای گروهی	117
2ـ5ـ گسترش ارتباطات	119
3ـ5ـ تغییر اشکال معیشتی	120
4ـ5ـ روابط جدید با دستگاه های دولتی	123
5ـ5ـ نیازهای جدید	124
6ـ5ـ افزایش نرخ با سوادی	125
1ـ 6ـ 5ـ بالا رفتن سطح آگاهی افراد	127
2ـ 6ـ 5ـ تأثـیر بر پایـگاه اجتـماعی افـراد	128
3ـ 6ـ 5 ـ مهاجرت	128
4ـ 6ـ 5 ـ ایجاد هنجارهای اجتماعی و الگوهای رفتاری جدید	129
5ـ 6ـ 5 ـ تحول در ملاک های ازدواج	129
6ـ 6ـ 5 ـ شکاف میان دو نسل	130
فـصـل ششم: فعالیت‏ها و ویژگی‏های اقتصادی پس از اسکان عشایر روستای کریم‏آباد	131
1ـ 6ـ فعالیت‏های اقتصادی	132
1ـ1ـ 6ـ دامـداری و فـعـالـیـت هـای وابـسـتـه	132
2ـ1ـ6ـ صنایع دستی	134
3ـ1ـ 6ـ بـاغـبـانـی	136
4ـ1ـ 6ـ فـعـالـیـت در شـرکـت هـای صـنـعـتـی	139
5ـ1ـ 6ـ پـرورش زنـبـور عـسـل	140
6ـ1ـ 6ـ مـشـاغـل خـدمـاتـی	142
7ـ1ـ 6ـ کـشـاورزی	143
2ـ6ـ ویژگی‏های اقتصادی	144
1ـ2ـ6ـ خانواده به عنوان اصلی ترین واحد تولید	144
2ـ2ـ6ـ  گـسـتـرش خـانـواده‏هـای هـسـتـه‏ای و مـسـتـقـل	145
3ـ2ـ6ـ نوع معیشت غالب بر دامداری	146
فـصـل هفتم : تفاوت یکجانشینی عشایر با یکجانشینی روستایی در شهرستان مُهر	147
1ـ7ـ کشاورزی	148
1ـ نوع محصول تولید شده	148
2ـ کشاورزی به عنوان یک شغل و فعالیت اقتصادی	149
3ـ سابقه کشاورزی متفاوت	149
2ـ7ـ دامـداری	150
1ـ سـابـقـه دامـداری	150
2ـ دامداری به عنوان شغل و فعالیت اصلی	151
3ـ نوع دام‏ها	152
4ـ نوع تغذیه دام‏ها	153
ـ نتیجه‏گیری	155
ـ فـهـرسـت مـنـابـع	161

 

 

 

ـ فهرست عکس‏ها

شماره عکس	موضوع عکس
عکس شماره (1)	کوچ عشایر قشقایی	27
عکس شماره (2)	چهره یک مرد قشقایی	27
عکس شماره (3)	زوج کهنسال عشایری در شهرستان مُهر	28
عکس شماره (4)	خانواده عشایری در زیر سیاه چادر	29
عکس شماره (5)	استفاده از چادرهای جدید در میان عشایر	35
عکس شماره (6)	سیاه چادر درمیان عشایرمنطقه به مانندگذشته کارایی چندانی ندارد	36
عکس شماره (7)	قبرستان تاریخی فال	56
عکس شماره (8)	آسیاب آبی خوزی	56
عکس شماره (9)	حمام وراوی	57
عکس شماره (10)	استودان‏های خوزی	57
عکس شماره (11)	بخش انرژی شهرستان مُهر	66
عکس شماره (12)	پالایشگاه در حال ساخت	67
عکس شماره (13)	تابلو روستای کریم‏آباد	75
عکس شماره (14)	نمای کلی روستای کریم‏آباد	78
عکس شماره (15)	نمایی از یک خانه در روستای کریم‏آباد	80
عکس شماره (16)	نمایی از درون یک خانه در روستای کریم‏آباد	82
عکس شماره (17)	راه‏سازی به روستا	82
عکس شماره (18)	لوله‏کشی آب به روستا با سرمایه و هزینه روستائیان	83
عکس‏های شماره (19 و 20)	درچند سال اخیر امکاناتی به روستائیان اختصاص یافته است که از آن جمله می‏توان به برق و تلفن اشاره نمود	83
عکس شماره (21)	دام‏های عشایری	85
عکس شماره (22)	طرح فرش عشایری و وسائل بافت آن	87
عکس شماره(23)	فرش عشایری	88
عکس شماره(24)	بافت جاجیم	91
عکس شماره (26)	سیاه‏چادرهای مورد استفاده در میان عشایر	92
عکس شماره(27)	تهیه کشک در میان عشایر روستای کریم‏آباد	93
عکس شماره(28)	زن عشایری در حال تهیه ماست	94
عکس شماره (29)	کودک عشایری در حال چرای دام‏ها	95
عکس شماره(30)	چوپانان عشایری	96
عکس شماره (31)	دبستان ابتدایی در روستای کریم آباد	127
عکس شماره(32)	دامداری در روستای کریم‏آباد	132
عکس شماره(33)	دامداری امروزه به مانند گذشته در میان عشایر صورت نمی‏گیرید	133
عکس شماره(34)	به دست آوردن کره از شیر گوسفندان برای تغذیه	134
عکس شماره(35)	تمامی اعضاء خانواده در بافت فرش کمک می‏کنند	135
عکس شماره(36)	فرش یکی ازصنایع معمول در میان عشایر روستای کریم‏آباد	136
عکس شماره(37)	باغ مرکبات متعلق به روستائیان	137
عکس های شماره (38 و39)	اشتغال عده‏ای از عشایر روستای کریم‏آباد به عنوان باغبان در باغات	138
عکس شماره (40)	شروع به ساخت پالایشگاه گاز در شهرستان مُهر (پارسیان)	140
عکس شماره (41)	شروع به کار پالایشگاه گاز عسلویه (پارس جنوبی)	140
عکس‏های شماره (42 و 43)	مشاغل جدید در میان عشایر اسکان یافته شهرستان مُهر (پرورش زنبور عسل)	141
عکس شماره(44)	رانندگی یکی از مشاغل جدید در میان عشایر روستا	142
عکس شماره(45)	زمین‏های زیر کشت عشایر	143
عکس شماره(46)	دامداری در روستای کریم‏آباد	151
عکس شماره(47)	دامداری در خانه روستاهای شهرستان مُهر	152
عکس شماره(48)	محل نگه‏داری دام‏ها در روستای کریم‏آباد	154

 

 

ـ فهرست نقشه ‏ها

شماره نقشه	موضوع نقشه
نقشه شماره (1)	نقشه ایران	53
نقشه شماره (2)	نقشه استان فارس	59
نقشه شماره (3)	نقشه شهرستان مُهر	62

 

 

ـ فهرست جداول

شماره جدول	موضوع جدول
جدول شماره (1)	تعداد بخش ها ، شهرها و دهستان های کشور برحسب استان و شهرستان در پایان اسفند 1381	54
جدول شماره (2)	ناحیه مورد مطالعه در سرشماری 1345	58
جدول شماره (3)	ناحیه مورد مطالعه در سرشماری 1355	58
جدول شماره (4)	ناحیه مورد مطالعه در سرشماری 1365	58
جدول شماره (5)	ناحیه مورد مطالعه در سرشماری 1375	60
جدول شماره (6)	ویژگی های جمعیتی شهرستان مُهر در سال 1380	60
جدول شماره (7)	توزیع جمعیت بر حسب بخش به تفکیک جنس در سال1380	61
جدول شماره (8)	توزیع جمعیت نقاط روستائی  بر حسب بخش به تفکیک	61
جدول شماره (9)	توزیع جمعیت نقاط روستایی بر حسب بخش به تفکیک جنس در سال 1380	61
جدول شماره (10)	تعداد آبادی های دارای سکنه شهرستان‏بر حسب بخش و به تفکیک تعداد خانوار	61
جدول شماره (11)	جمعیت و مساحت به تفکیک بخش در سال 1380	63
جدول شماره (12)	درصد جمعیت 6 ـ 24 ساله در حال تحصیل بر حسب‏گروه‏های عمده سنی به تفکیک نقاط شهری و روستایی به صورت درصد	64
جدول شماره (13)	درصد باسوادان در جمعیت 6 ساله و بیشتر بر حسب گروه های سنی به تفکیک سن و جنس به درصد
جدول شماره (14)	تخمین جمعیت عشایری در کتاب گنج شایگان	69
جدول شماره (15)	تخمین جمعیت عشایری در کتاب آشنایی با جامعه عشایری ایران	70
جدول شماره (16)	خانوار و جمعیت ایل ها و طایفه‎های مستقل بیش از  20 خانوار و استان های محل استقرار آنها	71
جدول شماره (17)	تـوزیـع جـمـعـیـت 6 سـالـه و بـیـشـتـر عـشـایـری کـشـور بـر حـسـب وضـع سـواد	71
جدول شماره (18)	آمـار دام مـتـعـلـق بـه عـشـایـر	72
جدول شماره (19)	اراضـی زراعـی مـتـعـلـق بـه عـشـایـر	72
جدول شماره (20)	آمـار جـمـعـیـتـی عـشـایـر داوطـلـب اسـکـان بـرحـسـب مـحـل مـورد نـظـر بـرای اسـکـان	73
جدول شماره (21)	آمـارجـمـعـیـتـی عـشـایـر بـرحـسـب عـلاقـه بـه اسـکان یـا کـوچ	73
جدول شماره (22)	جمعیت عشایری در استان های کشور به ترتیب تعداد خانوار ییلاقی و قشلاقی	74
جدول شماره (23)	ترکـیـب سـنـی و جـنسـی روسـتـای کـریـم آبـاد	77
جدول شماره (24)	فعالیت اقتصادی در میان عشایر کریم آباد	81
جدول شماره (25)	مقایسه خانوارهای کوچ رو ایل قشقایی در سال های 1353و1361	103

 

 

فـصـل اول

 

 

 

 

 

 

ـ مـقـدمـه

ـ طـرح مسئله

ـ سئولات تحقیق

ـ اهـمـیـت تـحـقـیـق

ـ اهداف تحقیق

ـ انگیزه تحقیق

ـ ابزار تحقیق

ـ جامعه مورد مطالعه

ـ مبهمات و مشکلات تحقیق

ـ زمان پژوهش

ـ روش تـحـقـیـق

ـ چـارچـوب نـظـری

ـ پـیـشـیـنـه تحـقـیـق

ـ مفاهیم و اصطلاحات

 

1ـ1ـ مـقـدمـه

تاریخ ایران در طول قریب 2500 سال و حتی بیشتر (قریب 2800 سال) و تا زمان سلسله پهلوی، همواره حکومت ایلات و قبایل بوده است. یک ایل، مثلاً قاجار‏ها، روی کار می‏آمدند و پس از مدتی به دلایل مختلف از عرصه حکومت حذف می شد و جای خود را به ایل دیگر  می دادند. این آمدن و رفتن ها پس از استقرار اسلام در میان مردم ایران نیز تداوم یافت تا به عصر پهلوی رسید.

 در دوره پهلوی و در زمان حکومت رضاشاه بود که اولین سلسله حکومتی که پایه ایلی و قبیله‏ای نداشت در ایران روی کار آمد. با توجه به ساختار اجتماعی و سیاسی و قدرت رؤسای ایلات و قبایل ایران و نیز اینکه اغلب ایلات و عشایر ایران به خصوص در اواخر عصر قاجار مسلح بودند، رضا شاه همواره از قدرت ایلات و حرکت آنان نگران بود، تصمیم گرفت که به اسکان آنان اقدام نماید.

اسکان یک ایل، عشیره و یا یک قبیله به نوعی شکستن ساختار اجتماعی و خرد کردن بافت قدرت در آنان تلقی می شد و به این ترتیب دولت می توانست آسان تر بر ایلات و قبایل غلبه یافته و با سهولت بیشتری آنان را خلع سلاح نموده و آنان را در کل آسان تر در کنترل خود درآورد.

طرح اسکان عشایر که با شیوه زندگی آنها علی‏الاصول، مغایرت فراوانی داشت با مقاومت اغلب آنان مواجه گردید ولی دولت مرکزی به تدریج این مقاومت‏ها را در هم شکست و کم و بیش بر قدرت عشایر فایق آمد.

پس از انقلاب اسلامی به رغم آنکه حدود 50 سال از اولین طرح های اسکان عشایر و مقامت ایلات و قبایل مختلف می گذشت و شرایط در این زمان بسیار تغییر کرده بود، دولت باز هم به دلایل مختلفی که بیشتر می توان به دلایل امنیتی و اقتصادی در آنها در اولویت باشد موضوع اسکان عشایر را در برنامه خود قرار داده که آخرین آنها نیز لایحه برنامه چهارم توسعه است که به آن اشاره و پرداخته شده است.

کوچندگی ظاهراً قدیمی ترین شیوه های زیست در ایران بوده است و به نظر می رسد در دورانی بسیار قدیم، قبایل کوچنده عشایری بیشتر جمعیت ایران را تشکیل می دادند. اما با توجه به کوچندگی و در حال کوچ بودن این جمعیت به صورت گسترده و دائم، تقریباً تخمین زدن آمار و ارقام مربوط به این جمعیت بسیار مشکل به نظر می رسد. با توجه به تغییر و تحولات اخیر در جامعه ایران و حتی با تاثیرپذیری از از تحولات جهانی، تعداد این عشایر کوچنده بسیار کاهش یافته است و امروزه به حدود 2% رسیده است. 

با توجه به پتانسیل های موجود عشایر کشور در جهت تولید مواد مصرفی و صنایع مورد نیاز مردم و همچنین جاذبه های فرهنگی و مردم شناسی آنان، تاکنون این ظرفیت ها از سوی مسؤولان نادیده گرفته شده به گونه ای که عشایر در حال حاضر دارای مشکلات بی شماری هستند.

مطالعه و پژوهش‏های اقتصادی در جوامع سنتی و عشایری که اساس اقتصادی آن بر پایه دامداری بوده است و امروزه با تغییراتی کشاورزی و سایر مشاغل در کنار آن قرار گرفته‏ است، از جمله موضـوعات مهم در مردم‏شناسی است که این امر، باب جـدیدی را در مطالعه این جوامع، علاوه بر مردم شناسی ایلات و عشایر، گشوده است که آن مردم‏شناسی اقتصادی عشایر است که به تجدید نظر در برخی از مفاهیم اقتصادی در میان عشایر می‏پردازد. از جمله این مفاهیم می‏توان به «اقتصاد تأمین بقاء» (طبیبی، 1371 :165) اشاره نمود. چنین اقتصاددانانی که از نظر وی این اصطلاح را به کار برده‏اند در برخورد با پژوهش‏ها و تحقیق‏های انسان‏شناسانه به این امر واقف گشته‏اند که نیازهای معنوی نیز در اقتصاد این جوامع بسیار تأثیرگذار هستند.

در مطالعه جوامع عشایری می‏توان پیوستگی میان ارزش ‏های اقتصادی را با سایر ارزش‏های اجتماعی، سیاسی و فرهنگی را مشاهده نمود و از سویی دیگر نتایج اجتماعی، سیاسی و فرهنگی را در سیستم تولید و فعالیت‏های اقتصادی مختلف مؤثر دانست.

یکی از مهمترین بحث‏هایی که در رابطه با عشایر می توان عنوان نمود بحث اسکان عشایر است. در گذشته در شهرستان مُهر تعداد عشایری که قشلاق خود را در این شهرستان می‏گذراندند بسیار فراوان بوده‏اند، اما امروزه فقط تعداد اندکی از این عشایر زمستان‏ها را در این منطقه به سر می‏برند و تعداد آنها سال به سال در حال کاهش است. در شکل وسیع‏تر آن، این مسأله در سایر نقاط نیز قابل مشاهده است.

در قرن نوزدهم جمعیت عشایری بین 25 تا 50 درصد از کل جمعیت ایران را تشکیل می‏داده است. این تعداد در اوائل قرن نوزدهم به 2/30 درصد از کل جمعیت ایران را شامل می‏شده است (صفی‏نژاد، 1375 :41) تعداد کل عشایر ایران در سرشماری سال 1355 به 14 درصد می‏رسد. در آخرین سرشماری عشایر کوچنده کشور این آمار کمتر از 2 درصد بیان شده است (بلوکباشی، 1382 : 39) . این کاهش جمعیت عشایری ایران در این سال‏ها را می‏توان نتیجه مستقیم اسکان عشایر دانست. در تحقیق حاضر سعی بر آن است به جنبه‏های ویژه‏ای از این اسکان در شهرستان مُهر در میان دسته‏ای از عشایر قشقایی بپردازیم. 

2ـ1ـ طـرح مـسـالـه

دربند «ی» ماده 30 برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی اسکان عشایر به عنوان یکی از راه‏حل‏هایی که می‏تواند برای جمعیت عشایری سودمند و مفید واقع شود، مطرح گردیده است. در این بند اسکان عشایر به این صورت پیشنهاد شده است: «سامان‏دهی اسکان عشایر از نظر اقتصادی، معـیشتی و اشـتغال با حـفظ توانمندی های تولید مسکن، ایـجاد امـکانات زیر بنایی و خدمات رسانی به میزان حداقل پنجاه درصد (50%) از جمعیت عشایر». (مهاجر،1382)

در این بند چنین به نظر می‏آید که سیاست گام به گام و تدریجی اسکان عشایر به صورتی در نظر گرفته شده است که برای نیمی از آنها کارایی دارد و از این رو مسائلی مانند مسکن، خدمات عمومی و زیربنایی مد نظر واقع شده است. همچنین باید در نظر داشت که اینکه به جمعیت اسکان داده شده خدماتی داده شود یک امر است و اینکه اصولاً جمعیت عشایری را به اجبار اسکان دهند یک امر دیگر.

امـا اصـولی‏تریـن سـئوالاتـی که در رابـطه با ایـن مطلـب قابل بیان می‏باشـد به شـرح ذیل است:

· عشایر که علی‏الاصول کوچنده و دامپرور هستند، با اسکان و تغییر شیوه زندگی‏شان امکان تداوم زندگی دارند؟

· اصولاً اسکان و یکجانشینی بر تولید و زندگی این گروه تاثیر منفی نمی‏گذارد؟

· اینکه اساساً اسکان و یکجانشینی در کل به سود آنها بوده است و آنها از این امر راضی هستند یا نه؟

نکته دیگر اینکه طبق قانون نمی توان افراد به سکونت در جایی و یا عدم امکان اقامت مجبور ساخت (مگر در موارد استثنایی). در مورد این مطلب باید عنوان شود که در بین مسیر هایی که عشایر از آنها کوچ می‏کردند، معمولاً برخی از عشایر از مسیر‏هایی عبور می‏کردند که خسارات و آسیب‏های فراوانی از سوی دام‏های عشایری به مزارع و زمین‏های کشاورزی اطرافشان وارد می‏آوردند که در بسیاری از موارد باعث نزاع و درگیری این کوچندگان و یکجانشینان آسیب دیده می‏شد.

حال باید پرسید که آیا عشایر اصولاً علاقه به اسکان دارند؟ به ویژه آنکه بسیاری از آنان سرزمین‏های بسـیار وسیعی را از دسـت می‏دهنـد و به زندگی در زمـین کوچک محدود می‏شوند . لذا باید از آنها در مورد این مسأله تحقیق و بررسی شود و میزان رضایت آنان در مورد اسکان از خلال این گونه تحقیقات حاصل آید.

در این تحقیق سعی خواهد شد با شناخت زمینه‏های سنتی و تاثیرات تحولات جدید بر ساخت‏های سنتی، ساخت سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و . . . عشایر مورد بررسی واقع شود. همچنین آنچه در این جا حائز اهمیت جلوه می‏کند، میزان و نوع پذیرش این تحولات از سـوی این عشایر، طی این تحولات و نوآوری‏ها و در طول زمان و روند اسکان آنان است.

همچنین برای بررسی بهتر سعی خواهد شد مقایسه ای میان اوضاع و احوال عشایر و ایلات در زمینه های مختلف صورت پذیرد و قواعـد[1] کلـی زندگی آنها قبل و بعد از اسکان مورد بررسی واقع شود. به دلیل آنکه کلیه جنبه های زندگی عشایـر، همراه با یکجانشـین شدن آنان دستخوش تغییر شده به گونـه ای، صورت های مختـلف زندگی آنها نیز متحول شد، شناخت این تغییر و تحولات می تواند ما را با زندگی و روند نوآوری، پیشـرفت و توسعه عشایر آشنا سازد. مهمترین مسأله ای که در اینجا می تواند مورد شناسایی واقع شود، میزان و نوع رابطه ای است که ایلات و عشایر با روستانشینان و شهرنشینان اطراف خود دارند. به دلیل متفاوت بودن فرهنگ زندگی و معیشت عشایر و ایلات با شهر نشینان و روستائیان، تلاقی و برخورد این دو فرهنگ و این دو دسته در نوع خود بسیار حایز اهمیت است، هرچند که ممکن است دیگر امروزه نتوانیم عشایر و ایلات یکجانشین را در فرهنگی خارج از فرهنگ روستایی جای دهیم، اما به دلیل متفاوت بودن پایه های اولیه و اساسی فرهنگی این اقوام و این دسته ها و آداب و رسوم و نوع معیشت و دیگر زمینه های اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و سیاسی این دو دسته، باز هم، تفاوت های عمیقی در سراسر زندگی آنان قابل مشاهده است، یکی از اساسی ترین مباحث تحقیق، پرداختن به این جنبه های مختلف زندگی عشایر و ایلات یکجانشین با روستاهای اطراف و نوع برخورد و تماس این دو دسته با یکدیگر خواهد بود که با این وجود بسیاری از ابهامات مختلف برای ما روشن خواهد شد.

در زندگی روزمره ما، آنچه که بیش از هر عامل دیگری در شکل دادن به جنبه‏های مختلف آن تاثیر دارد فرهنگ است. فرهنگ درون یک جامعه یک جریان تاریخی است که از نسل‏های پیشین به ما رسیده است و جنبه تاریخی بودن آن کاملاً محرز است، زیرا دائماً در حال حرکت است و پیوسته در حال دگرگون ساختن خود ، اعضایش، محیطش و سایر فرهنگ‏هایی که با آنها در ارتباط است از آنجا که چنین دگرگونی هایی باعث تغییرات در روابط اجتماعی بین انسان ها می گردند بررسی آنها امری ضروری است.

«همه جوامع در هر زمان و در هر حال در کشاکش نسبی تنش های مخصوص خود هستند هر جامعه را می توان به صورت صحنه رویارویی و تأثیرات متقابل دو نیرو فرض کرد. یکی نیرویی که مردم را به طرف تغییر می کشاند دیگری نیرویی که آنان را به حفظ وضع موجود وامی دارد نیروی اول تلاش می کند که برای استقرار خود توازن نیروی دوم را به هم بزند و دومی سعی دارد، تا اولی را از رسیدن به مقصود باز دارد. از آن جا که گرایش به تغییر، اصل بنیادین فرهنگ است همیشه نیروی نوآور با کنار زدن تدریجی یا سریع نیروهایی که حافظ وضع موجود هستند جایی برای خود باز می کنند و موجب تغییر می گردد» (فاستر، 1378: 45).

هم چنین «بررسی های انسان شناسی و جامعه شناسی حاکی از آن است که عوامل مختلفی چون اختراعات، اکتشافات، نوآوری های (مادی یا ایدئولوژیکی)، افزایش جمعیت، تحولات اکولوژیکی، جنگ، تماس فرهنگ ها و غیره همگی در تغییرات فرهنگی دخالت دارند، روی هم رفته عوامل تغییر و تحول یا داخلی اند یا از خارج سرچشمه گرفته و در نتیجه تماس بین جوامع به فرهنگ های دیگر راه می یابند اصولاً تجربه نشان داده است که جوامع دارای تکنولوژی پیشرفته، دیگر جوامع را تحت تأثیر قرار می دهند» (امان الهی، 1362: 103).

بنابراین می توان گفت انقلاب تکنولوژیکی جریانی است که از دو قرن پیش تاکنون، تغییرات عمیقی در جامعه غربی و در دنیا بوجود آورده است، جریان صنعتی شدن، رشد شهرنشینی، افزایش تولید و سرعت در وسایل ارتباطی و حمل و نقل و غیره، تنها تظاهرات خارجی یا پدیده های ظاهری انقلاب صنعتی محسوب می گردند و در حقیقت مجموعه حیات اجتـماعی و انسـانی از این انقـلاب مـتأثر گردیـده اسـت. زنـدگی خـانـوادگـی، زندگـی مذهـبی، ادبیات، هنر، پوشاک و غیره همه و همه عمیقاً و سریعاً در مدت زمان بسیار کوتاهی دستخوش دگرگونی قرار گرفته اند و امروزه نیز انقلاب تکنولوژیک ادامه دارد.

 عشایر ایران از جمله اقشار مختلف ایران هستند که در چند دهه اخیر به دلایل فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی و سیاسی گوناگون در میان آنها تغییرات و نوآوری های شدیدی در زمینه‏های مختلف به وقوع پیوسته است که زندگی آنان را دگرگون کرده است. با اشاعه نوآوری ها و ورود تکنولوژی های مدرن که پس از اجرای اصلاحات ارضی و وقوع انقلاب اسلامی رخ داد، از جمله گسترش وسایل ارتباط جمعی، ابزار و وسایل تکنولوژیکی، تأسیس مدارس نوین، احداث جاده ها، تأسیس ادارات دولتی و انتقال قدرت به دولت، تغییراتی عمده در حوزه های مختلف پدیدار گشته است .

تغییر و تحولاتی که در زندگی عشایر ایران به صورت کلی شکل گرفته است، همزمان با چندین عامل اساسی بوده است که برگرفته از دلایل سیاسی است که توسط حکومت ها رخ داده است. از مهمترین این دلایل به قدرت رسیدن رضاخان است که با طرح اسکان عشایر، تحولاتی را در رابطه با عشایر ایران به وجود آورد که این مسئله تنازعاتی را میان عشایر با دولت مرکزی شکل داده بود.

 در زمان پهلوی دوم، هر چند که دوباره تا حدودی رؤسا و خوانین عشایر توانستند نظام‏های ایلی را دوباره به وجود آورند، اما اصلاحات ارضی در این زمان در جنبه‏های متفاوتی تحولات عشایر را دامن می زد. اصلاحات ارضی به دلیل تغییر در تقسیم بندی زمین‏های مالکان بزرگ که از خوانین شهرستان بودند، با زیر و رو کردن ساخت های سنتی همراه شد که همین امر تنازعاتی را برای خوانین، اربابان و مالکان عمده با دولت مرکزی به همراه داشت. روی هم رفته این تنازعات در زندگی عشایر تغییرات عمیقی را شکل داده بود. در آخرین مرحله نیز همزمان با انقلاب ایران در سال 1357 هجری خورشیدی تغییرات بی سابقه‏ای در ایلات و عشایر ایران به وجود آمد که بیشتر این تحولات برخواسته از نیازهای عشایر نیز ادعاهای مسؤولین انقلاب در توجه به مناطق محروم بود.

3ـ1ـ پـرسـش هـای تـحـقـیـق

·                        آیا یکجانشین شدن عشایر منطقه به لحاظ اقتصادی به سود آنها بوده است؟

·                        چه تفاوت های اساسی در مشاغل و فعالیت‏های اقتصادی عشایر منطقه در دو دوره قبل و بعد از اسکان صورت گرفته است؟

·                        پس از اسکان جامعه عشایری مورد مطالعه، چه تشابهاتی با یکجانشینان منطقه پیدا کرده است؟

·                        تغییرات اقتصادی چه تحولاتی در زندگی عشایر منطقه به وجود آورده است؟

 

 

4ـ1ـ اهـمـیـت و ضـرورت تـحـقـیـق

ضرورت و اهمیت هر پژوهش به نتایج و فوائد نظری و عملی آن برمی گردد یعنی از یک طرف به پیشرفت تفکر علمی و از طرف دیگر به شناخت واقعیت‏ها مربوط می شود تا با توجه به شرایط خاص هر جامعه بتوان برنامه ها و طرح های مفیدی جهت بهبود و اصلاح آن برنامه ریزی و طراحی کرد.

بنابراین با توجه به این موارد بیان شده، نکات اساسی و حائز اهمیت در این بررسی به شرح زیر می‏باشد:

هر جامعه ای بر اساس شرایط منحصر به فردی که دارد، دارای ویژگی‏های اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و . . . است که با سایر جوامع و محیط‏های اطرافش جدا می‏شودکه همین تفاوت‏ها به گونه ای هویت آن جامعه را در زمینه های مشخص شکل می دهد. به عبارتی دیگر، همین تفاوت‏هایی که در خصیصه‏های اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و. . . وجود دارد، هویت ویژه آن جامعه است. از آنجایی که در این مطالعه شناخت فعالیت‏های اقتصادی جامعه مورد بررسی مد نظر ما است، مطالعه و شناخت هویت اقتصادی این جامعه می‏تواند رهنمودی مفید برای ما در این راه باشد. تفاوت در نوع معیشت در میان عشایر مورد مطالعه با دیگر جوامع اطراف خود، از این جمله‏اند. دامداری در میان عشایر همواره از اصلی‏ترین راه های امرار معاش بوده است، در صورتی که دامداری به شکلی که در بین عشایر مورد مطالعه قابل مشاهده است، هیچ‏گاه در میان یکجانشینان اطرافشان قابل رؤیت نیست.

 در مورد اسکان ایلات و عشایر مختلف موجود در سطح کشور تاکنون تحقیقات مختلفی صورت گرفته است که اغلب به بررسی همین امور پرداخته اند. در این تحقیقات بیشتر به سطح رضایت‏مندی و پیامدهای مختلف اسکان از دیدگاه عشایر و ایلات اسکان یافته شده پرداخته‏اند که این امر تحولات و پیامد های اسکان را به جوامع مورد مطالعه که عشایر هستند و نیز به جامعه دانشگاهی انعکاس می‏دهد. از سویی دیگر چنین تحقیقاتی می‏تواند به مسئوولینی که در صدد کمک و تجهیز این دسته از عشایر هستند می‏تواند بسیار سودمند و مثمر ثمر واقع گردد و آنان را در این امر یاری رساند. 

در چند دهه اخیر تغییر و تحولات فراوانی به به وقوع پیوسته است که در بسیاری از موارد موجب نوآوری‏هایی در ساخت‏های اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی گردیده است و از سویی دیگر، زمینه‏هایی در این ساخت ها موجب تغییر و دستخوش شده اند و جنبه‏هایی نیز به کلی از بین رفته‏اند و دیگر کارایی گذشته را ندارند. به عنوان نمونه، دامداری یکی از اساسی‏ترین راه های امرار معاش در میان عشایر همواره به چشم می‏خورده است، اما امروزه به مانند گذشته چنین فعالیت‏هایی دیده نمی‏شود و تغییرات اساسی در این شکل و قالب کلی این فعالیت‏ها رخ داده است و دامداری به صورت دامپروری درآمده است که در روستای کریم‏آباد به خـوبی قابـل مشـاهده اسـت. بـنابرایـن با توجه به به این تغییرات و از بین رفتن بسیاری از زمینه‏های اقتصادی در میان عشایر، باید به جمع آوری این میراث کـهن و در حال نابودی بپردازیم .

با چنین بررسی‏هایی می‏توان از مشکلات و نابسامانی‏های جوامع عشایری تا حدودی آگاه شویم و یا اینکه تغییرات به وجود آمده در آن جوامع را بهتر بشناسیم که در این میان یکی از جنبه‏هایی که در آن چنین تغییراتی رخ داده است، فعالیت‏های اقتصادی و معیشتی است. این شناخت و آگاهی می‏تواند زمینه را برای برنامه ریزی مؤثرتر در مورد عشایر فراهم آورد. همان‏گونه که می‏دانیم این گونه برنامه ریزی‏ها باید با نیاز‏ها، ارزش‏ها و هنجار‏های جامعه مورد نظر منطبق باشد. در صورت انطباق است که چنین برنامه هایی مورد پذیرش و قبول این افراد واقع می‏شود. زندگی به صورت کوچندگی در گروه‏های مختلف از جمله ابتدایی‏ترین اشکال زندگی بشر در طول تاریخ بیان شده است و قدمتی چند هزار ساله دارد. جوامع کوچنده و گله‏دار نوعی از جوامعی‏اند که با محیط زیست سازگاری دارند. در این گونه جوامع چهارپایان از اصلی ترین منابع امرار معاش محسوب می‏شوند و ابعاد گله‏ها، میزان قدرت آنان را نشان می‏دهد. گرایشی مردسالارانه در این جوامع دیده می‏شود که ناشی از ماهیت متحرک و پر جنب و جوش زندگی شبانی آنان است و علاوه بر آن فعالیت های عمده اقتصادی در میان این جوامع خصلتی مردانه دارد[1]. بنابراین این گروه های کوچنده، فرهنگ و سنت طولانی را به همراه خود به دنبال می‏کشند. از این توقف چنین حرکاتی در قالب اسکان در یک زمان به این فرهنگ چند هزار‏ ساله خاتمه می دهد. بنابراین ثبت این گونه زندگی و استفاده از فرهنگ آنها برای اشکال بعدی زندگی آنان می‏تواند در شکل‏دهی آسان‏تر زندگی آینده آنان بسیار به کار آید.

5ـ1ـ اهـداف تـحـقـیـق

ـ هـدف کـلـی

ـ بررسی و مقایسه نوآوری‏های شغلی در میان عشایر اسکان یافته شهرستان مُهر

ـ اهـداف جـزئی

ـ بررسی رابطه میان یکجانشینی با توسعه فعالیت‏های شغلی در میان عشایر منطقه

ـ مقایسه دو دوره قبل از اسکان با دوره پس از اسکان به لحاظ فعالیت‏های اقتصادی و شغلی در میان عشایر منطقه

ـ بررسی رابطه میان عشایر مورد مطالعه با روستاییان اطراف در ارتباط با تبادلات اقتصادی در دو دوره قبل و پس از اسکان در شهرستان مُهر

1ـ برای اطلاعات بیشتر ر ک به: نولان، پاتریک و گرهارد لنـسکی، 1380، جامـعه های انسانی، مقدمه ای بر جامعه شناسی کلان، ترجمه ناصر موفقیان، تهران، نشر نی

برای دانلود متن کامل پایان نامه اینجا کلیک کنید.

دانشگاه تهران

دانشکده علوم اجتماعی

گروه پژوهش علوم اجتماعی

 

پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد

علوم اجتماعی گرایش پژوهش علوم اجتماعی

موضوع :

 تبیین جامعه شناختی عوامل مؤثر بر سرقت نوجوانان

(مطالعه موردی شهر کرمانشاه)

استاد راهنما :دکتر علیرضا محسنی تبریزی

استاد مشاور : دکتر رحمت الله صدیق سروستانی

نگارش :

*******

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده درج نمی شود

تکه هایی از متن به عنوان نمونه :

چکیده تحقیق

پژوهش حاضر به بررسی جامعه شناختی عوامل موءثر بر سرقت نوجوانان در کرمانشاه می پردازد. بزهکاری و انحراف نوجوانان و جوانان مساله ای است که از دیر باز در جوامع انسانی وجود داشته است. در جامعه کنونی ایران،سرقت یکی از انحرافاتی است که به طور مکرر اتفاق می افتد و در بین جرائم نوجوانان، بیشترین درصد را به خود اختصاص داده است.

این تحقیق با رویکردی ترکیبی به مطالعه موضوع سرقت نوجوانان پرداخته است. مبنای نظری تحقیق،تئوری های همنشینی افتراقی سادرلند،تئوری کنترل اجتماعی هیرشی،تئوری احساس محرومیت نسبی ، تئوری شرایط آنومیک خانواده ویلیام گود می باشد.روش تحقیق از نوع روش علی مقایسه ای است و ابزار جمع آوری داده ها پرسشنامه است.جامعه آماری شامل دو گروه است:

1- گروه تجربی که شامل کلیه سارقین نوجوان است که در کرمانشاه مرتکب سرقت می شوند 2- گروه کنترل شامل دانش آموزانی است که در بین سنین 12تا18 سال قرار دارند و در شهر در کرمانشاه مشغول به تحصیل هستند .حجم نمونه 192 نفر است که 96نفر نوجوانان سارق و 96نفر نوجوانان غیر سارق است نتایج تحقیق نشان می دهد که :

• بین گروه تجربی (سارق ) و گروه کنترل (غیرسارق ) به لحاظ میزان از هم گسیختگی خانوادگی ، وضعیت پایگاه اقتصادی اجتماعی خانواده ، میزان پیوند اجتماعی ، میزان احساس محرومیت نسبی و میزان همنشینی با کجروان تفاوت معناداری وجود دارد.

 

کلید واژه ها: بزهکاری،سرقت، از هم گسیختگی خانوادگی ، پایگاه اقتصادی- اجتماعی ، پیوند اجتماعی ، احساس محرومیت اجتماعی ، همنشینی افتراقی

فهرست مطالب

فصل اول کلیات تحقیق                                                                                                                                   صفحه

مقدمه……………………………………………………………………………………………………………………………………………….

1-1-طرح و بیان مساله ………………………………………………………………………………………………………………..

2-1-ضرورت و اهمیت مساله ………………………………………………………………………………………………………

3-1-سوالات تحقیق ……………………………………………………………………………………………………………………..

4-1-اهداف تحقیق ……………………………………………………………………………………………………………………….

فصل دوم مروری بر مبانی نظری و تجربی موضوع

1-2- بزهکاری ، تعریف ، انواع …………………………………………………………………………………………………….

1-1-2- انواع جرم (بزهکاری ) کودکان و نوجوانان…………………………………………………………………….

2-1-2- تعریف سرقت و انواع آن ……………………………………………………………………………………………….

3-1-2- تفاوت ماهیت ارتکاب جرم نوجوانان با بزرگسالان………………………………………………………..

2-2- مبانی نظری تحقیق …………………………………………………………………………………………………………….

1-2-2- نظریه اصالت ساخت و کارکرد………………………………………………………………………………………..

1-1-2-2- تئوری دورکیم…………………………………………………………………………………………………………….

2-1-2-2- تئوری کجروی مرتون…………………………………………………………………………………………………

2-2-2- تئوری پیوند افتراقی سادرلند…………………………………………………………………………………………

3-2-2- تئوری انتقال فرهنگی……………………………………………………………………………………………………..

4-2-2- تئوری ناکامی منزلتی کوهن…………………………………………………………………………………………..

5-2-2-تئوری فرصت های نابرابر کلوارد و اوهلین……………………………………………………………………..

6-2-2- تئوری کنترل اجتماعی هیرشی…………………………………………………………………………………….

7-2-2- تئوری پدیدارشناسی کجروی…………………………………………………………………………………………

8-2-2 -تئوری انتخاب عقلانی و تفسیرهای موقعیتی جرم ……………………………………………………..

9-2-2- تئوری آنومی و ساختار خانواده………………………………………………………………………………………

10-2-2- تئوری برچسب زنی و عکس العمل اجتماعی……………………………………………………………

11-2-2- تئوری محرومیت نسبی………………………………………………………………………………………………..

3-2- مروری بر مبانی تجربی موضوع…………………………………………………………………………………………..

4-2- چارچوب نظری (رویکرد ترکیبی)……………………………………………………………………………………….

5-2- فرضیات تحقیق…………………………………………………………………………………………………………………….

فصل سوم روش شناسی تحقیق

1-3- متغیر مستقل و وابسته تحقیق……………………………………………………………………………………………

2-3- تعریف مفهومی و عملیاتی تحقیق………………………………………………………………………………………

3-3- روش پژوهش ………………………………………………………………………………………………………………………

4-3- جامعه آماری ……………………………………………………………………………………………………………………….

5-3- واحد تحلیل…………………………………………………………………………………………………………………………..

6-3- روش نمونه گیری ……………………………………………………………………………………………………………….

7-3- پیش آزمون و سنجش اعتبار و پایایی ………………………………………………………………………………

8-3- روش های تجزیه و تحلیل اطلاعات……………………………………………………………………………………

فصل چهارم- یافته های تحقیق

1-4- توصیف داده ها ……………………………………………………………………………………………………………………

2-4- تعین تفاوت ها بر حسب متغیرهای مستقل بین دو گروه تجربی و کنترل…………………….

1-2-4-آزمون فرضیات اصلی تحقیق…………………………………………………………………………………………..

2-2-4-آزمون فرضیات فرعی تحقیق…………………………………………………………………………………………..

فصل پنجم- نتیجه گیری و ارائه پیشنهادات

1-5- نتایج تئوریکی تحقیق …………………………………………………………………………………………………………

2-5- ارائه پیشنهادات …………………………………………………………………………………………………………………..

1-2-5- پیشنهادات عملی…………………………………………………………………………………………………………….

2-2-5- پیشنهادات پژوهشی………………………………………………………………………………………………………..

فصل ششم فهرست منابع………………………………………………………………………………………………………………..

پیوست……………………………………………………………………………………………………………………………………………

 

 

 

 

 

فهرست جداول                                                                                                                                                صفحه

جدول (1-1)تعداد پرونده های مختومه سرقت به ازای هر ده هزار نفر …………………………………..

جدول (2-1)میانگین تعداد پرونده مختومه به ازای هر هزار نفر در استانهای کشور……………….

جدول(3-1)توزیع نسبت سرقت انجام شدهدر هر یک صد هزار نفر جمعیت در استانها………..

جدول (4-1) سرقت های عادی بر حسب نوع ……………………………………………………………………………

جدول (5-1) آمار مقایسه ای سرقت نوجوانان و زیر مجموعه های آن……………………………………..

جدول (1-2) رابطه فرضیه های اصلی تحقیق و چارچوب نظری …………………………………………….

جدول (2-2) رابطه فرضیه های اصلی تحقیق و چارچوب نظری …………………………………………….

جدول (1-3)ابعاد شاخص پیوند اجتماعی……………………………………………………………………………………

جدول(2-3) گویه های سنجش دلبستگی به والدین………………………………………………………………….

جدول (3-3)گویه های سنجش دلبستگی به مدرسه………………………………………………………………….

جدول (4-3) گویه های سنجش میزان گرفتاری و مشغولیت …………………………………………………..

جدول (5-3) گویه های سنجش میزان اعتقاد و باور…………………………………………………………………..

جدول (6-3) گویه های سنجش میزان تعهد اجتماعی …………………………………………………………….

جدول (7-3) گویه های سنجش میزان همنشینی با کجروان ………………………………………………….

جدول (8-3) گویه های سنجش شاخص پایگاه اقتصادی- اجتماعی خانواده…………………………..

جدول (9-3) گویه های سنجش میزان از هم گسیختگی خانواده…………………………………………….

جدول (10-3) گویه های سنجش میزان احساس محرومیت اجتماعی…………………………………….

جدول(11-3) طرح اصلی پژوهش علی- مقایسه ای…………………………………………………………………..

جدول(12-3) میزان آلفای کرونباخ شاخص های تحقیق(میزان پایایی)……………………………………

جدول (1-4)توزیع پاسخگویان سارق  برحسب سن……………………………………………………………………

جدول (2-4) توزیع پاسخگویان غیر سارق  برحسب سن…………………………………………………………..

جدول (3-4) توزیع پاسخگویان سارق برحسب تحصیلات………………………………………………………….

جدول (4-4)توزیع پاسخگویان غیرسارق برحسب تحصیلات……………………………………………………..

جدول (5-4) توزیع پاسخگویان سارق برحسب سابقه زندان داشتن اعضای خانواده……………….

جدول (6-4) توزیع پاسخگویان غیرسارق برحسب سابقه زندان داشتن اعضای خانواده …………

جدول (7-4) توزیع پاسخگویان سارق  برحسب نوع اعضای سابقه دار زندان………………………………..

جدول (8-4) توزیع پاسخگویان غیر سارق برحسب نوع اعضای سابقه دار زندان…………………………

جدول (9-4) توزیع پاسخگویان سارق برحسب تحصیلات پدر……………………………………………………..

جدول (10-4) توزیع پاسخگویان غیرسارق برحسب میزان تحصیلات پدر………………………………….

جدول (11-4) توزیع پاسخگویان سارق برحسب تحصیلات مادر…………………………………………………

جدول (12-4) توزیع پاسخگویان غیرسارق برحسب تحصیلات مادر……………………………………………..

جدول (13-4) توزیع پاسخگویان سارق برحسب میزان درامد خانواده ………………………………………….

جدول (14-4) توزیع پاسخگویان غیرسارق برحسب میزان درامد خانواده……………………………………..

جدول (15-4): توزیع پاسخگویان سارق برحسب زنده بودن پدر……………………………………………………

جدول (16-4) توزیع پاسخگویان غیرسارق برحسب زنده بودن پدر ……………………………………………..

جدول (17-4) توزیع پاسخگویان سارق برحسب نوع شغل پدر………………………………………………………

جدول (18-4) توزیع پاسخگویان غیرسارق برحسب شغل پدر …………………………………………………….

جدول (19-4) توزیع پاسخگویان سارق برحسب زنده بودن مادر …………………………………………………

جدول (20-4) توزیع پاسخگویان غیرسارق برحسب زنده بودن مادر …………………………………………..

جدول (21-4) توزیغ پاسخگویان سارق برحسب وضعیت طلاق والدین………………………………………..

جدول (22-4) توزیع پاسخگویان غیرسارق برحسب وضعیت طلاق والدین ………………………………..

جدول (23-4) توزیع پاسخگویان سارق برحسب اعتیاد والدین……………………………………………………..

جدول (24-4) توزیع پاسخگویان غیرسارق برحسب اعتیاد والدین……………………………………………….

جدول (25-4) توزیع پاسخگویان سارق برحسب تعداد اعضای خانواده ………………………………………..

جدول (26-4): توزیع پاسخگویان غیرسارق برحسب تعداد اعضای خانوده ………………………………….

جدول (27-4) توزیع پاسخگویان برحسب نوع شی مسروقه ………………………………………………………..

جدول (28-4) توزیع پاسخگویان نوع مقصر در سرقت نوجوان از نظر نوجوان……………………………

جدول (29-4) توزیع پاسخگویان سارق برحسب زمان وقوع سرقت……………………………………………..

جدول (30-4) توزیع پاسخگویانسارق برحسب سابقه دستگیری …………………………………………………

جدول (31-4) توزیع پاسخگویان سارق برحسب سابقه فرار از مدرسه ……………………………………..

جدول (32-4) توزیع پاسخگویان غیرسارق برحسب سابقه فرار از مدرسه…………………………………

جدول(33-4) توزیع پاسخگویان سارق برحسب ترک تحصیل و مردودی…………………………………..

جدول (34-4) توزیع پاسخگویان غیرسارق برحسب ترک تحصیل و مردودی……………………………

جدول (35-4) توزیع پاسخگویان سارق برحسب میزان دلبستگی به والدین……………………………..

جدول (36-4) توزیع پاسخگویان غیرسارق برحسب میزان دلبستگی به والدین…………………………

جدول (37-4) توزیع پاسخگویان سارق برحسب میزان دلبستگی به مدرسه……………………………..

جدول (38-4) توزیع پاسخگویان غیر سارق برحسب میزان دلبستگی مدرسه………………………..

جدول (39-4) توزیع پاسخگویان سارق برحسب میزان گرفتاری………………………………………………

جدول (40-4): توزیع پاسخگویان غیرسارق برحسب میزان گرفتاری ………………………………………

جدول (41-4) توزیع پاسخگویان سارق برحسب میزان اعتقاد و باور ………………………………………

جدول (42-4) توزیع پاسخگویان غیرسارق برحسب میزان اعتقاد و باور ……………………………….

جدول (43-4) توزیع پاسخگویان سارق برحسب میزان تعهد اجتماعی ………………………………….

جدول (44-4) توزیع پاسخگویان غیر سارق  برحسب میزان تعهد اجتماعی …………………………

جدول (45-4) توزیع پاسخگویان سارق  برحسب پایگاه اقتصادی اجتماعی خانواده ………..

جدول (46-4) توزیع پاسخگویان غیرسارق برحسب پایگاه اقتصادی- اجتماعی خانواده ……….

جدول (47-4) توزیع پاسخگویان سارق برحسب میزان پیوند اجتماعی ………………………………..

جدول (48-4) توزیع پاسخگویان غیر سارق برحسب میزان پیوند اجتماعی ……………………….

جدول (49-4): توزیع پاسخگویان سارق برحسب میزان همنشینی با کجروان…………………….

جدول (50-4) توزیع پاسخگویان غیرسارق برحسب میزان همنشینی با کجروان………………

جدول (51-4) توزیع پاسخگویان سارق برحسب میزان محرومیت نسبی …………………………..

جدول (52-4) توزیع پاسخگویان غیرسارق برحسب میزان احساس محرومیت نسبی……….

جدول (53-4) توزیع پاسخگویان سارق برحسب میزان از هم گسیختگی خانواده …………..

جدول (54-4) توزیع پاسخگویان غیرسارق برحسب میزان از هم گسیختگی خانواده………

فهرست نمودارها

نمودار (1-2)مدل نظری تحقیق…………………………………………………………………………………………………….

نمودار(1-4): توزیع پاسخگویان سارق بر حسب سن…………………………………………………………………..

نمودار (2-4): توزیع پاسخگویان غیرسارق  بر حسب سن………………………………………………………….

نمودار(3-4)توزیع پاسخگویان سارق برحسب میزان تحصیلات………………………………………………….

نمودار(4-4): توزیع پاسخگویان غیرسارق برحسب میزان تحصیلات………………………………………….

نمودار (5-4) توزیع نوجوانان سارق برحسب سابقه زندان رفتن اعضا……………………………………….

نمودار (6-4) توزیع نوجوانان غیر سارق برحسب سابقه زندان رفتن اعضا………………………………..

نمودار(7-4) توزیع پاسخگویان سارق برحسب اعضای سابقه دار خانواده…………………………………..

نمودار(8-4)توزیع پاسخگویان غیرسارق برحسب نوع اعضای سابقه دار خانواده…………………………

نمودار (9-4):  توزیع پاسخگویان سارق تحصیلات پدر……………………………………………………………….

نمودار (10-4) توزیع پاسخگویان غیر سارق تحصیلات پدر……………………………………………………….

نمودار (11-4) توزیع پاسخگویان سارق تحصیلات مادر……………………………………………………………..

نمودار(12-4) : توزیع پاسخگویان غیر سارق تحصیلات مادر……………………………………………………..

.نمودار(13-4) توزیع پاسخگویان سارق  بر حسب میزان درامد خانواده ………………………………….

.نمودار(14-4) توزیع پاسخگویان غیرسارق برحسب میزان درامد خانواده ……………………………….

نمودار(15-4) توزیع پاسخگویان سارق ا برحسب زنده بودن پدر……………………………………………….

نمودار(16-4) توزیع پاسخگویان غیرسارق برحسب زنده بودن پدر……………………………………………

نمودار(17-4) توزیع پاسخگویان سارق برحسب شغل پدر………………………………………………………….

نمودار(18-4) توزیع پاسخگویان غیر سارق بر حسب شغل پدر……………………………………………………

نمودار(19-4) : توزیع پاسخگویان سارق  برحسب زنده بودن مادر………………………………………………

نمودار(20-4) توزیع پاسخگویان غیرسارق برحسب زنده بودن مادر……………………………………………

نمودار(21-4) توزیع پاسخگویان سارق برحسب وضعیت طلاق والدین…………………………………………

نمودار(22-4) توزیع پاسخگویان غیرسارق برحسب وضعیت طلاق والدین…………………………………..

نمودار(23-4)توزیع پاسخگویان نوجوانان سارق برحسب اعتیاد………………………………………………..

نمودار(24-4): توزیع پاسخگویان غیرسارق برحسب اعتیاد والدین………………………………………………….

نمودار(25-4) توزیع پاسخگویان برحسب تعداد اعضای خانواده نوجوانان سارق……………………………

نمودار(26-4) توزیع پاسخگویان برحسب تعداد اعضای خانواده نوجوانان غیرسارق………………………..

نمودار(27-4) توزیع پاسخگویان سارق برحسب شی مسروقه……………………………………………………………

نمودار(28-4) توزیع پاسخگویان سارق برحسب اینکه چه کسی را در ارتکاب سرقت می داند……..

نمودار(29-4)توزیع پاسخگویان سارق برحسب زمان وقوع سرقت…………………………………………………..

نمودار(30-4) توزیع پاسخگویان سارق برحسب سابقه دستگیری………………………………………………….

نمودار (31-4) توزیع پاسخگویان سارق برحسب سابقه فرار از مدرسه…………………………………………..

نمودار(32-4) توزیع پاسخگویان غیرسارق برحسب سابقه فراراز مدرسه……………………………………….

نمودار(33-4) توزیع پاسخگویان سارق برحسب سابقه ترک تحصیل و مردودی……………………………

نمودار(34-4) توزیع پاسخگویان غیرسارق برحسب سابقه ترک تحصیل و مردودی………………………..

نمودار(35-4)توزیع پاسخگویان سارق برحسب میزان دلبستگی به والدین وخانواده…………………….

نمودار(36-4):توزیع پاسخگویان غیرسارق برحسب میزان دلبستگی به والدین………………………………

نمودار(37-4): توزیع پاسخگویان سارق برحسب میزان دلبستگی به مدرسه………………………………….

نمودار(38-4)توزیع پاسخگویان غیرسارق برحسب میزان دلبستگی به مدرسه……………………………….

نمودار (39-4):توزیع پاسخگویان سارق برحسب میزان مشغولیت درفعالیت …………………………………..

نمودار(40-4) توزیع پاسخگویان غیرسارق برحسب میزان مشغولیت در فعالیت …………………………….

نمودار(41-4) توزیع پاسخگویان سارق برحسب میزان اعتقاد به جامعه …………………………………………

نمودار(42-4) توزیع پاسخگویان غیرسارق برحسب میزان اعتقاد به جامعه……………………………………

نمودار(43-4) توزیع پاسخگویان سارق برحسب میزان تعهد اجتماعی……………………………………………

نمودار(44-4) توزیع پاسخگویان غیرسارق برحسب میزان تعهد اجتماعی……………………………………..

نمودار(45-4) توزیع پاسخگویان سارق برحسب پایگاه اقتصادی اجتماعی خانواده……………………

نمودار (46-4) توزیع پاسخگویان غیر سارق برحسب پایگاه اقتصادی اجتماعی خانواده……………

نمودار (47-4) توزیع پاسخگویان سارق بر حسب میزان پیوند اجتماعی………………………………………

نمودار(48-4) توزیع پاسخگویان غیرسارق برحسب میزان پیوند اجتماعی…………………………………….

نمودار(49-4) توزیع پاسخگویان سارق برحسب میزان همنشینی با کجروان……………………………………….

نمودار(50-4) توزیع پاسخگویان غیرسارق برحسب میزان همنشینی با کجروان…………………………………….

نمودار(51-4) توزیع پاسخگویان سارق برحسب میزان احساس محرومیت اجتماعی……………………………….

نمودار(52-4) توزیع پاسخگویان غیرسارق بر حسب میزان احساس محرومیت اجتماعی……………………….

نمودار(53-4) توزیغ پاسخگویان سارق  برحسب میزان از هم گسیختگی خانواده…………………………………

نمودار(54-4) توزیع پاسخگویان غیرسارق برحسب میزان از هم گسیختگی خانواده……………………………

مقدمه

مساله بزهکاری و کجروی کودکان و نوجوانان از دیر باز در جوامع انسانی مورد توجه صاحب نظران بوده است. در جوامع کنونی انسانی بحث بزهکاری کودکان و نوجوانان به یکی از حادترین و پیچیده ترین مسایل اجتماعی در آمده است . پیدایش جوامع و ارتکاب جرم با یکدیگر قرین و همزاد بوده اند ، هنگامی که این معضل(بزهکاری) در میان اطفال و نوجوانان امروز که سازندگان اجتماع فردایند ریشه می دواند نگرانی و بیم بیشتر می شود.در واقع این موضوع یکی از مسایل پیچیده و ناراحت کننده ای است که توجه بسیاری از محققین،جامعه شناسان،جرم شناسان،روانشناسان وصاحب نظران امر را به خود معطوف کرده است.

در چند سال اخیر جامعه ایران با دگرگونی و تغییرات و تحولات بسیاری مواجهه بوده است و به شکل کیفی و کمی روند انحرافات،کجروی ها و ناهنجاری های موجود در کشور به شکل معنی داری در حال افزایش بوده است . به طوری که صفحه حوادث روزنامه ها،مجلات و آمارهای ارائه شده توسط مسوولین کشور این روند رو به رشد را به خوبی نشان می دهد. این روند افزایشی در کشور باعث نگرانی عمومی شده است و نشانگر تزلزل و بیسامانی در نظام اجتماعی است که خود می تواند معرف و شاخصی از نابسامانی و ناامنی و بحرانی شدن جامعه باشد.این تحقیق در پی آن است تا به پدیده سرقت نوجوانان به عنوان یکی از اشکال اصلی بزهکاری کودکان و نوجوانان بپردازد.

همیشه این جوان نیست که به دنبال بزه می رود بلکه زمینه های اجتماعی تشکیل دهنده عواملی است که جوان را به بزهکاری می کشاند.می توان گفت که بیشتر بزهکاران،آسیب دیدگان بهنجار یک جامعه نابهنجاراند.یعنی افرادی که از نظر روانی طبیعی و بهنجاراند ولی به علت شرایط نابهنجار جامعه دست به بزهکاری می زنند،آستانه مقاومتشان در مقابل مسایل و عوامل اجتماعی کم است.برخی بزهکاری را زاییده اجتماع و عوامل اجتماعی می دانند و معتقدند که چون انطباق جوانان با محیط به صورت مثبت انجام نمی گیرد از راه خلاف کاری و بزهکاری می خواهند با جامعه هماهنگ گردد(پوریانی1382) .

در نگاه اول شاید خانواده را مقصر اصلی در کجرفتاری نوجوانان بدانیم ولی باید دانست که خانواده به تنهایی نمی تواند امر هدایت و جامعه پذیری فرزندان را بر عهده بگیرد چرا که خانواده یک نهاد اجتماعی است و تحت تاثیر سایر نهادها و ساختار اجتماعی قرار دارد. بنابراین مطالعه در موضوع کجرفتاری های کودکان و نوجوانان لازم است از مرزهای خانواده فراتر رود و به جایگاه نهاد خانواده در جامعه توجه کرد . رفتار ، افکار و اعمال آدمی تحت تاثیر عوامل اجتماعی است که فرد در آن زندگی می کند ،بنابراین عمدتاٌ رفتار انسانها تحت تاثیر شرایط اجتماعی است . کجروی نوجوانان موضوعی است که دارای زمینه ها و بستر های اجتماعی است.

با عنایت به این امر که رویکردهای جامعه شناختی انحراف و جرم را پدیده ای فردی نمی دانند و بدان به مثابه واقعیتی اجتماعی می نگرند ، رساله حاضر نیز بنا به انتساب رشته ای و الزام مشرب نظری با قرار دادن موضوع مطالعاتی خود در رویکردهای جامعه شناختی به دنبال بررسی علل و عوامل اجتماعی موثر بر سرقت نوجوانان پسر در شهر کرمانشاه است.

1-1 طرح و بیان مسأله

توجه جامعه شناسی انحرافات به مطالعه بزهکاری نوجوانان از هنگامی آغاز شد که طیف گسترده ای از رفتارهای نابهنجار نظیر مصرف داروهای مخدر،تخریب اموال عمومی و خصوصی و اوباشگری بعد از مسابقات فوتبال ، مصرف بیش از اندازه مشروبات الکلی،رفتار نامشروع جنسی و فرار از خانه و مدرسه در بین جوانان شایع شد.این قبیل انحرافات اجتماعی نه فقط به دلیل این که اشکال جدیدی از انحرافات در جامعه تلقی می شوند ، اهمیت دارند بلکه ارتکاب چنین رفتارهایی می تواند مقدمه ای برای ارتکاب جرائم شدید نظیر سرقت مسلحانه و قتل گردیده و بزهکار امروز را به مجرم فردا تبدیل کند(احمدی 129:1384).

در همه جوامع مسئله نظم و امنیت اجتماعی هم برای دولت و حاکمیت وهم برای مردم مسئله مهمی بوده است. روابط آدمیان در جامعه برنظم و قاعده های خاصی استوار است و شیوه های رسمی و غیررسمی نظارت وکنترل اجتماعی برای حفظ نظم و امنیت اجتماعی تدارک دیده شده است.به طور کلی،جامعه شناسی به عنوان یک رشته دارای دو مساله اساسی است:یکی مساله نظم که در منابع جامعه شناسی به مساله هابزی معروف است،دوم مساله تغییر که به مساله مارکسی معروف شده است (چلبی 1375: 11).

اساس نظم اجتماعی بر شناخت و عمل به انتظارات متقابل و ایفای نقشهای اجتماعی استوار است. بطور کلی درهمه جوامع بشری نظم اجتماعی به شیوه های نظارت رسمی و غیررسمی تامین می شود، با وجود این در همه جوامع بشری هم افرادی وجود دارند که از قواعد عموماً پذیرفته شده رفتار، تخطی می کنند در واقع اکثر مردم حتی اگر بطور خیلی جزئی هم باشد هنجارها را نقض کرده اند.

هر روزه ما چه در محیط اطراف خود و چه از طریق رسانه ها و روابط با دیگران از مسائل مختلفی چون قتل،سرقت، آدم ربایی، ترافیک، جنگ، آلودگی های زیست محیطی، تورم، افزایش خشونت، بیکاری، تجاوز به عنف، اختلاس، ارتشاء، افزایش مصرف الکل و مواد مخدر و. . . اطلاع پیدا می کنیم،حال ممکن است نسبت به بعضی ازآنها احساس ناراحتی و نگرانی داشته باشیم و نسبت به بعضی دیگر احساس تنفر و انزجار و نسبت به مواردی هم بی تفاوت باشیم و هیچ واکنشی نداشته باشیم. در این میان سرقت یا دزدی یکی از رایج ترین جرایم در همه جوامع بوده و هست. در جامعه فعلی ایران نخستین جرم در میان پسران نوجوان بزهکار سرقت است و یکی از جرایمی است که بسیار اتفاق می افتد و اهمیت نسبی آن در میان مجموعه جرایم رو به فزونی است.به طوری که رشد کمی و کیفی این آسیب اجتماعی مشهود است جداول زیر گویای این واقعیت است: (ادامه در فایل دانلودی)

برای دانلود متن کامل پایان نامه اینجا کلیک کنید.

دانشکده علوم اجتماعی

عنوان پایان نامه:

مطالعه سقط جنین های ارادی و تجربه زیسته زنان        

(مطالعه موردی زنان ساکن تهران)

 

استاد راهنما:

دکتر حمید عبداللهیان

استاد مشاور:

دکتر محمد جلال عباسی شوازی

 

دانشجو:

*******

رشته تحصیلی:

 مطالعات زنان

 

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده درج نمی شود

تکه هایی از متن به عنوان نمونه :

چکیده

در کشور ایران همراه با تحولات اقتصادی واجتماعی چند دهه اخیر استفاده از سقط جنین های ارادی در کنار روشهای دیگر جلوگیری از بارداری بطور چشمگیری افزایش یافته است. بر اساس آمار ارائه شده توسط وزارت بهداشت درمان وآموزش پزشکی در ایران، سالیانه 80 هزار سقط جنین ارادی صورت می پذیرد که بیشتر آنها غیر قانونی می باشد که گزارشات بالائی از سقط های غیر بهداشتی و متعاقب آن مرگ و میر مادران و بیماریهای ناشی از سقط های نا ایمن را به خود اختصاص می دهد. این مطالعه در پی آنست که هنجارها و ارزشهای اجتماعی و فرهنگی پنهان در رابطه با سقط جنین های ارادی که هم جامعه و هم خانواده در قبال آن سکوت اتخاذ کرده اند را روشن سازد و با در نظر گرفتن زنان به آنچه که در این مورد نادیده گرفته شده و مسائل مربوط به تجربه واقعی آنان از سقط جنین بپردازد. در این تحقیق جامعه آماری مورد نظر را بصورت هدفمند از میان زنان شوهرداری که تجربه سقط جنین ارادی داشته اند و در زمان مصاحبه ساکن تهران بوده اند، انتخاب کردیم. نمونه تحقیق نیز 26 نفر از زنانی می باشند که 20 نفر از آنان بطور تصادفی و 6 نفر نیز با روش گلوله برفی انتخاب شده اند. این مطالعه نشان می دهد که سقط جنین در جامعه ایران همچون گذشته تابو و ممنوع است و با آنکه زنان هنگام مواجه با حاملگی ناخواسته بدان مبادرت می ورزند از صحبت در مورد آن ترس دارند. نگرش اکثر مردم جامعه به سقط جنین زنان منفی بوده و زنی که سقط جنین کرده را گناهکار می دانند و او را سرزنش می کنند. اکثر زنان مورد مطالعه معتقد بودند چون کنترل باروری امری زنانه تلقی می شود، در نتیجه سقط جنین نیز تصمیمی زنانه است. از آنجایی که زنان تعداد کم فرزندآوری را پذیرفته اند به دلایل اجتماعی و اقتصادی و روحی_روانی هنگام مواجه با حاملگی ناخواسته جنین ناخواسته خود را سقط می کنند که بعلت آنکه امری غیر قانونی است معمولا به افراد ناوارد و غیر متخصص رجوع می کنند که در نهایت سلامت خود را به خطر می اندازند. در نتیجه تجدید نظر در قوانین مربوط به سقط جنین و بالا بردن آگاهی زوجین در نحوه استفاده از وسائل پیشگیری از بارداری می تواند در حفظ سلامت زنان و در نهایت کاهش سقط جنین های ناایمن و غیر بهداشتی موثر باشد.

کلیدواژه: سقط جنین ارادی، روش کیفی، مصاحبه عمیق،  آزادی اراده.

 

 

 

 

 

 

 

فهرست مطالب

 

عنوان                                                                                                                              صفحه

 

مقدمه ……………………………………….

فصل اول:کلیات تحقیق

1-1- بیان مساله و پیشینه تحقیق. 2

2-1- شیوع سقط جنین. 6

3-1- اهداف تحقیق……………………………………………………………………………………………………………………………………13

4-1- تعریف مفاهیم…………………………………………………………………………………………………………………………………..13

5-1- مشکلات و محدودیت های تحقیق…………………………………………………………………………………………………..16

فصل دوم: مبانی نظری تحقیق

1-2- رهیافت محافظه کارانه. 19

2-2- رهیافت های اعتدالی. 20

1-2-2- نظریه هویت ناطق. 21

2-2-2- نظریه ارزش سرمایه. 21

3-2- رهیافت های فمینیستی. 22

1-3-2- نظریه آزادی اراده. 23

2-3-2- نظریه کنترل بر بدن. 24

فصل سوم: روش تحقیق

  1-3- روش شناسی. 28

2-3- فنون جمع آوری داده. 28

1-2-3- مصاحبه عمیق(جامع). 29

2-2-3- استراتژیهایی برای مصاحبه و تحلیل گفت و شنود از دید زنان  30

3-3-مطالعه پدیدارشناسانه………………………………………………………………………………………………………………………..31

4-3- جامعه آماری و نمونه مورد بررسی . 34

5-3- متغیرهای مورد بررسی…………………………………………………………………………………………………………………….35

1-5-3- سوالات زمینه ای…………………………………………………………………………………………………………………………35

2-5-3- سوالات موضوعی………………………………………………………………………………………………………………………….36

 

 

فصل چهارم: تحلیل داده های کیفی

 

1-3-4-اهداف سقط جنین. 43

2-3-4-دلایل سقط جنین. 44

3-3-4- دیدگان زن نسبت به( جنین)و انجام سقط جنین. 51

4-3-4- عکس العمل افراد خانواده. 52

5-3-4-نگرش افراد جامعه به سقط جنین. 56

1-5-3-4-تابوی سقط جنین. 60

2-5-3-4-نگرش مذهبی زنان در سقط جنین………………………………………………………………………………………….62

6-3-4- نقش زن در تصمیم گیری. 67

7-3-4- احساسات زن بعد ازسقط جنین. 71

1-7-3-4- احساس افسردگی و ناراحتی. 72

2-7-3-4- احساس گناه. 74

3-7-2-4- احساس سبکی و رهایی. 75

8-3-4- نگرش زنان به سقط جنین………………………………………………………………………………… ………………………76

1-8-3-4- سقط دوباره……………………………………………………………………………………………………………………………..78

9-3-4-نگرش زنان به جنین……………………………………………………………………………………………………………………..80

1-1-4-4- روشهای پیشگیری از حاملگی. 82

2-1-4-4- عدم استفاده یا استفاده ناکارآمد از روشهای جلوگیری از بارداری. 87

3-1-4-4- نحوه آشنایی با روشهای جلوگیری از بارداری. 90

2-4-4- روشهای انجام سقط جنین: تاریخچه روشها و متدهای سقط ارادی در جهان و ایران. 91

1-2-4-4-فنون و روشهای گوناگون برای فراهم کردن سلامت و ایمنی سقط جنین  94

3-4-4-هزینه سقط جنین. 100

4-4-4- مکان و فرد انجام دهنده سقط جنین. 100

5-4-4-عوارض سقط جنین……………………………………………………………………………………………………………………102

 

فصل پنجم:خلاصه و نتیجه‏گیری

 خلاصه و نتیجه گیری. 106

پیشنهادات………………………………………………………………………………………………………………………………………………..112

فهرست منابع

 منابع فارسی و لاتین. 115

 

 

فهرست جداول

جدول 1-1- تخمین درصد سقط جنین های ناایمن برای گروههای سنی در مناطق مختلف…………………..8

4-1-مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………………………………………38

جدول 2-4- توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب ویژگیهای جمعیتی- اجتماعی به تفکیک طبقه درآمدی……………………………………………………………………………………………………………………………………………………….38

1-2-4- توزیع پاسخگویان بر حسب گروههای سنی. 39

4-2-4- توزیع پاسخگویان بر حسب منبع تامین هزینه های زندگی  40

5-2-4- توزیع پاسخگویان بر حسب نحوه تصرف واحد مسکونی . 40

6-2-4- توزیع پاسخگویان بر حسب دیدگاه مذهبی. 41

جدول3-4- نگرشها و احساسات زنان در مورد سقط جنین. 42

جدول4-4- روشهای جلوگیری از حاملگی و سقط جنین و میزان هزینه و مکان انجام سقط جنین. 82

 1-1-4-4- احتمال بارداری با استفاده از روشهای پیشگیری از بارداری…………………………………………………86 

 

 

مقدمه:

این پایان نامه برای تحلیل سقط جنین های ارادی در ایران و با استفاده از روش شناسی کیفی و پدیدارشناسانه به نگارش درآمده است. با توجه به تحولات اقتصادی و اجتماعی چند دهه اخیر، استفاده از سقط جنین های ارادی در ایران بعنوان ابزار مکمل تنظیم خانواده در آمده است و بعنوان آخرین راه حل برای کنترل باروری بویژه ناخواسته آن می باشد. بر اساس برآورد غیر مستقیم سقط جنین های ارادی در ایران( آقایاری:1384، 34)، بطور متوسط هر زن ایرانی تا پایان دوران باروری خود کمی کمتر از 1 مورد سقط جنین ارادی را تجربه می کند(89/0)، که بیشتر این سقط ها غیر بهداشتی و غیر قانونی است که متعاقب آن مرگ و میر مادران و بیماریهای ناشی از سقط های نا ایمن را به خود اختصاص می دهد. در راستای درک پیامدهای خطرناک جسمی و روحی و مسائل مربوط به سقط جنین های ارادی که زنان با آن مواجهند، با استفاده از روش تحقیق کیفی(مصاحبه عمیق)، سعی می شود تا با به میدان آوردن زنان به آنچه در این مورد نادیده گرفته شده و مسائل مربوط به تجربه واقعی آنها از سقط جنین های ارادی بپردازد و با درنظر گرفتن عوامل اجتماعی و اقتصادی و روحی_روانی تاثیر گذار، به سقط جنین بعنوان یک پارادایم اجتماعی در نظر گرفت. مناسب ترین روش برای مطالعه سقط جنین از منظر زنان، روش پدیدار شناسانه است که تاکید بر تجربه زیسته زنان در مورد سقط ارادی شان می باشد. مطالعات انجام شده بیشتر پیرامون مسائل حقوقی و فقهی و پزشکی سقط جنین های ارادی بوده است و دیدگاه زنان بعنوان کسانی که آن را تجربه می کنند و در زندگی اجتماعی با مسئله آن مواجهند، مورد توجه نبوده است. پایان نامه حاضر در راستای رسیدن به شناخت تجربه زنان از سقط جنین های ارادی در 5 فصل تهیه شده است: در فصل اول به بیان مساله و اهمیت موضوع مورد بررسی و شیوع سقط جنین پرداخته می شود. در فصل دوم پیشینه بررسی در جهان و ایران و تاریخچه مختصری از سقط جنین  و تاریخچه روشها و متدهای سقط جنین  در جهان و ایران ارائه می گردد. در بخش پایانی فصل دوم چارچوب نظری مطرح می شود. در فصل سوم روش شناسی تحقیق و جامعه آماری و نمونه تحقیق و در فصل چهارم یافته های مصاحبه در بخش( توصیف جداول) و صحبت های زنان در مصاحبه آورده می شود. در فصل پنجم خلاصه و نتیجه گیری طرح می گردد.

 

 

 

بیان مساله و پیشینه تحقیق

   باروری بعنوان ظرفیت زیست شناختی زنان برای تولید مثل است. زنان همیشه مظهر قدرتهای مولد و زایش بوده اند (فریدمن،1383،ص37). برای قرنهای متمادی منزلت اجتماعی زن و پایگاه زن در درون خانواده بر اساس باروری اش تعیین می شد و فرزندان در خانواده منبع مهم حمایت اقتصادی و اجتماعی از والدین به شمار می رفتند. از ابتدای قرن بیستم الگوی سنتی خانواده با شتاب گرفتن روند تحولات اقتصادی و اجتماعی تدریجا رو به تغییر نهاد و این تحولات بر بافت سنتی خانواده تاثیرات مهمی گذاشت، عواملی مانند: فرصت های آموزشی و تحصیلی برای زنان، افزایش دسترسی به وسائل پیشگیری و اشتغال جدید فعالیت اقتصادی زنان اثرات بازدارنده ای بر باروری داشت (عباسی شوازی و عسگری ندوشن،1384، صص34-33).

   یافته های تجربی نشان می دهدکه تغییر قابل توجه رفتار باروری می تواند تا حد زیادی ناشی از تغییرات عمده ارزشی و نگرشی افراد در زمینه هایی چون تشکیل خانواده و ایده ال های فرزندآوری باشد(احمدنیا، 1383، ص 197). بر اساس تحقیق عبداللهیان(1383)،  ارزش فرزندآوری طی روند عقلانی کردن نهاد ازدواج و روابط زناشویی دستخوش تغییر شده است. حدود90% از افراد مورد بررسی در تحقیق فوق اعتقاد داشتند که داشتن یک یا دو فرزند تعداد ایده آلی است و تنها 2% از افراد داشتن بیش از سه فرزند را ایده آل دانسته اند. این امر نشان دهنده آن است که دیدگاههای سنتی در خصوص تشویق به داشتن فرزند بیشتر عمومیت بسیار کمی دارد.

    طبق محاسبات میزان باروری در ایران، سطح باروری از 4/6 فرزند بطور متوسط برای هر زن در سال1365 به 8/2 فرزند در سال 1375 کاهش می یابد و امروز باروری در ایران نزدیک به 1/2 فرزند بطور متوسط برای هر زن می باشد( فولادی، 1383، ص 290).

   از دیرباز شایع ترین روشها برای کاهش کنترل موالید و جلوگیری از تولد فرزند ناخواسته سقط
جنین های ارادی بوده است. باروری نا خواسته به معنای آن است که زوجین یا یکی از آنها تصمیم به بچه دارشدن نداشته اند و یا همزمان با استفاده از روشهای پیشگیری از بارداری حامله شده اند. در بارداری ناخواسته زنان بار مسئولیت فیزیکی، عاطفی و درد و رنج حاصل از حاملگی نا خواسته را متحمل
می شوند، تصمیم گیری برای زنان در این مورد که حاملگی را تا پایان دوره ادامه دهند یا  سقط را انتخاب کنند کار بسیار دشواری است و زمانی که انتخاب او سقط باشد با یک کشمکش مداوم مواجه شده و در تمام این دوره ممکن است مرحله گوناگونی از نگرانی، افکارپریشان کننده، عصبانیت و افسردگی را تجربه کنند ( پورذکریا،1381، ص7) از آنجایی که مادری نقش طبیعی و مطلوب برای زنان تعریف شده، سقط جنین در حاملگیهای نا خواسته را اغلب کاری غیر طبیعی و فجیع می دانند چون تصور می شود که آنان باید فرزند بخواهند (آبوت و والاس،1376 ، ص185). سقط جنین ارادی به بیرون راندن ارادی محصول حاملگی قبل از پایان هفته بیستم حاملگی اطلاق می شود به گونه ای که جنین زنده یا قابل زیستن نباشد(شمشیری میلانی،1384، ص 459 ).

   در کشور ایران نیز همراه با تحولات اقتصادی واجتماعی چند دهه اخیر استفاده از سقط جنین های ارادی در کنار روشهای دیگر جلوگیری از بارداری بطور چشمگیری افزایش یافته و سقط جنین به عنوان ابزار مکمل تنظیم خانواده در آمده است. با آنکه سقط جنین به عنوان یکی از عوامل مهم تاثیر گذار روی سلامت مادر و بطورکلی زنان هر جامعه ای است در بیشتر کشورهای در حال توسعه بویژه در آنهایی که سقط جنین به نحوی ازانحا با حساسیت اجتماعی و مذهبی و نیز موانع قانونی همراه میشود اطلاعات و داده های معتبر و موثقی در دست نبوده و در بیشتر موارد جمع آوری اطلاعات در مورد سقط جنین چه از نوع مطالعات پیمایشی و چه از نوع گزارشهای رسمی و یا کلینیکی از عدم دقت در اطلاعات رنج
می برد. بر اساس پژوهش برآورد غیر مستقیم نرخ سقط جنین عمدی در ایران که توسط آقایاری (1384 ) انجام گرفته میزان سقط جنین کل برای کشور ایران حدود 93/. مورد در طول دوران باروری هر زن برآورد شده است، که میزان سقط جنین عمدی در کل نقاط شهری در حدود93/. (کمی کمتر از 1) و در نقاط روستائی کشور بطور متوسط در حدود 89/. برآورد شده است. بطور متوسط هر زن ایرانی تا پایان دوره باروری خود با فرض رواج باروری طبیعی کمی کمتر از یک مورد سقط جنین عمدی را تجربه می کند. قرار گرفتن کشور ایران در دوره گذار جمعیتی در سالهای اخیر که در آن از سقط جنین در زمان شکست روشهای پیشگیری بعنوان آخرین راه حل برای کنترل باروری بویژه ناخواسته آن استفاده |
می شود دلیلی بر تجربه میزان بالای سقط جنین عمدی در کشوربوده است(آقایاری،1384، ص34).

   بر اساس آمار ارائه شده توسط وزارت بهداشت درمان وآموزش پزشکی در ایران، سالیانه 80 هزار سقط صورت می پذیرد که بیشتر آنها غیر بهداشتی وغیر قانونی می باشد که گزارشات بالائی از سقط های غیر بهداشتی و متعاقب آن مرگ و میر مادران و بیماریهای ناشی از سقط های نا ایمن را به خود اختصاص
می دهد(آخوندی و بهجتی اردکانی، 1381،ص18).

   در بخشی از تاریخچه کشورها مواردی که سقط جنین مجاز شمرده می شود شامل موارد زیر می باشد:

    -دخالت در حفظ سلامت زنان (در زمینه حفظ حیات)

    -حفظ سلامت جسمی زنان  

    -حفظ سلامت روانی زنان

    -خاتمه دادن به حاملگی های ناشی از تجاوز یا زنای با محارم

    -حدس اختلال در جنین

    خاتمه دادن به حاملگی به دلیل اجتماعی یا خانوادگی(سازمان ملل،2002،ص8).

در حالی که اکثر کشورهای توسعه یافته از جمله استرالیا، دانمارک، فرانسه، آلمان، ایتالیا و روسیه همه این کدها را در مورد اجازه سقط جنین پذیرفته اند. کشورهایی چون افغانستان، الجزایر، آنگولا، بنگلادش، شیلی، ایران، عراق و پاکستان در بیشتر موارد با این موارد مخالف اند و این در حالی است که رقم سقط جنین غیر قانونی و مرگ مادران در اثر سقط های ناایمن در کشورهای در حال توسعه و توسعه نیافته بسیار بالاست(سازمان ملل،2002).

 در کشورهایی که قانون اجازه سقط جنین را نمی دهند زنان متمول می توانند در شرایطی سالم و ایمن جنین خود را سقط کنند اما زنان روستایی و یا زنان فقیر با رجوع به افراد ناکار آزموده و غیر متخصص جان خود را به خطر می اندازند (آلن گاتمچر، 1995،ص32).

   شیوع سقط جنین های ارادی میان زنان ایرانی آشکار می سازد که باید به این پدیده بعنوان مساله اجتماعی نگریست که علی رغم تحریم و منع قانونی و عرفی آن، زنان در برابر حاملگی های ناخواسته و بدون برنامه ریزی خود، به دلایل اقتصادی، اجتماعیو روحی_ روانی بدان مبادرت می ورزند. از آنجایی که اغلب سقط جنین های ارادی خارج از نظام قانونی صورت می گیرد گاه زنان خود را در معرض شرایط خطرناک و ناسالم قرار می دهند و پیامدهای جسمی، روحی، روانی آن شامل حال زنان می شود. در راستای درک پیامدهای خطرناک جسمی و روحی و مسائل مربوط به سقط جنین ارادی که زنان درگیر با آن می باشند و آنرا تجربه می کنند، سوال اصلی تحقیق  حاضر این است که درک و تجربه زیسته[1] زندگی آن دسته از زنانیکه سقط جنین ارادی داشتند چگونه قابل فهم و شناخت است؟ آیا تجربه سقط جنین برای این دسته از زنان درک منحصر به فردی از این تجربه به بار آورده است؟ تا از این طریق به شناخت کیفیت سقط جنین زنان، دلایل و ترجیهات زنان برای سقط، قدرت انتخاب آنان در تصمیم گیری، نگرشهای مذهبی شان نسبت به سقط جنین و واکنش زنان به تحریم و سکوت آن بپردازد. این مطالعه در پی آنست که هنجارها و ارزشهای اجتماعی و فرهنگی پنهان در رابطه با سقط جنین های ارادی که هم جامعه و هم خانواده در قبال آن سکوت اتخاذ کرده اند را روشن سازد و با در نظر گرفتن زنان به آنچه که در این مورد نادیده گرفته شده و مسائل مربوط به تجربه واقعی آنان از سقط جنین بپردازد. درنهایت باید با در نظر گرفتن عوامل اجتماعی و اقتصادی و روحی_روانی تاثیر گذار بر سقط جنین و اثرات منفی سقط های نا ایمن بر سلامت زنان به آن به عنوان پارادایم اجتماعی و نه صرفا حقوقی و دینی نگریست. هدف این تحقیق آنست که با نگاه زنانه به سقط جنین به ابعاد پنهان این مساله اجتماعی پرداخته شود و به نحوی از آنحا سکوت تابویی آن شکسته شود. در نتیجه یک مطالعه ژرفانگر و پدیدار شناسانه برای درک تجربه زیسته زنان بهترین راه بررسی ابعاد پنهان این مساله می باشد تا از این طریق با تاملی بیشتر بر جنبه های پنهان سقط ارادی راهکارهایی جهت برخورد صحیح با این معضل تهدید کننده سلامت زنان فراهم شود تا در صورت حاملگی ناخواسته با تصویب قوانین تدابیری برای بهداشتی و ایمن نمودن آن اندیشیده شود چرا که زنان اولین قربانیان سقط های غیر قانونی و ناایمن اند.

 

شیوع سقط جنین

   بطور کلی هر ساله در جهان تقریبا 210میلیون زن حامله می شوند و 130میلیون از آنها کودکان زنده بدنیا می آورند و در حدود 80 میلیون از حاملگی ها بدون برنامه ریزی است. بعضی از زنان دوره حاملگی‏شان را ادامه می دهند در حالی که گروهی دیگر بطور غیر ارادی دچارسقط جنین می شوند و گروهی دیگر بطور ارادی سقط جنین می کنند (سازمان جهانی[2] بهداشت، 2004، ص 1)

   برآوردها نشان می دهد هرساله 45 میلیون از حاملگی ها (4/12%)، بطور ارادی خاتمه داد می شوند که 26 میلیون از آنها (7/57%)، بطور قانونی و 19میلیون از آنها (3/42%) خارج از سیستم قانونی انجام
می شود (2004  ص1).

   مواردی که خارج از حوزه نظارت قانونی صورت می گیرد اغلب بوسیله افراد غیر متخصص و یا تحت شرایط غیر بهداشتی و یا در شرایطی مشابه صورت می گیرد. این نوع سقط جنین ها که از آنها بعنوان سقط های نا ایمن یاد می کنند نوعی غفلت از مشکلات در زمینه مراقبت از سلامت و تندرستی در کشورهای در حال توسعه در نظر گرفته می شود و که بوسیله بی کفایتی افرادی که اقدام به این امر
می کنند و روشهای مخاطره آمیز و وسایل غیر بهداشتی ای که بکار می برند مشخص می شود. بعبارت دیگر زنانی که به افراد غیر ماهر و وسائل غیر بهداشتی پنهانی مراجعه دارند، سلامت و تندرستی شان به خطر می افتد. سقط جنین نا ایمن ممکن است بوسیله خود زن صورت بپذیرد و یا بوسیله افرادی که تخصص پزشکی ندارند و یا بوسیله یک پزشک در تحت شرایطی صورت بگیرد که غیر بهداشتی است. سازمان بهداشت جهانی شرایط ناسالم سقط را اینگونه تعریف می کند: انجام کورتاژ و سقط جنین توسط فرد ناکارآزموده و فاقد تخصص لازم و یا در شرایطی که فاقد امکانات پزشکی لازم است و یا هر دوی آنها  (همان،ص1).

   سازمان بهداشت جهانی تخمین می زند که هرساله نزدیک به 68 هزار زن در جهان بخاطر سقط های نا ایمن جان خود را از دست می دهند و در حدو د 99درصد از این زنان در کشورهای در حال توسعه زندگی می کنند، جایی که سقط جنین در آن به وسیله قانون محدود شده وفاقد سرویسهای مراقبت از سلامت مادران می باشد(مسکه[3]،2006،ص2). در مجموع آن کسانی که بخاطر سقط های نا ایمن جان خود را از دست می دهند دهها نفر ازهزاران افرادی اند که رنجهای مزمن و جبران ناپذیری را بخاطر سقط های نا ایمن متحمل می شوند که حتی منجر به نازایی تعدادی از زنان می شود (سازمان جهانی بهداشت، 2004: ص2).

   علت اینکه سقط جنین بطور قانونی در بسیاری از کشورها محدود شده، بدلیل آنست که سطح زیاد حاملگی های نا خواسته، احتمال سقط های نا ایمن را افزایش می دهد (همان،ص4).

   براساس جدول شماره 1 به گفته چاوکین[4] که درکلینیک بهداشت جمعیت و خانواده در کلمبیا مشغول به کار بوده است، 25درصد از سقط جنین ها در آفریقا در میان زنان نوجوان رخ می دهد در مقایسه با 14درصد در آمریکای لاتین و کارائیب و 9درصد از این گروه سنی در آسیا ،زنان سنین 30 سال و بالاتر. 23درصد از سقط های نا ایمن را درآفریقا به خود اختصاص داده اند در حالیکه در آسیا 42درصد از سقط های نا ایمن را این گروه سنی به خود اختصاص داده­اند و در آمریکای لاتین و کارائیب این رقم 34درصد می­باشد (مسکه،2006،ص2).

برای دانلود متن کامل پایان نامه اینجا کلیک کنید.

)سوابق تجربی موضوع

آنچه به عنوان سابقه تجربی موضوع می توان عنوان کرد بحثهایی است که به صورت محدود توسط برخی افراد صورت گرفته است که به چند مورد از آنها می پردازیم .

 

اکبر رضا پور در تحقیقی با عنوان درک عدالت در بین جوانان به بررسی این موضوع در بین جامعه در سال 1374 می پردازد. او نتیجه می گیرد که بین دیدگاههای دختران و پسران در زمینه وجود تبعیض اجتماعی و تامین حداقل نیازها توسط جامعه تفاوت معنی داری وجود دارد و دختران بی عدالتی بیشتری در این مورد  می بینند این رابطه بین تحصیلات بالاتر و ارزیابی منطقی تر از وجود عدالت در جامعه نیز بر قرار است و افراد با تحصیلات بالاتر جامعه را ناعادلانه تر می دانند ولی بین داشتن تلقی مثبت از عدالت و داشتن درآمد بالاتر رابطه مستقیم وجود دارد.

رضا پور در بررسی خود معیارهای مکاتبی مثل مکتب لیبرالیسم و محافظه کاری سنتی و یا معیارهایی بر اساس مفاهیم خاص مثل تساوی طلبی و شایسته سالاری  و دیدگاههایی بر اساس نیاز و تقدم مردان بر زنان ، آراء مختلفی را مورد بررسی قرار می دهد در نهایت بر اساس تلفیقی از نظریات طبیعت گرایانه به نتایج مذکور می رسد ولی آنچه در کار وی نادیده گرفته شده است توجه به تاثیر پذیری افراد از عملکرد مدیران جامعه و  عدم توجه به تفاوتهای فردی و فیزیولوژیک افراد است .

در تحقیقی دیگر که در سال 1378 توسط فردین علیخواه انجام شد به پاسخ به این سئوال پرداخته شد که تعلق به یک قشر خاص چه تاثیری در گرایش نسبت به عدالت و آزادی دارد . در این تحقیق که به عنوان قشر بندی و گرایش به عدالت و آزادی صورت گرفت نظریه عدالت و آزادی کارل مانهایم محور بحث بود و با توجه به آن و دید دارندورف تاثیر سه متغیر بنیادگرایی ، میزان اصلاح طلبی سیاسی افراد و قشر بندی اجتماعی بر گرایش ها مورد سنجش قرار گرفته است . در این کار محقق با تاثیر پذیری از تحولات خرداد 1376 به این نتیجه گیری رسیده است که بین بنیاد گرایی بالا و گرایش به آزادی رابطه معکوس و بین بنیاد گرایی و گرایش به عدالت رابطه مستقیم برقرار است و نیز اقشار بالاتر بیشتر به آزادی و اقشار پائین به عدالت گرایش دارند. نتیجه دیگر این بود که افرادی که اطلاعات سیاسی زیادی ندارند به عدالت بیشتر و دارندگان اطلاعات سیاسی زیاد به آزادی اهمیت بیشتری می دهند .

تحقیق دیگری که توسط محمد میر سندسی در سال 1374 انجام گرفت این موضوع را بررسی کرد که کدامیک از وجوه نابرابری اجتماعی یا برابری نزد مردم عادلانه است و آیا برابری و عدالت نزد آنها معنی یکسان دارد؟ محقق با زیر بنا قرار دادن نظریه تخصیص به مسائل عدالت توزیعی و اصل حداکثر کردن سود و اصل انصاف دور کیم پرداخته و در انتها نتیجه گرفته است مردم گرایش مساوات طلبانه در عرصه فرصتها و برخورد برابر در برابر قانون دارند و در عرصه اقتصادی نیز مردم تمایل دارند بین برابری و عدالت یکسان انگاری را وجهه کار خود قرار دهند و در این باره بین زنان و مردان و اکثر گروههای جامعه تفاوت آشکاری وجود ندارد  و علاوه بر این بیشترین همبستگی بین سطح تحصیلات و درک عدالت وجود دارد .

1-3)اهـــداف   طــرح:

انسان به عنوان یک موجود هدفمند در تمام اعمالی که انجام می دهد دارای هدف یا اهدافی است که جهت حرکت وی را مشخص  می کند تحقیق نیز به عنوان یک عمل آگاهانه از این امر مستثنی نیست. از آنجا که در طی سال های اخیر که ادعای دمکراتیزه شدن حکومت ها در تمام نقاط جهان به وضوح دیده می شود ،هر روزه بحث کارائی ، شایسته سالاری و لزوم توجه به استحقاق و لیاقت ، فقر  ، برابری ، آزادی در جوامع ، داغتر می شود که این مسائل به طور مستقیم با موضوع عدالت در ارتباط هستند. ولی باید توجه کنیم که بین حرف تا عمل فاصله بسیار است و بسیاری از مدعیان مردم سالاری و دمکراسی آن را فقط در شعار های انتخاباتی خود به کار می گیرند و در واقع این موضوع نادیده گرفته شده و کار چندانی در مورد آن چه از سوی مسئولین و چه از سوی اندیشمندان انجام نگرفته است و از عمل به گفته ها در متن زندگی مردم کمتر نشانه مثبتی دیده می شود . از اینرو بر آن شدم با اجرای این  تحقیق  به این نکته برسم که اقشار مختلف جامعه در بیان و تعریف عدالت و مصادیق آن چه  نگرشی دارند و چه عواملی باعث شکل گیری این نوع نگرش ویژه در آنان شده است . این تفکر چگونه در اندیشه و عمل آنها نهادینه شده و تجلی احساس وجود یا عدم وجود عدالت در جامعه  در عمل و رفتار شان چگونه است .

به طور کلی می توانیم اهداف تحقیق را به دو بخش اهداف کلی و اهداف جزئی به شرح زیر  تقسیم کنیم :

1-3-1)اهداف کلی

هدف عمده ما در این تحقیق بررسی نوع نگرش و طرز تلقی مردم نسبت به عدالت می باشد.

1-3-2) اهداف جزئی

از دیگر اهدافی که در پی هدف اصلی مطرح میشوند ایجاد زمینه شناخت صحیح افراد جامعه در بخش ها و زوایای مختلف اجتماع برای مسئولین است . این شناخت می تواند به مسئولین در زمینه سیاست گذاری های کلان کمک کند و در پی آن به بهداشت روانی جامعه و رها شدن از تشویش و افکار مزاحم کمک شایانی نماید. به ویژه اکنون که راهبرد توسعه از درون و برنامه ریزی از پائین مطرح است ، شناخت جو عمومی جامعه درباره مهمترین موضوعی که مشروعیت نظام را شکل می دهد ضروری  است . این اهداف را می توان به شرح زیر فهرست کرد :

1. بررسی عوامل موثر بر ایجاد نگرش مثبت یا منفی به عدالت در افراد جامعه .
2. بررسی میزان گرایش به تعریف عدالت بر اساس برابری در دسترسی به فرصتها
3. بررسی میزان گرایش به تعریف عدالت برا ساس برابری اقتصادی
4. بررسی میزان گرایش به تعریف عدالت به معنی برابری اجتماعی
5. بررسی میزان گرایش به تعریف عدالت مبتنی بر نیاز
6. بررسی میزان گرایش به تعریف عدالت بر اساس شایستگی
7. بررسی میزان گرایش به تعریف عدالت بر اساس برابری در برابر قانون

به نظر می رسد بررسی اهداف فوق می تواند باعث کمک به شناخت کافی مسئولین از مشکلات جامعه و خواست های مردم شود و مجموعه ای از این تلاش ها می تواند به ارائه راهکار های مناسب برای گسترش بیشتر عدالت اجتماعی در سطح جامعه منجر شود که نتیجه آن جلوگیری از گسترش فقر و تنش های ناشی از آن در سطح جامعه خواهد بود.

1-3-)سئوالات پژوهش:

در این تحقیق سئوال اصلی این است که آیا بین نگرش افراد جامعه به عدالت تفاوت وجود دارد و اگر تفاوت وجود دارد ناشی از چه عواملی است . این عوامل با توجه به مولفه ها و عناصر تفاوت بین افراد در قالب سئوالات زیر مطرح شده اند:

1. ویژگی های متفاوت اقتصادی و اجتماعی افراد  از قبیل در آمد , محل سکونت ,  میزان برخورداری از امکانات زندگی و قیمت منزل مسکونی تا چه اندازه در نگرش آنان به عدالت تاثیر دارد؟

2. آیا عضویت در گروههای سیاسی و اجتماعی تاثیر مثبتی در نگرش به عدالت بازی می کند؟

3. سطح تحصیلات افراد چه تاثیری در نگرش آنان به عدالت دارد؟

4. اگاهی افراد از مسائل اقتصادی و اجتماعی جامعه چه تاثیری در نگرش آنها به عدالت دارد؟

5.   رشته شغلی افراد چه تاثیری در نگرش آنان به عدالت دارد؟

6. سن وجنس افراد  چه تاثیری بر روی نگرش آنها به عدالت دارد؟

7.آیا داشتن تعلقات مذهبی می تواند بر روی نگرش افراد به عدالت در جامعه تاثیر بگذارد؟

برای دانلود متن کامل پایان نامه اینجا کلیک کنید.

 

دانشگاه تهران

دانشکده علوم اجتماعی

پایان نامه کارشناسی ارشد انسان شناسی

عنوان

بررسی انسان شناختی بازنمود هویت آذربایجانی

در انجمن های غیر دولتی

استاد راهنما

جناب آقای دکتر ناصر فکوهی

استاد مشاور

جناب آقای دکتر یحیی مدرسی

دانشجو

***********برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده درج نمی شود

فهرست مطالب

بخش اول ( کلیات ، روش شناسی ، چارچوب نظری )

 

فصل اول : کلیات
1- طرح مسأله و اهداف تحقیق …………………………………………………………………………………………………………………….	1
2- اهمیت و ضرورت موضوع ………………………………………………………………………………………………………………………..	3
3- سئوالات پژوهش ………………………………………………………………………………………..………………………………………….	4
4- مفاهیم اصلی پژوهش ………………………………………………………………………………………………….………………………….	4
5- ادبیات و پیشینه پژوهشی ………………………………………………………………………………………………………………………	7

 

فصل دوم : روش شناسی
1- مقدمه …………………………………………………………………………………………………………………………………………………….	9
2- روش های مطالعه پژوهش………………………………………………………………………………………………………………………	9
3- مشکلات تحقیق …………………………………………………………………………………………………………………………………	16

 

فصل سوم : چارچوب نظری
1- نظریات کلان نگر
1-1- رهیافت های کهن گرا و نو گرا …………………………………………………………………………………………………………	19
1-2-   نظریه های سیاسی شدن قومیت و بسیج قومی ………………………………………………………………………………	20
1-3- ستیزه های قومی از منظر مارکسیست ها ………………………………………………………………………………………..	23
2-  نظریات خرد نگر
2-1- نظریات مربوط به هویت …………………………………………………………………………………………………………………	25
2-2-  نظریه مرزهای قومیتی فردریک بارث …………………………………………………………………………………………….	26
2-3-  آنتونی اسمیت و نظریه نماد پردازی قومی……………………………………………………………………………………….	28
3- مدل نظری پژوهش حاضر ( جمع بندی نظری ) ……………………………………………………………………………………………………	29

 

 

بخش دوم : کلیاتی درباره انجمن های غیر دولتی

1- مقدمه …………………………………………………………………………………………………………………………………………………….	31
2- تاریخچه تشکیل انجمن های غیر دولتی در ایران ……………………………………………………………………………………..	33
3- پیش نویس قانون سازمان های غیر دولتی در ایران……………………………………………………………………………………	34
4- بودجه و منابع مالی انجمن های غیر دولتی ……………………………………………………………………………………………….	35
5- کارکردهای انجمن های غیر دولتی  ………………………………………………………………………………………………………….	37
6- تئوری های مربوط به انجمن های غیر دولتی
6-1- تئوری های اقتصادی مربوط به انجمن های غیر دولتی ………………………………………………………………………	39
6-2- تئوری های سیاسی مربوط به انجمن های غیر دولتی ………………………………………………………………………..	40

 

 

بخش سوم : یافته های میدانی

1- مقدمه …………………………………………………………………………………………………………………………………………………….	43
2- مقدمه ای درباره انجمن های مورد مطالعه………………………………………………………………………………………………….	45
3- رویکرد انجمن ها نسبت به مقوله هویت آذربایجانی……………………………………………………….………………………….	47

 

4- هویت آذربایجانی و فاکتورهای زبانی
4-1- بیان موضوع………………………………………………………………………………………………………………………………………..	50
4-2- روایت اعضای انجمن ها
4-2-1-  اهمیت زبان و آموزش به زبان مادری  ……………………………………………………………………………………..	52
4-2-2- زبان مردم آذربایجان ( آذری یا ترکی ) …………………………………………………………………………………..	54
4-2-3-  ریشه شناسی و معناشناسی هویتی واژه « ترک » …………………………………………………………………..	56
4-2-4-  زبان ترکی ؛ ویژگی ها و جایگاه زبانی آن ……………………………………………………………………………….	58
4-2-5-  کتابت زبان ترکی ………………………………………………………………………………………………………………….	59
4-2-6-  الفبای زبان ترکی ………………………………………………………………………………………………………………….	62
4-2-7-  سیاست های زبانی دولتها …………………………………………………………………………………………………….	63
4-2-8-  رسانه های ملی و محلی در ایران……………………………………………………………………………………………	67
4-3 تحلیل نظری …………………………………………………………………………………………………………………………….	69

 

5- هویت آذربایجانی و فاکتورهای جغرافیایی
5-1- بیان موضوع ……………………………………………………………………………………………………………………………………….	74
5-2- روایت اعضای انجمن ها
5-2-1- ریشه شناسی واژه آذربایجان …………………………………………………………………………………………………	75
5-2-2-گستره  جغرافیایی آذربایجان ( از ارّان تا آذربایجان )  ………………………………………………………………	79
5-2-3-  نسبت هویتی واژگان آذربایجانی و ترکی  ………………………………………………………………………………	83
5-3- تحلیل نظری ………………………………………………………………………………………………………….………………………….	84

 

6-هویت آذربایجانی و فاکتورهای فرهنگی
6-1- بیان موضوع ……………………………………………………………………………………………………………………………………….	86
6-2- روایت اعضای انجمن ها
6-2-2- شوونیسم و هویت فرهنگی آذربایجانی……………………………………………………………………………………	88
6-2-3-  قهرمان سازی از شخصیت های بنام آذربایجان  ……………………………………………………………………..	90
6-2-4-  نماد پردازی از جدایی دو آذربایجان ………………………………………………………………………………………	91
6-2-5-  هویت آذربایجانی و اسطوره شناسی فرهنگی آذربایجان ……………………………………………………………	92
6-3- تحلیل نظری ……………………………………………………………………………………………………………………………………..	100

 

 

 

 

 

 

7-  هویت آذربایجانی و فاکتورهای سیاسی
7-1- بیان موضوع ……………………………………………………………………………………………………………………….………………	104
7-2- روایت اعضای انجمن ها
7-2-1-  نگاهی به تاریخچه سیاسی شدن مسأله هویت در آذربایجان…………………………………………………….	107
7-2-2- مطالبات اقتصادی و سیاسی شدن امر قومی در آذربایجان ……………………………………………………….	121
7-2-3-  نقش و موضع نخبگان و روشنفکران در سیاسی شدن هویت آذربایجانی ………………………………….	124
7-2-4-  هویت آذربایجانی و منازعات سیاسی میان قومی…………………………………………………………………….	139
7-2-5-  نقش نیروهای فراملی در قبال سیاسی شدن هویت آذربایجانی ……………………………………………….	143
7-3- تحلیل نظری ……………………………………………………………………………………………………………………………………..	146

 

8- هویت آذربایجانی و فاکتورهای تاریخی
8-1-  بیان موضوع………………………………………………………………………………………………………………………………………	152
8-2- روایت اعضای انجمن ها
8-2-1-  شرق شناسی و تاریخنگاری شرق شناسانه  ……………………………………………………………………………	153
8-2-2-  نقد تاریخ نگاری ایران باستان ……………………………………………………………………………………………….	156
8-2-3- نقد تاریخ نگاری مربوط به آذربایجان …………………………………………………………………………………….	162
8-2-4- روایتی از تاریخ ترکان ایران ( هویت تاریخی آذربایجان ) ………………………………………………………..	164
8-2-5-  آذربایجان ، تاریخ ماد و ریشه قومی آن  ……………………………………………………………………………….	167
8-2-6-  روایت های تاریخی درباره زرتشت و خاستگاه زرتشی گری……………………………………………………..	170
8-3- تحلیل نظری ……………………………………………………………………………………………………………………..……………..	174

 

9- هویت آذربایجانی و فاکتورهای ملی / قومی
9-1- بیان موضوع ………………………………………………………………………………………………………………………………………	176
9-2- روایت اعضای انجمن ها
9-2-1- مفهوم ملت و هویت ملی ………………………………………………………………………………………………………..	177
9-2-2- مفهوم قومیت و هویت قومی ………………………………………………………………………………………………….	178
9-2-3- هویت آذربایجانی ؛ ملیت یا قومیت ………………………………………………………………………………………..	182
9-2-4-  ناسیونالیسم آذری و گفتمانهای مربوط به آن ………………………………………………………………………….	185
9-3- تحلیل نظری …………………………………………………………………………………………………………………………………….	194

 

بخش چهارم : جمع بندی و نتیجه گیری ………………………………………………………………………………………………

197

 

منابع و مآخذ
منابع فارسی ………………………………………………………………………………………………………………………………………………..	209
منابع لاتین ………………………………………………………………………………………………………………………………………………….	217
منابع اینترنتی ……………………………………………………………………………………………………………………………………………..	221

 

ضمائم
فرم مصاحبه ………………………………………………………………………………………………………………………………………………..	223
نمونه اساسنامه و گزارش فعالیت ها و برنامه های انجمن های غیر دولتی …………………………………………………………	227

تکه هایی از متن به عنوان نمونه :

چکیده

این رساله،  به بررسی ابعاد عملکرد و فعالیتهای انجمن های غیر دولتی ترک زبان شهرستان تهران پرداخته است . هدف این بررسی ارائه توصیفی از هویت آذربایجانی بر مبنای تعریفی است که اعضای انجمن های غیردولتی مورد مطالعه این پژوهش عرضه می کنند .  در واقع این بررسی در پی پاسخ دادن به این سئوال است که هویت آذربایجانی با چه ویژگی های فرهنگی ، زبانی ، سیاسی ، جغرافیایی و … از سوی اعضای انجمن های غیر دولتی تعریف می شود . به این منظور ، هویت آذربایجانی تحت شش فاکتور هویتی شامل فاکتورهای زبانی ، جغرافیایی ، فرهنگی ، سیاسی ، تاریخی ، ملی/ قومی ، دسته بندی و از زبان اعضای انجمن های غیردولتی توصیف شده اند . ضرورت و اهمیت این بررسی به کارکرد انجمن های غیر دولتی بازمی گردد که به عنوان نهاد واسط میان دولت و مردم ، در تصمیم گیری ها و مدیریت اجتماعی و فرهنگی دولت ها تأثیر گذارند . بنابراین شناخت صحیح و علمی از مطالبات و اهداف انجمن های غیردولتی ، می تواند از یک سو دولت را در ساماندهی و پاسخ گویی به این مطالبات یاری کند و از سوی دیگر ارزیابی علمی اعضای انجمن ها از اهداف و عملکردهای خود را سرعت بخشد .  روش مطالعه پژوهش کیفی ( میدانی ) بوده است و رویکرد تحلیل داده ها بر مبنای رهیافت های انسانشناسی فرهنگی اتخاذ گردیده است . از آنجایی که این بررسی به موضوعات و مسائل قومی مربوط می شود ، می توان آن را در زمره مطالعات انسانشناسی قومی محسوب کرد .

 

 

 

کلید واژگان ؛

آذربایجان ، انجمن های غیر دولتی ( NGO ) ، هویت گرایی ، فاکتورهای هویتی ،  قومیت، ملیت ، سواد قومی و … .

بخش اول : ( کلیات ، روش شناسی ، چارچوب نظری )

فصل اول : کلیات

• طرح مساله و اهداف تحقیق

انجمن های غیر دولتی ، از جمله نهادهایی هستند که با اهداف و کارکرد های تعریف شده ای در سطح جامعه تشکیل می شوند . وجود این انجمن ها در وهله اول بنا به پروبلماتیک مشخصی که در جامعه تشخیص می دهند توجیه می شود ، ولی لزوماً وجود یا تشخیص مساله ای واقعی در جامعه نمی تواند ، تشکیل هر انجمنی را توضیح دهد . به عبارت دیگر ، لزومی ندارد که یک مساله اجتماعی در جامعه ( به مفهوم علوم اجتماعی آن ) اظهار شود و سپس گروهی اقدام به تشکیل انجمنی برای شناخت ، توضیح و حل آن مساله اجتماعی نمایند . بنابراین این انجمن ها می توانند در برجسته کردن مسائلی که در سطح جامعه هنوز اظهار نشده اند- از جمله مسأله قومیت ها نیز تاثیر گذار باشند . تمام انجمن های غیر دولتی ، علاوه بر سلسله مراتبی که در سطح مدیریتی خود دارند ، محور اساسنامه ای که در بدو تاسیس آنرا تدوین می کنند ، حرکت می کنند و نخبگان این انجمن ها تفسیر اصول اساسنامه را برای اعضای انجمن ها و مخاطبان انجمن ها بر عهده دارند . با توجه به اینکه این انجمن ها دارای اولویت های موضوعی در فعالیت های خود هستند ، لذا می توانند تحت عناوین و موضوعات علمی ، سیاسی ، اقتصادی ، فرهنگی و … تقسیم شوند . در عین حال ترکیبی از این موضوعات نیز در اولویت های فعالیت انجمن ها می تواند وجود داشته باشد .

انجمن های غیر دولتی آذربایجانی ها ، از جمله انجمن های هستند که در دو حوزه فرهنگی و سیاسی فعالیت می کنند . این انجمن ها در شهرها مختلفی وجود دارند . ولی در این پژوهش سعی می شود به بررسی انجمن های ترک زبان تهران ،پرداخته شود . اگرچه نمی توان تفکیک کاملاً دقیق و مشخصی را از حوزه های سیاسی و فرهنگی فعالیت این انجمن ها تشخیص داد ، با این وجود در این تحقیق به بررسی عناصر فرهنگی و کارکردهای فرهنگی این انجمن ها پرداخته خواهد شد . به این ترتیب هدف این تحقیق ، مطالعه ای انسان شناختی در بدست دادن توصیفی دقیق از اهداف و عملکردهای انجمن ها این می باشد .

این پژوهش به بررسی انجمن های غیر دولتی آذربایجانی در تهران می پردازد و انجمن هایی را در بر می گیرد که در آنها ، طی انجام فعالیتهایی، هویت قومی مردم ترک زبان ایران بازتولید می شود . در واقع این پژوهش در پی پاسخ به این مساله است که چه نوع شناخت هایی از هویت قومی مردم آذربایجان ( ترک زبانها ) ، در انجمن های غیر دولتی عرضه می شود و این بازنمود هویتی چه نسبتی را با گفتمان فعالین قومی ، گفتمان آکادمیک ، گفتمان روشنفکری ، گفتمان دولتی و دیگر گفتمانهای موجود در ایران برقرار می کند و از طرف دیگر مخاطبان این گفتمان ها ، چگونه این شناخت ها را در اندیشه و رفتارهای عینی خود تعبیر و تفسیر می کنند . بخش عمده پاسخگویان این پژوهش را اعضای اصلی و عادی انجمنهای آذربایجانی تهران و تعدادی را نیز مخاطبان این انجمن ها ، یعنی کسانی که به نحوی با اعضا و فعالیت های این انجمن ها در ارتباط بوده و احیاناً همکاری می کنند ، تشکیل می دهند .

در این پژوهش من به دنبال یافتن پاسخ برای این سئوال هستم که ،  در انجمن های غیر دولتی آذربایجانی ها در تهران ( در سه نمونه انجمن ، خانه فرزندان آذربایجان ،جمعیت جوانان آذرتوپراق ، مؤسسه غیردولتی ستارخان  ) هویت آذربایجانی ، چگونه معرفی می شود . برای بررسی و یافتن پاسخ ، من به بررسی سه سطح از داده ها ، خواهم پرداخت . سطح اول داده های من ، از طریق مطالعه عملکرد ها و فعالیت های سازمانی این سه انجمن ، که از بدو تاسیسشان اجرا شده است و یا اینکه جزو اهداف و برنامه های آتی این انجمنها ، بوده و قرار است اجرا شود بدست خواهد آمد .

سطح دوم داده من ، که البته مهمترین سطح داده های این پژوهش محسوب می شود ، داده ها و اطلاعات بدست آمده از اعضای اصلی و عادی این  انجمن ها خواهد بود . این سطح ، در واقع غیر رسمی ترین و واقعی ترین بخش از داده های تحقیق خواهد بود ، که در آن تفسیرهای فرد فرد اعضای نمونه گیری شده از میان انجمنها ، درباره هویت آذربایجانی مورد بررسی قرار خواهد گرفت . اهمیت این سطح از داده ها ، از این حیث است که ، هویت آذربایجانی ، در داخل این انجمنها ، بیشتر از آنکه در قالب برنامه های رسمی انجمنها تعریف شود، توسط اعضای آن و به شکلی غیر رسمی باز تعریف می شود . لذا بعضاً ابعادی از این هویت در سطوح غیر رسمی فردی ، و میان اعضای این انجمنها ، به بحث گذارده می شود ، که بحث در باره این ابعاد ، خارج از اساسنامه یا برنامه های انجمن قرار دارد .

سطح سوم داده های من ، مربوط به داده هایی می شود که از طریق مخاطبان انجمنها بدست می آید . منظور من از مخاطبان انجمن ها ، افرادی هستند که عضو این انجمنها نیستند ، ولی به عنوان آذربایجانی با این انجمن ها همکاری دارند و با اعضای انجمنها در ارتباط هستند . اهمیت این سطح از داده ها ، از این حیث است ، که تعریف ها و بحث های هویتی افراد غیر عضو در انجمنها نیز ، در نحوه تعریف اعضای انجمنها از هویت آذربایجانی تاثیرگذار است.

با این توضیح این بررسی در پی ارائه توصیف و شناختی نزدیک به واقع از گفتمانی قومی است که در قالب انجمنها بازتولید می شوند و در برنامه ریزی های فرهنگی ملی باید به آنها توجه شود . بنابراین هدف این تحقیق ، استخراج گقتمان هویتی ای است که در انجمن های غیر دولتی آذربایجانی های مقیم تهران ، درباره هویت آذربایجانی بازتولید می شود . در این راستا تلاش می شود تا مؤلفه های مختلف هویت آذربایجانی ، از جمله مؤلفه های زبانی ، جغرافیایی ، فرهنگی ، سیاسی ، اقتصادی و … با توجه به تعریفی که این انجمن ها ، و به خصوص اعضای آنها ارائه می دهند ، توصیف شده و به طبقه بندی گویایی از ابعاد و مختصات هویت آذربایجانی ، از منظر گفتمان هویتی انجمن های غیر دولتی دست یابیم . در عین حال استقرار نظری گفتمان هویتی این انجمن ها ، از دیگر اهداف این تحقیق است . به عبارت دیگر ، در این مطالعه ، علاوه بر اینکه تلاش می شود تا توصیف و طبقه بندی نسبتاً دقیقی از تعاریف هویتی این انجمن ها و اعضایشان از هویت آذربایجانی ارائه شود ، در عین حال از دیدگاه نظری ، این تعاریف هویتی ، متناسب با تئوری های هویتی و قوم شناختی ای که در ادبیات نظری انسان شناسی وجود دارد ، تبیین می شوند. نکته آخری که باید به آن اشاره کنم ، این است که ، با وجود آنکه تلاش کرده ام تا در این پژوهش از رویکردهای تقلیل گرای مطالعات قومی در علوم اجتماعی که غالباً سعی دارند مطالبات قومی را از منظر جامعه شناختی بررسی کنند فاصله بگیرم ، و تحلیلی فرهنگی از هویت آذربایجانی ( که اعم بر هویت قومی باشد ) ارائه بدهم ، با این حال ، من این پژوهش را در زمره مطالعات قومی قرار می دهم . دلیل این ادعا هم آن است که هویت آذربایجانی در این انجمن ها ، بر محور هویت قومی تعریف شده است ، چرا که اعضای فعال در این انجمن ها به عنوان بخشی از نیروی انسانی جریانی محسوب می شوند ، که به عنوان جریان هویت گرای آذربایجانی مطرح است . بنابراین ، در مبحث پیشینه پژوهش و چارچوب های نظری ، بنا به این استدلال ، بیشتر به ادبیات و نظریه های پژوهش های قومی ، اشاره خواهم داشت .

• اهمیت و ضرورت موضوع

جامعه ایران سطح بالایی از تنوع قومی را به خود اختصاص داده است . این تنوع قومی یک واقعیت تاریخی است که تجربیات مختلفی را از همزیستی اقوام ایرانی در طول قرنها عرضه می دارد. امر قومی واقعیتی مدرن است که می تواند در کنار و یا در مقابل سیستم مدرن دولت-ملت قرار گیرد . به این لحاظ درک این نکته که مساله قومیت و هویت طلبی قومی می تواند پروبلماتیکی را در عرصه اجتماعی و در تقابل با سیستم مدرن دولت ملت ایجاد کند ، اهمیت زیادی دارد. در کشوری نظیر ایران نیز که از تنوع قومی قابل ملاحظه ای برخوردار است ، این مساله می تواند در قالب جنبش ها و جریان های هویت طلبی ( که کم و بیش با آن مواجهیم ) خود را نشان دهد . با توجه به اینکه توسعه یافتگی قومی امری منفک از توسعه پایدار ملی نبوده و مشرعیت امر ملی در کشور های کثیر الملّه تنها از مشروعیت امر قومی محصول می شود لذا شناختی صحیح از این واقعیت و پاسخگویی به مطالبات این گفتمان ها، ضرورتی اجتناب ناپذیر برای برقراری توسعه پایدار است . عدم توجه به مختصات گفتمان قومی عملاً می تواند بحران زا باشد . پرابلماتیک هایی چون مهاجرت و حاشیه نشینی ، بحران هویت ، ، فقر فرهنگی اقوام، تجزیه طلبی و …  خود به نحوی در ارتباط با نادیده گرفته شدن گفتمان قومی هستند که کمابیش در ایران معاصر با آنها مواجهیم . بنابراین ، ضرورت و اهمیت این مطالعه ، در واقع به اهمیت توجه به مسائل و بحرانهای قومی در ایران باز می گردد . با توجه به اینکه ایران کشوری چند قومیتی است و مطالبات قومی در نیم قرن اخیر به شدت رو به افزایش بوده و این  مساله در ایران هم قابل مشاهده است ، لذا ضروری است تا با  توصیف وشناختی صحیح و اصولی از مختصات فرهنگی و سیاسی این انجمن ها و اهداف و کارکردهای آنها ، برنامه ریزان فرهنگی را در پاسخگویی صحیح به این مطالبات یاری کرده ، و  آنها را در جریان پویایی هویتی که شکلی از تعامل و اجماع هویتی میان اقوام متعدد ساکن ایران است قرار دهیم.  با توجه به اینکه انسانشناسی در صدد تعدیل و مدیریت تغییرهای فرهنگی در سطوح محلی و بالتبع جهانی است ، لذا شناختی میان فرهنگی ( بین الاذهانی ) از این جریان ها و از طرفی فیلترینگ بومی عناصر بیگانه ای که از سطوح کلان ملی و جهانی ، وارد فضاهای محلی می شوند ، می تواند در تحقق اجماع فرهنگی ، که در آن هیچ جریان فکری ای در انفعال به سر نمی برد ، تاثیر گذار باشد . در عین حال ، با استناد به توجیهی انسان شناختی از این واقعیت که ، به تعداد فرهنگ ها و هویت های فرهنگی متنوع در داخل هر کشوری ، رشد و پایندگی تمدن آن کشور تضمین می شود ، لذا ضروری است تا در جهت شناسایی و حفظ تک تک این فرهنگ ها گام های مؤثری برداشته شود .

برای دانلود متن کامل پایان نامه اینجا کلیک کنید.

پایان نامه بررسی انسان شناختی بازنمود هویت آذربایجانی

در علوم اجتماعی - جامعه شناسی /

متن کامل پایان نامه با فرمت ورد دانشگاه تهران

پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته علوم اجتماعی 

گرایش انسان شناسی

در ادامه مطلب می توانید تکه هایی از ابتدای این پایان نامه را بخوانید

و در صورت نیاز به متن کامل آن می توانید از لینک پرداخت و دانلود آنی برای خرید این پایان نامه اقدام نمائید.

•  
• سئوالات پژوهش

 

سئوالات اصلی این پژوهش عبارتند از ؛

• در این انجمن ها ، آذربایجان و مردم آذربایجان طبق چه معیارهایی تعریف می شوند ؟ یعنی اینکه آیا به عنوان یک قومیت با فرهنگ و زبان مشترک ( زبان ترکی ) تعریف شده اند یا در حیطه مرزهای جغرافیایی آذربایجان قرار می گیرند ؟
• آیا مرزهای جغرافیایی و تفاوتهای فرهنگی ناشی از آن در این انجمن ها منعکس می شود یا اینکه شناختی یکدست و مشابه از قومیت ترک در آنها عرضه می شود ؟
• چه نسبتی میان گفتمان این انجمن ها ، با دیگر گفتمانها و جنبشهای اجتماعی ایران جود دارد ؟ ( مثلا دیگر گفتمانهای قومی ، فمینیسم ، گفتمان مذهبی ، گفتمان حوزوی ، گفتمان سیاسی ، جنبش دانشجویی ، و گفتمان عمومی مردمی ) .
• اعضای این انجمن ها چه مدلی از تعلق ملی را عرضه می کنند ؟ به عبارتی آیا این انجمن ها دولت ملی را از منظر تنوع قومی تعریف می کنند یا اینکه هویت قومی را کاملاً تحت الشعاع ملی گرایی دولتی ( یکسان سازی فرهنگی ) قرار می دهند و یا ترکیبی از آن دو را مد نظر دارند ؟
• اعضای این انجمن ها چه ترکیبی از ویژگی های فردی و اجتماعی را شامل می شوند ؟ در واقع پیکره بندی نیروی انسانی این انجمن ها با چه نسبتهایی از تعلقات اجتماعی نظیر طبقه اقتصادی ، سطح تحصیلات ، سبک زندگی ( شهری / روستایی و … ) ، گرایشات سیاسی ، ملاحظات مذهبی و نیز تعلقات و ویژگی های فردی ، از جمله سن و جنس و.. شکل یافته است ؟

 

4- مفاهیم اصلی پژوهش

روشن است که در هر پژوهشی ، مفاهیمی کلیدی مورد استفاده قرار می گیرند که لازم است این مفاهیم توسط نگارنده به صورت مشخص تعریف و توضیح داده شوند. در واقع تعریفی که نگارنده هر پژوهش، از برخی مفاهیم کلیدی مورد استفاده در پژوهش ارائه می دهد ، در عین آنکه از سنت علمی ای که آن مفهوم در آن به وجود آمده است ، تبعیت می کند ،  از جهاتی نیز ممکن است متفاوت از آن سنت نظری باشد . در توضیح مفاهیم اصلی پژوهش ، واریانس میان مفهوم مورد نظر محقق با سنت علمی آن مفهوم روشن می گردد . از طرف دیگر ، نباید این نکته را نیز از نظر دور داشت ، که احیاناً مفهوم یا مفاهیمی جدید ، توسط خود محقق وارد پژوهش گردد که برای مخاطبان دارای وجوه معناداری کافی نباشد ؛ لذا ضروری است تا این مفاهیم در هر پژوهشی مورد تعریف و تصویب قرار گیرد . بدیهی است ، تعاریف ارائه شده در هر پژوهشی ، حاصل جمع اجماع نظری نگارنده با سنتی خواهد بود که آن مفاهیم درون آن سنت پرورده شده اند ؛ با این توضیح ، به سراغ چند مفهوم اصلی ، که در این پژوهش مورد استفاده قرار گرفته اند می رویم . مفاهیم مورد استفاده من در این پژوهش ، تعاریفی خارج از چارچوب و سنت علمی آن مفاهیم ندارد . با این حال ، وجود واریانسی هرچند نسبی و محدود در این باره ، اجتناب ناپذیر خواهد بود .

مهمترین مفهوم اصلی این پژوهش ، مفهوم « هویت » می باشد . در این که چه تعریف یا تعاریفی از این مفهوم در ادبیات علوم اجتماعی و انسان شناسی وجود دارد ، در بخشهای آتی به تفضیل بحث شده است ، اما آنچه که در این بخش توضیح آن لازم به نظر می رسد ، این است که تعریف مورد نظر من از این مفهوم ، نیز ، ناظر بر تعاریف مصوب در علوم اجتماعی و انسان شناسی است . در واقع ، هویت به عنوان مجموعه ای از فاکتورهای روان شناختی ، اجتماعی ، فرهنگی ، قومی و نژادی و … در سطوح فردی و اجتماعی عامل تفکیک و تشبیه عناصر انسانی است . هویت فردی بر تفاوت و هویت جمعی بر شباهت تأکید دارد ( جنکینز: 1381 : 34 ) با این حال ، در این بررسی ، آن مفهومی از هویت مد نظر بوده است ، که بیشتر در سطوح اجتماعی و فرهنگی می تواند قابل بحث باشد . این هویت ، چیزی نیست مگر هویت آذربایجانی ، که توسط مؤلفه ها و فاکتورهای هویتی منحصر به فرد خود ، از سایر هویت های اجتماعی تفکیک می شود .

مفهوم « انجمن های غیر دولتی » ، دومین مفهوم ، از مفاهیم کلیدی این پژوهش است که باید در مورد آن توضیح داده شود . در ایران تشکل های غیر دولتی با نام های متعددی نظیر ؛ « انجمن » ، « بنیاد » ، « تشکل » ، « جامعه » ، « جبهه » ، « جمعیت » ، « خانه » ، « دفتر » ، « سازمان » ، « ستاد » ، « سرای » ، « شبکه » ، « شرکت » ، « شورا » ، « کانون » ، « گروه » ، « مؤسسه » ، « مجتمع » ، « مجمع » ، « مرکز » ، «هیئت» و … فعالیت می کنند ( فکوهی :1383: 544 ). با این حال ، در پژوهش حاضر ، از میان این اسامی ، نامِ « انجمن های غیر دولتی » برای بحث درباره این گونه نهادها انتخاب شده است . در عین حال ، در عنوان انجمن های نمونه ی این بررسی ، از اسامی جمعیت ، خانه و … استفاده شده است ( مانند خانه فرزندان آذربایجان ، جمعیت جوانان آذرتوپراق ، مؤسسه غیردولتی ستارخان ). از حیث بار معنایی ای که ممکن است این مفاهیم در پی داشته باشند ، مفهوم « انجمن های غیر دولتی » ، مغایرتی با آن معانی ندارد و به عبارت ساده تر می توان گفت که مترادف این اسامی به کار رفته است ؛ چنانکه در نقل قولهای استفاده شده در این پژوهش ، نویسندگان دیگر از این عناوین ( نظیر NGO ها ، سازمان های غیردولتی ، سازمان های غیر حکومتی و … ) استفاده کرده اند . بنابراین مفهوم مورد نظر من از انجمن های غیردولتی ، مفهومی عام و مشتمل بر مفاهیم و عناوین یاد شده است .

مفهوم شناسی واژه « آذربایجان » و « آذربایجانی » نیز ضروری است . چه بسا واژه آذربایجان ، صرفاً دارای مفهوم و بار معنایی خاکی و جغرافیایی است و از طرفی گاه ، می تواند به عنوان صفت « آذربایجانی » ، بر مفهومی ذهنی و معنایی که دارای بار هویتی باشد ، دلالت کند . در این پژوهش ، هر دو صورت معنایی این مفهوم مد نظر بوده است . در واقع هم مفهوم جغرافیایی این واژه مورد بررسی قرار گرفته است و هم بار ذهنی ـ معنایی ( هویتی ) این واژه مورد توجه بوده است . تفکیک اینکه در کجا مفهوم جغرافیایی و در کجا مفهوم هویتی به کار رفته است ، در بخش مربوط به فاکتورهای جغرافیایی هویت آذربایجانی ، صورت پذیرفته است .

چهارمین مفهوم مورد استفاده این پژوهش نیز ، مفهوم « قوم » و « قومیت » است . این مفهوم ، در کنار مفهوم « ملت » و « ملیت » ، در بخشهایی از این پژوهش به کرّات مورد استفاده قرار گرفته اند . با این حال ، تلاش شده است تا این مفاهیم نه به طور مجرد ، که از نظر بار هویتی شان به کار روند . بنابراین هدف من در این پژوهش از به کار بردن مفاهیم  قوم و قومیت ، بیشتر افاده ی معنا و بار هویتی این واژگان بوده است . به این ترتیب ، مفهوم مستتر « هویت قومی » در اینجا صحیح تر و دقیق تر به نظر می رسد .  چرا که از لحاظ منطقی نیز ، هویت عام بر قومیت محسوب می شود و رابطه بین دو مقوله اجتماعی هویت و قومیت ، عموم و خصوص مطلق است؛ هر قومیتی ضرورتاً امکان تعریف هویتی دارد . اما هر هویتی ، ضرورتاً امکان تعریف قومیتی ندارد . قومیت همیشه می تواند به عنوان یکی از فاکتورهای هویت افراد مطرح شود و در عین حال در تعیین هویت افراد می تواند کاملاً خنثی عمل کند . یعنی در تعیین هویت افراد ، در یک واحد اجتماعی فرهنگی ، هیچ نقشی نداشته باشد .

با این حال ، هویت مفهومی است که بدون آن هستی اجتماعی هیچ انسانی را نمی توان تعریف کرد . به عبارتی ما انسان و اجتماع بی هویت نداریم . حالا هویت فرد یا افراد می تواند با قومیت آنها تعریف شود ، می تواند با دین آنها تعریف شود و در عین حال می تواند با مجموعه از فاکتورهای مختلف هویتی نظیر قومیت ، دین ، زبان ، دانش و … تعریف شود . در مورد مفهوم ملت و ملیت نیز ، همین استدلال صادق است . به طوری که در این بررسی هدف از طرح مفهوم ملت یا ملیت ، بیشتر از آنکه ارائه بحثی جامعه شناختی از جدل های روشنفکری بر سر این مفاهیم باشد ، تعریفی بود که اعضای انجمن ها از هویتِ قومی و هویتِ ملی خود عرضه می داشتند .

مفهوم کلیدی دیگر دراین پژوهش ، به طور کلی مجموع مفاهیم « فاکتورهای هویتی » است که در بخش سوم ، تحت شش فاکتور هویتی ، از جمله زبان ، جغرافیا ، فرهنگ ، سیاست ، تاریخ و … مورد بحث قرار گرفته اند . در توضیح این مفاهیم ، باید بگویم که ، هویت هر اجتماعی ، از عناصر ، مؤلفه ها و فاکتورهای مختلفی تشکیل می شود . از بین این سه واژه ( عناصر ، مؤلفه ها ، فاکتورها ) ، من واژه «فاکتورها» را برای توصیف هر یک از ویژگی های هویت بخش اجتماعی برگزیده ام . بنابراین هر کدام از این فاکتورها ، در ساختن بخشی از هویت اجتماعی ( در این پژوهش ، هویت آذربایجانی ) ، سهیم اند . بنابراین ، اگر در هر جای این پژوهش ، از فاکتورهای هویتی مختلف استفاده شده است ، مقصود همان عناصر هویت بخشی است که به صورت « صفت » به واژه فاکتور نسبت داده شده است . به عنوان مثال ، منظور از فاکتور های زبانی ، عناصر و مؤلفه های هویتی است که زبانِ هر جامعه ای ، به آن جامعه می بخشد . این پاسخ که « من … زبانم » ، در واقع به مفهوم فاکتورهای زبانی اشاره دارد ، که سعی دارد تا هویت زبانی یک اجتماع را استخراج کند . در مورد سایر فاکتورهای هویتی نیز ، همین معنا مد نظر بوده است.

• ادبیات و پیشینه پژوهشی

چنانکه در بخش طرح مسأله این پژوهش ذکر کردم ، این پژوهش به نوعی در زمره مطالعات قومی قرار دارد و لذا ، در این مبحث ، یعنی مبحث ادبیات و پیشینه پژوهش ، به بررسی پیشینه مطالعات قومی خواهم پرداخت . از سالهای دهه 1990 ، « هویت » یکی از چهارچوب های وحدت بخش در مباحثات روشنفکری شده است . چنان به نظر می رسد که همگان راجع به آن حرفی برای گفتن دارند : جامعه شناسان ، مردم شناسان ، دانشمندان علوم سیاسی ، روانشناسان ، جغرافی دانان ، تاریخ دانان ، و فیلسوفان . این گفتگوها بسیار متنوعند : از بحث های آنتونی گیدنز درباره تجدد و خود شناسایی گرفته تا تأکید پست مدرنیستی بر « تفاوت » ؛ و از تلاش های گوناگون فمینیستی برای شالوده شکنی قراردادهای اجتماعی مبتنی بر جنسیت گرفته تا از سردرگمی ناشی از احیای ناسیونالیسم و قومیت گرایی به عنوان نیروهای مهم سیاسی . در هر جا با گفتمان هایی راجع به هویت مواجه می شویم ، و بحث تنها درباره هویت نیست . از دگرگونی نیز سخن می رود : پیدایش هویت های جدید ، احیاء هویت های قدیم ، و دگرگون شدن هویت های موجود (جنکینز :1381 :11 ). از طرف دیگر ، سه فرآیند همزمان ، شامل پدید آمدن دولت های ملی ، مهاجرت های گسترده و جهانی شدن را باید به عنوان پیش زمینه اساسی گسترش علاقه مندی به مطالعات قومی در سالهای اخیر به شمار آورد ( برتون :ضمیمه مترجم : 1380 : 232 ).

در ایران ، از نظر ادبیات پژوهش ، رهیافتهای آکادمیک و بعضاً روشنفکری ای که در حوزه قومیت به پژوهش پرداخته اند ، رویکردی کلان نگر و جامعه شناختی نسبت به این مسأله اتخاذ کرده اند که علیرغم تلاش برای ترسیم مرزهای قومی و تصویر مسائل قومی بحران زا ، عملاً در دامان گزاره های کلان ، غیر بومی و اتیک افتاده اند که در برخی موارد نیز رنگ وبوی گفتمان هژمونیک تمرکز گرا و شوونیستی ( که رهیافتی ابزار گرایانه نسبت به مساله قومیت ها را دارد  ) داشته اند . بیشتر تحقیقاتی که ترکیب سیاسی و اجتماعی ایران را مورد بررسی قرار می دهند ، تمایل دارند که فاکتور قومیت ها را به حاشیه برانند . این منابع قاطعانه بزرگترین گروه قومیتی ایران ، یعنی آذربایجانی ها را به عنوان اقلیت یکپارچه [ با اکثریت فارس ] که دارای هویت جداگانه ای نبوده و در هویت ایرانی استحاله یافته اند ، توصیف می کنند( شِیفر : 1385: 8 ).

اگر چه در چند سال اخیر مطالعات قومی در ایران ، با گشایش نظر پژوهشگران عرصه علوم اجتماعی و علوم سیاسی مواجه بوده است ، لکن مطالعات در این زمینه بسیار کلی و کلان نگر بوده است . آثار بسیار اندکی ، نقش ویژه و اهداف اقلیت های قومی در دوره انقلاب را مورد تجزیه و تحلیل قرار داده اند . کارهای اندکی هم که در مورد نقش اقلیت های قومی در انقلاب ایران صورت گرفته مربوط به کردها ، عرب ها و ترکمن ها است و تعداد خیلی کمی از این تحقیقات در مورد نقش آذربایجان در انقلاب می باشد ( شِیفر: 1385 : 11 ). بنابراین ، ادبیات پژوهش ، از حیث این که سابقه مطالعه فرهنگی این انجمن ها وجود داشته باشد ، بسیار کم رنگ است . در واقع مطالعات صورت گرفته در این حوزه ، بیشتر رنگ و بوی سیاسی داشته تا فرهنگی ، و از سوی دیگر دنباله رو چارچوبهای فکری سیاسی بوده است . در حالی که در این بررسی روی عناصر فرهنگی تاکید خواهد شد . بر اساس مطالعات محقق ، آنچه که مسلم است ، جز معدود آثاری ، هنوز تحقیقی جامع و دقیق در مورد رویکرد های قومی انجمن های غیر دولتی آذربایجانی ، که بتوان از آن به عنوان پیشینه تحقیق یاد کرد ، صورت نگرفته است .به طور کلی از جمله نهادها یا مؤسساتی که در زمینه مطالعات قومی راهبردی در ایران به فعالیت می پردازند ، می توان به مؤسسه مطالعات ملی با فصلنامه مطالعات ملی ، پژوهشکده مطالعات راهبردی با فصلنامه مطالعات راهبردی ، فصلنامه  فرهنگی اجتماعی گفتگو و … اشاره کرد . از میان ، پژوهشگران مسایل قومی نیز در ایران ، به می توان به مجموعه کتب و مقالات نوشته شده توسط پژوهشگرانی چون حمید احمدی ، کاوه بیات ، ناصر فکوهی ، مجتبی مقصودی ، علی الطائی ، هلنا بنی شرکا و محمد جواد هیئت و … اشاره کرد . از نشریات و پژوهشهای صورت گرفته در خارج از کشور نیز می توان به نشریه تریبون یا « مجله بررسی مسائل جامعه چند فرهنگی » ، منتشره در کشور سوئد و نیز پژوهشگرانی چون برندا شِیفر و رساله دکترای وی با عنوان « شکل گیری هویت جمعی در آذربایجان ایران » اشاره کرد . در مورد مطالعات فرهنگی مربوط به آذربایجان هم ، می توان به نشریات محلی همچون دیلماج ، وارلیق ، آذری ، یارپاق ، نوید آذربایجان و مجموعه نشریات و ویژه نامه های دانشجویی دانشجویان آذربایجانی دانشگاه های سراسر کشور اشاره کرد . ضمن آنکه در محیط وب نیز ، سایت های مختلفی درباره فرهنگ وهویت آذربایجانی ، مطالبی را در اختیار پژوهشگران قرار می دهند . در مأخذ شناسی این پ‍ژوهش ، به بخشی از این منابع که می توانند مورد استفاده پژوهشگران قرار گیرند اشاره شده است .

برای دانلود متن کامل پایان نامه اینجا کلیک کنید.

دانشگاه تهران

دانشکده علوم اجتماعی

 

پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشدعلوم اجتماعی

{ گرایش پژوهش علوم اجتماعی }

موضوع :

بررسی اعتماد اجتماعی و عوامل مؤثر برآن

آزمون تجربی در شهر اراک

 

استاد راهنما :

دکترهوشنگ نایبی

 

استادمشاور :

دکتر علیرضا محسنی تبریزی

 

نگارش :

******* 

 

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده درج نمی شود

تکه هایی از متن به عنوان نمونه :

فصل اول   

کلیات تحقیق

 

 

انسان به حکم اینکه موجودی اجتماعی است و به تعبیری تمایل به زندگی با جمع ریشه در فطرت او دارد، ناگزیر از ایجاد ارتباط با دیگران است، ارتباطی که در پرتو آن موفق می گردد مشکلات و نارسائیهای خود را مرتفع نماید و بطور متقابل در رفع مشکلات و کاستیهای متنوع و متعدد سایرین مؤثر و دارای نقش باشد. بدون شک یکی از اساسی ترین مواردی که ضرورت این ارتباطات بین افراد بشر را تسریع می کند، اعتماد افراد به یکدیگر می باشد.

اعتماد در متن کنش های انسان به خصوص در آندسته از کنش ها که جهت گیری معطوف به آینده دارند، نمود پیدا می کند. به بیان دیگر اعتماد آن نوع رابطه کیفی است که به تعبیر کلمن(1377) قدرت عمل کردن را تسریع می کند. اعتماد تسهیل کننده مبادلات در فضای اجتماعی است که هزینه مذاکرات و مبادلات اجتماعی را به حداقل می رساند و برای حل مسائل مربوط به نظم       اجتماعی نقش تعیین کننده ای دارد و عنصر پیش قراردادی و مقوم حیات اجتماعی است. همچنین اعتماد اجتماعی موجب می شود که اعضاء یک جامعه به هم نزدیک شوند و به تعامل با یکدیگر در عرصه های مختلف زندگی اجتماعی بپردازند. در واقع توانایی کار جمعی و معاشرت پذیری انسانها            در جامعه به معنی پذیرش صداقت، قابلیت اعتماد کردن، اطمینان و حسن وظیفه آنها نسبت به یکدیگر است.

 

 

رساله حاضر بر آن است تا ضمن تشریح فضای مفهومی اعتماد اجتماعی و نیز شناسایی ابعاد آن، عوامل مؤثر بر اعتماد اجتماعی را شناسایی کند. به همین منظور، ضمن مروری که بر نظریه های  اعتماد اجتماعی دارد با عنایت به فرضیاتی که از این نظریه ها اخذ و به آزمون گذاشته می شود، به بیان عوامل مؤثر بر اعتماد اجتماعی می پردازد. همچنین با توجه به یافته ها و نتایج حاصل از               تحقیق به بیان راهکارهها و پیشنهاداتی در جهت افزایش میزان اعتماد اجتماعی خواهد پرداخت.

در این فصل از تحقیق، به بیان طرح مسئله، اهمیت و ضرورت تحقیق واهداف تحقیق می پردازیم.

1- 1- طرح مسئله

در بستر تعاملات اجتماعی و گروهی، اعتماد بعنوان یک سازوکار اجتماعی با کارکردهای متعدد اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و روان شناختی خود نقش مهمی را ایفا می کند. بسیاری از جامعه شناسان معتقدند که اعتماد پایه اساسی نظم اجتماعی می باشد، اعتماد، تنش ها را کاهش  می دهد و انسجام را افزایش می دهد. آنچه که باعث اعتماد مردم به یکدیگر می شود، احساس امنیت است و برای حرکت موفقیت آمیز اقتصاد و افزایش مشروعیت حکام و توسعه سیاسی ضرورت دارد.

اعتماد را نمی توان بطور مصنوعی ایجاد کرد. اعتماد محصول شرایط اجتماعی و اقتصادی خاصی در جامعه است که در طول زمان از طریق سلسله ای از تعامل شکل می گیرد. در جامعه ایران با توجه به این که حد بالای هرم جمعیت را جوانان تشکیل می دهند، باز تولید سرمایه اجتماعی موضوع جدی و اصلی قلمداد می شود. باید اشاره کرد که اگر اعتماد در سطح تمام روابط اجتماعی در جامعه منتشر شود یا به عبارت دیگر حس ظن نسبت به همه افراد در روابط اجتماعی و در روابط افراد با نهادهای اجتماعی جامعه گسترش و تعمیم یابد، در آن صورت می توان شاهد شکل گیری هویت جامعه ای    ( ملی ) علیرغم وجود سایر هویت های جمعی از قبیل محلی، محله ای، سازمانی، دینی، قومی و . . .

 

بود. به طورکلی وجود اعتماد در روابط و مبادلات اجتماعی میان کنشگران احساسات مثبت ایجاد   می کند و تولید احساسات مثبت در روابط میان کنشگران باعث همبستگی اجتماعی می شود. در چنین شرایطی کنشگران در کنار یکدیگر احساس امنیت می کنند، درک همبستگی و امنیت، تعهد بیشتر به رابطه را به دنبال دارد. کنشگران در چنین شرایطی تنها به فکر منافع خودشان نیستند، بلکه رفاه سایر کنشگران را نیز مورد توجه قرار می دهند. این احساس دگرخواهی، موجب تقویت امنیت، تعهد و مقبولیت اجتماعی  ( عزت و احترام و . . . ) می شود.

از طرف دیگر پیرامون اعتماد اجتماعی سئوالات مختلفی به ذهن خطور می کند، از جمله آنکه                     افراد یک جامعه به چه میزان در روابط اجتماعی خود حاضر می شوند با دیگرانی که رابطه فامیلی و خویشاوندی ندارند، براساس یک آرمان یا برنامه عملی مشترک جمع شوند و به چه میزان به هم اعتماد می کنند و هدف مشترک خود را با سازماندهی مشترک، حتی المقدور به شکل مدون،     حقوقی و دارای جنبه رسمی پیگیری می کنند؟ آیا مردم در زندگی روزمره خودعموماً صادق، درستکار و قابل اعتماد هستند یا متقلب، ریاکار و دروغگو می باشند؟ چرا اعتماد اجتماعی، پایه و اساس زندگی اجتماعی است؟ هیچ کس قادر نیست که از پذیرفتن آنچه در زندگی روزمره با آن روبرو می شود سرباز زند. اعتماد نیز مانند خوش بینی برای سلامت روانی اساسی است.

بنابرین بررسی اعتماد اجتماعی و عوامل مؤثر بر آن مسئله اصلی تحقیق حاضر محسوب                   می شود و در این راستا چند سئوال مطرح می گردد:

1- اعتماد اجتماعی چیست و دارای چه ابعاد و سطوحی می باشد؟

2- رویکردهای تبیین کننده اعتماد اجتماعی کدامند؟

3- چه عواملی در کاهش یا افزایش میزان اعتماد اجتماعی در جامعه مورد مطالعه نقش دارند؟

 

 

4- چه راهکارهایی را می توان برای افزایش میزان اعتماد اجتماعی ارائه داد؟

1 -2- اهمیت و ضرورت تحقیق

یکی از اساسی ترین مسائلی که جوامع امروزی با آن مواجهند، مسئله انسجام اجتماعی است و اعتماد بعنوان یکی از عناصر کلیدی مؤثر در ایجاد انسجام تلقی می شود. وجود اعتماد اجتماعی متقابل و احساس مسئولیت تعمیم یافته بستر مناسب برای تعاملات اجتماعی عام گرایانه یا ترجیح ضوابط و ملاک های عام و غیرشخصی را فراهم می آورد و تحدید قلمرو عواطف، اعتماد و احساس مسئولیت و تعهد به جنبه های محدود و خاص و تفکیک خودی و غیرخودی تعاملات اجتماعی را به سمت و سوی روابط خاص گرایانه متمایل خواهد نمود.

در جامعه ایران به دلیل عدم غلبه فرهنگ کتبی و غلبه تاریخی فرهنگ شفاهی و شاید به دلیل تهاجم های مکرر نیروهای خارجی، ناملایمات داخلی و شرایط ناشی از وضعیت جغرافیایی که باعث قحطی و گرسنگی های مکرر می شده است و همچنین غلبه نظام ملوک الطوایفی در طول صدها سال و ضعف یا استبداد بیش از هر قدرت مرکزی در بیشتر مناطق ایران شرایطی فراهم شده است که اعتماد اجتماعی از کانال هایی غیر ازکانال های سنتی یعنی نظام خویشاوندی و فامیلی در عرصه های مختلف اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و سیاسی چندان عملی نبوده است . بنابراین ما ملت ایران نسبت به افرادی که با آنها از طریق سازوکار های سنتی عشایری، خویشاوندی، رابطه محکم پیشین نداشته باشیم برای کنش، چندان وارد تعاملات نمی شویم. شاید هم این مسئله قدری به بسته بودن عرصه های عمومی و قدری نیز به خصلت های فرهنگی و رفتاری ما ایرانیان بر می گردد که باعث محافظه کاری در روابط اجتماعی می شود. لذا اگر اعتمادهای یک به یک شکل نگیرد، این عدم

 

 

اعتماد منجر به این می شود که روابط اجتماعی با احتیاط محافظه کاریهای بسیار زیاد پیش برود. نتایج منفی این فرایند سخت یافتن همکاران و هم اندیشان، باعث می شود بسیاری افراد از منافع احتمالی چنین شکل گیری گروهی صرف نظر کنند و در نتیجه به همین زندگی سلولی و فردی و در نهایت در حلقه سنتی اجتماعی خود بازگشت کنند و عمل جمعی مخاطره آمیز و پرخطر تلقی گردد.

در مورد ضرورت تحقیق پیرامون اعتماد اجتماعی باید به این نکته اشاره کرد که بی اعتمادی اجتماعی نسبت به دیگرانی که خارج از حلقه قابل اعتماد خویشاوندی و دوستان قرار می گیرند، به این منجر می شود که روابط اجتماعی همیشه به صورت تصادفی و پراکنده و منطقی و همراه با ملاحظات و احتیاط های بسیار زیاد صورت بگیرد و در نتیجه اصلاً امکان جمع شدن افراد دور هم و پذیرش نقش ها و مسئولیتهای معینی مبتنی بر منافع آن گروه یا تشکل کاهش یابد.

1-3- اهداف تحقیق

با توجه به اینکه انجام هر تحقیق اجتماعی منوط به لحاظ کردن یکسری اهدافی خاص       می باشد تا مسیر حرکت تحقیق بر اساس آن اهداف مشخص شود و در پایان تحقیق نیز انتظار      می رود که محقق به آن اهداف جامه عمل بپوشاند. تحقیق حاضر نیز از این امر مثتثنی نبوده و لذا درصدد تحقّق اهداف ذیل می باشد:

1- تشریح مفهوم اعتماد اجتماعی و ابعاد آن.

2- تشریح رویکرد های تبیین کننده اعتماد اجتماعی.

3- سنجش اعتماد اجتماعی و سطوح مختلف آن در جامعه مورد مطالعه.

4- بررسی عوامل مؤثر بر میزان اعتماد اجتماعی در جامعه مورد مطالعه.

برای دانلود متن کامل پایان نامه اینجا کلیک کنید.

بسمه تعالی

دانشگاه تهران

 

دانشکده علوم اجتماعی

گروه جمعیت شناسی

 

گواهی دفاع از پایان نامه کارشناسی ارشد

 

هیأت داوران پایان نامه کارشناسیارشد آقای ****

در رشته علوم اجتماعی            گرایش جمعیت شناسی

با عنوان مذهب و باروری (مقایسه باروری اهل سنت و شیعه شهرستان مهر، بخش گله دار)

به عدد         به حروف

25/19

نوزده و بیست و پنج صدم

با نمره نهایی: ارزیابی نمود.

 

 

ردیف	مشخصات هیأت داوران	نام و نام خانوادگی	مرتبه دانشگاهی	دانشگاه	امضاء
1	اساتید راهنما	دکتر حسین محمودیان	استادیار	تهران
2	استاد مشاور	دکتر محمود قاضی طباطبایی	دانشیار	تهران
3	استاد داور	دکتر شهلا کاظمی پور	استادیار	تهران
4	مدیر گروه آموزشی	دکتر محمدجلال عباسی شوازی	دانشیار	تهران
5	معاون تحصیلات تکمیلی	دکتراعظم راودراد	دانشیار	تهران

 

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده درج نمی شود

تکه هایی از متن به عنوان نمونه :

چکیده:

مذهب و تعلقات مذهبی یکی از عوامل تاثیر گذار در مباحث و مسایل جمعیتی، بخصوص باروری، است که کمتر مورد توجه جمعیت شناسان قرار گرفته است. دیدگاهها و نظریات ادیان الهی منجمله اسلام در مورد مسایل جمعیتی، افزایش موالید و باروری زیاد را توصیه می کنند.

در پژوهش حاضر باروری دو گروه مذهبی شیعه و سنی  شهر گله دار از توابع شهرستان مهر، مورد بررسی قرار گرفته است. مساله اولیه و اصلی این پژوهش این بود که چرا در نواحی مرزی ایران باروری زنان اهل سنت از زنان شیعه بالاتر است. پژوهش عباسی و دیگران (1383) نشان می دهد که زنان اهل سنت با وجود دریافت کمک مالی دولت، باروری بالاتری را نسبت به زنان شیعه خواستارند که خود، نشان دهنده این مساله است که عوامل اقتصادی تنها عامل تعیین کننده در باروری به شمار نمی‏رود.فرهنگ و عوامل فرهنگی از جمله عواملی است که باروری دو گروه قومی یا مذهبی را دستخوش تغییر می کند.

هدف از بررسی شناخت میزان تاثیر مذهب و تعلقات مذهبی در میان دو گروه مذهبی بوده است، که بدین منظور تمامی متغیرهای اقتصادی، اجتماعی، جمعیتی کنترل شد تا تاثیر خالص مذهب بر باروری باقی بماند.

فرضیه الهیات ویژه شده، خصایص و ویژگیها، پایگاه گروه اقلیت اساس تئوریکی پژوهش حاضر را تشکیل می دهند. . نتایج بدست آمده از مطالعه حاضر چنین بیان می شود که مذهب بر باروری تاثیر معنادار دارد و با کنترل کردن متغیرهای اجتماعی و اقتصادی و جمعیتی این رابطه معنادار خواهد ماند گرچه رابطه دو متغیرضعیف تر می شود. در پژوهش حاضر تفاوت باروری دو گروه مذهبی را بر اساس بخش دوم فرضیه گروه اقلیت تبیین کردیم که تفاوت باروری دو گروه بعد از کنترل تمامی عوامل باقی ماند و این بدین دلیل است که در جامعه مورد بررسی همانندی اقتصادی و اجتماعی قبل از فرهنگ پذیری حادث می شود.

مقدمه:

تعلق دینی پدیده ای است که تا حدود زیادی هستی وموجودیت فرد را تشکیل می دهد و به شهادت تاریخ تاثیر زیادی در هنر، ادبیات، فلسفه و نظام های اجتماعی وسیاسی داشته است. مذهب، کتاب قانون زندگی را معرفی می کند. این کتاب قانون، مجموعه ای از ارزشها و آداب و رسوم است که افراد و گروههای مختلف در آن سهیمند و بدین ترتیب راهنمایی برای مرگ و زندگی افراد بشمار می آید.

تعلقات مذهبی، بعنوان یکی از عوامل موثر در مسایل جمعیتی، بخصوص باروری، کمتر مورد توجه قرار گرفته است. دیدگاهها و نظریات ادیان الهی منجمله اسلام در مورد مسایل جمعیتی، افزایش موالید و باروری زیاد را توصیه می کنند. مطالعات انجام شده نشان دهنده این واقعیت است  که کشورهای با اکثریت مسلمان، پایین ترین کاهش باروری را تجربه کرده اند و تصویری نمایان از کشورهایی اند که نرخ باروری بالایی دارند.

دین اسلام به دو شاخه بزرگ و مهم تقسیم می شود: شیعه وسنی. بعد از وفات پیامبر این تقسیمات بوجود آمد و در دوران خلفای راشدین ثبات بیشتری یافت که اختلافاتی را در زمینه دیدگاههای نظری و عملی مسلمانان بوجود آورد.

در حال حاضر 99.5 درصد از جمعیت ایران را مسلمانان تشکیل می دهند که 92 درصد از این جمعیت را شیعیان و 8 درصد باقی مانده را مسلمانان اهل تسنن تشکیل می دهند. اقلیت مذهبی اهل تسنن بیشتر در نواحی مرزی ایران سکونت دارند و از لحاظ باروری سطح نسبتا بالاتری نسبت به کل کشور دارند هر چند به طور عمومی  در سه دهه اخیر جریانات باروری در تمامی استانها، مشابه باروری سطح ملی بوده است( دراین سه دهه باروری در تمامی نقاط کشور تنزل پیدا کرده است ).

در تبیین عوامل موثر بر باروری عوامل متعدد اقتصادی، اجتماعی، سیاسی، فرهنگی نقش دارند و در تحقیقاتی که در این زمینه انجام شده به هر کدام از این ابعاد، از جهات مختلف پرداخته شده است. پژوهش حاضر تاثیر و نقش مذهب بر باروری را مورد بررسی و ارزیابی قرارمی دهد.

 

 

 

طرح مساله:

جمعیت ایران از آغاز قرن بیستم تاکنون فراز و نشیب های گوناگونی را سپری کرده است. این جمعیت در آغاز قرن بیستم در حدود 10 میلیون (آقاجانیان،1991: 703) و در میانه سال 2004 میلادی به67.14 (PRB,2004) رسیده است.

مطالعات انجام شده در زمینه باروری در ایران (آقاجانیان،1991؛ عباسی شوازی ودیگران،2001)  به این مسأله اشاره دارد که شناخت عوامل مؤثر بر تحولات باروری مورد توجه محققان علوم اجتماعی بوده است. کالدول (1982) در تئوری خود، موضوع باروری را به سیر جریان ثروت مرتبط می داند (عباسی شوازی: 1383). مک نیکول (1994: 202- 201) در تبیین باروری، به مجموعه ای از عوامل که در یک ساختار، دارای کنش متقابل اند؛ اشاره می کند. استرلین درتئوری خود، (عرضه تقاضا) سطح باروری یک جامعه را متأثر از انتخاب های زوجین می داند؛ که بر اساس  زمینه فرهنگی و خانوادگی آنها شکل می گیرد (حسینی،1381: 53).

علاوه بر عوامل اقتصادی و اجتماعی موثر بر باروری، دین و مذهب نیز به عنوان یک مقوله فرهنگی می توانند بخشی از تحولات و تغییرات باروری را تبیین نمایند و این مساله را روشن کنند که چرا افرادی با اوضاع اقتصادی و اجتماعی مشابه و برابر در مورد رفتار باروری به صورت متفاوت عمل می کنند.

در زمینه ارتباط دین و مذهب و باروری  مطالعات چندی صورت گرفته است (موشر و هندرشات، 1948؛وان هیک، 1956؛ چمی،1961 و 1997؛ گلد شایدر،1969و 1971؛ پترسن، 1969؛ بین و وود،1974؛ پولمن و والش؛1975؛ بین و مارکوم،1978؛ هالی،1978؛ وستاف و جونز، 1979؛ موشر،هندرشات و هورن،1986؛ اوبرمایر،1992؛ می ستری،1999؛ مک کویلان،2004؛ آدسرا،2005) که به تفاوت باروری درگروههای دینی اشاره دارند. علی رغم پژوهش های انجام شده در زمینه باروری در ایران ( کیرک،1978؛ عالی نژاد ومحمودی،1378؛ عباسی شوازی و دیگران،1380….) می توان چنین اظهار کرد که مساله مذهب در مرکز ثقل پژوهشهای انجام شده قرار نداشته و بر همین اساس این پژوهشها رابطه مذهب و باروری را بدرستی مورد ارزیابی قرار نداده اند و این در حالی است که اقلیتهای دینی و مذهبی گوناگونی در ایران ساکن می باشند. اکثریت قریب به اتفاق ساکنان نواحی مرزی ایران را مسلمانان اهل سنت تشکیل می دهند.  آمارهای  موجود حاکی از تفاوت نرخ باروری مسلمانان شیعه و سنی در  ایران است ( عباسی شوازی، 1382).

مساله اصلی این است که چرا زنان شیعه نسبت به زنان اهل تسنن باروری کمتری دارند؟ آیا تعالیم مذهبی می تواند این تفاوت ها را تبیین نماید؟  یا اینکه پایگاه اقتصادی و اجتماعی  و موقعیت سیاسی و فرهنگی عامل این تفاوت ها است؟

بررسی های انجام شده نشان می دهد که 40 درصد از زنان استان سیستان و بلوچستان در صورت کمک مالی دولت خواهان فرزند بیشترند که از این میان 29.2 درصد را زنان اهل تسنن و 19.8 درصد را  زنان شیعه تشکیل می دهند. در مورد اجرای برنامه های تنبیهی دولت در قبال کاهش باروری، زنان شیعه دیدگاه مثبت تری به مساله مورد بررسی داشته اند (عباسی شوازی ودیگران،1381). پس می توان گفت که علت انتخاب این موضوع را در دو عامل اصلی می توان جستجو کرد:

• عدم وجود یک بررسی دقیق و کامل در زمینه مذهب و باروری و مقایسه رفتارهای باروری دو گروه مذهبی شیعه وسنی.
• مذهب به عنوان یک پارامتر فرهنگی چه میزان از تفاوتهای باروری دو گروه را تبیین می کند.

در این تحقیق ما به بررسی باروری افتراقی این دو گروه مذهبی در شهرستان مهر، بخش گله دار؛ در استان فارس می پردازیم. علت انتخاب نمونه در این منطقه را می توان به عوامل چندی نسبت داد:

• تحدید و تدقیق نمونه مورد مطالعه.
• بررسی های انجام شده در سطح کشور حاکی از این امر است که مسلمانان شیعه باروری پایین تری نسبت به اهل تسنن دارند و نسبت زنان اهل سنتی که از وسایل جلوگیری استفاده می کنند کمتر از زنان شیعه است.
• ارتباط مداوم مردم این منطقه با کشورهای حوزه خلیج فارس و تاثیر پذیری از فرهنگ آنها که عمدتا به مذهب اهل سنت تعلق دارند.

امروزه تنها سه درصد از کشورهای جهان خواهان افزایش جمعیت می باشند. هفده درصد، جمعیت خود را مطلوب ومتناسب می دانند در حالی که هشتاد درصد از کشورهای جهان طالب کاهش باروری هستند (طلعتی، 1383: 63-62).  روند باروری در ایران به این صورت بوده که، از سال 64 به بعد شروع به کاهش کرده و از اواخر دهه 60 سرعت چشمگیری به خود گرفته است ( عباسی شوازی:1379،1381). مطالعه عباسی و دیگران (1381) در مورد روند تحولات باروری در ایران نشان می دهد که باروری کل زنان اهل تسنن (4.8 فرزند) نسبت به زنان شیعه (3.4 فرزند ) در سطح بالاتری قرار دارد. تفاوت باروری اهل سنت وشیعه و متفاوت بودن باروری استانهای سنی نشین با بقیه استانها از عوامل متعددی ناشی می شود. عوامل مختلفی می تواند نظر محقق را در زمینه تفاوت نرخ باروری گروه های مذهبی به خود جلب کند. متفاوت بودن ارزشها، هنجارها، تعالیم مذهبی مرتبط به تولید مثل، مجاز بودن یا نبودن استفاده از وسایل جلوگیری از حاملگی و سن ازدواج از این جمله اند . پژوهش حاضر به منظور تبیین تفاوت باروری دو گروه مذهبی شیعه و سنی، بررسی نقش و تاثیر آموزه های دینی و تعلقات مذهبی افراد در این تفاوتها، صورت می گیرد.

پژوهش حاضر می کوشد تا در بستر تغییرات باروری این دو گروه و تعلقات مذهبی متفاوت به پرسش های زیر پاسخ دهد:

• سطح باروری دو گروه مذهبی مورد مطالعه چگونه است؟
• آیا بین باروری مسلمانان اهل سنت و تشیع تفاوت معنی داری وجود دارد؟
• در صورت تفاوت، باروری اهل سنت وتشیع تحت تاثیر چه عواملی تغییر می کند؟
• مهمترین عامل تاثیر گذار در این بین کدام است؟
• تفاوت در برخی از آموزه های دینی و تعلقات مذهبی چه میزان از تفاوت های باروری این دو گروه را تبیین می کند؟

 

 

اهمیت موضوع:

از مهم ترین مقوله های علم جمعیت، مطالعه باروری است. باروری یکی از رویدادهای طبیعی جمعیت و از عناصر مهم رشد جمعیت است. در زمینه باروری  مطالعات و بررسی های متعددی چه در ایران و چه در خارج از ایران صورت پذیرفته و جنبه های مختلف این مفهوم و عوامل مؤثر بر آن مورد تدقیق و بررسی قرار گرفته است.

انجام بررسی های متعدد در ارتباط با این موضوع میزان اهمیت پژوهش حاضر را روشن و آشکار می نماید. با تمام این وجود پژوهش حاضر به چند دلیل حائز اهمیت است:

1. علی رغم انجام تحقیقات متعدد در زمینه باروری و عوامل موثر برآن تحقیق منسجمی در زمینه باروری افتراقی دو گروه مذهبی مهم شیعه وسنی در استان فارس انجام نشده است.
2. تحلیل حاضر سعی برآن دارد که تاثیر هر کدام از عوامل موثر بر باروری را در دو گروه مذهبی مورد بررسی قرار دهد.
3. در این پژوهش نقش آموزه های مذهبی و تعلقات مذهبی به طور جداگانه مورد بررسی قرار خواهند گرفت.
4. اهل تسنن یکی از اقلیتهای مذهبی دین اسلام به حساب می آیند که بررسی نگرش و رفتار باروری آنها به منظور درک رفتارهای اجتماعی و جمعیتی آنها مفید ومؤثر خواهد بود.

اهداف تحقیق:

دراین تحقیق بدنبال بررسی و بسط این موضوع هستیم که آیا مذهب بعنوان یک متغیر مستقل، می تواند تاثیر معناداری بر باروری داشته باشد و تفاوتهای باروری دو گروه مذهبی را تبیین کند؟ برای دستیابی به این هدف، دو گروه مذهبی (شیعه و سنی) که در هر گروه افراد از لحاظ متغیرهای اقتصادی و اجتماعی همچون (تحصیلات، درآمد، محل زندگی و…) شرایط نسبتاَ یکسانی داشته باشند را انتخاب کرده، و با کنترل این متغیرها، تاثیر مذهب را بعنوان متغیر مستقل می سنجیم[1]. ما به دنبال آزمون کردن این  موضوع هستیم که آیا همبستگی مذهب و باروری، بعد از مشخص شدن شرایط اقتصادی و اجتماعی گروهها، باقی می ماند.

هدف کلی:

مقایسه باروری مسلمانان اهل تشیع و تسنن (شهرستان مهر، بخش گله دار) هدف اصلی و اولیه این پژوهش است،که خود مقدمه ای برای شناخت همه جانبه تأثیر مذهب و آموزهای مذهبی بر باروری بشمار می رود.

اهداف جزیی:

الف) شناخت و اندازه گیری میزان باروری مسلمانان اهل تسنن وتشیع.

ب)شناخت عوامل مؤثر بر باروری گروههای مورد پژوهش و تعیین میزان تأثیر آنها.

ج) بررسی و شناخت مکانیزم تأثیرگذاری مذهب و تعلقات مذهبی بر باروری دو گروه.

 

1) در این پژوهش سعی بر آن شده که افراد دو گروه مذهبی به صورت جداگانه (شیعیان در محله های شیعه نشین و اهل تسنن در محله های سنی نشین) از محله های هم جوار انتخاب شوند با این پیش فرض که از لحاظ متغیرهای اجتماعی و اقتصادی وضعیتی مشابه دارند.

برای دانلود متن کامل پایان نامه اینجا کلیک کنید.

دانشگاه تهران

دانشکده علوم اجتماعی

 

ارزیابی اثربخشی عملکرد دهیاریهای شهرستان بروجرد

 

 

 

 

نگارش : *****

استاد راهنما : دکتر مهدی طالب

استاد مشاور : دکتر مصطفی ازکیا

 

پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد

در

رشته تحصیلی مدیریت توسعه

 

 

فهرست مطالب

 

عنوان                                                                                                        صفحه

فصل اول : کلیات تحقیق……………………………………………………………………………………………………..1

مقدمه………………………………………………………………………………………………………………………………….2

1-1- بیان مسئله…………………………………………………………………………………………………………………. 6

1-2- اهمیت و ضرورت……………………………………………………………………………………………………..10

1-3- اهداف تحقیق…………………………………………………………………………………………………………….12

1-4- سوالات اساسی تحقیق………………………………………………………………………………………………. 12

فصل دوم : ادبیات تحقیق……………………………………………………………………………………………………13

مقدمه…………………………………………………………………….. …………………………………………………………14

2-1- تاریخچه مدیریت روستایی در ایران……………………………………………………………………………. 14

2-1-1- دوره اول ـ قبل از مشروطیت…………………………………………………………………………………..18

2-1-2- دوره دوم ـ بعد از مشروطیت تا جنگ جهانی دوم……………………………………………………. 20

2-1-3- دوره سوم ـ ازجنگ دوم جهانی تا اصلاحات ارضی……………………………………………………21

2-1-4- دوره چهارم ـ از اصلاحات ارضی تا انقلاب اسلامی…………………………………………………..22

2-1-5- دوره پنجم ـ از پیروزی انقلاب اسلامی تاکنون…………………………………………………………..28

2-2- ارزیابی عملکرد……………………………………………………………………………………………………….. 30

2-2-1- اهمیت و ضرورت ارزیابی عملکرد………………………………………………………………………… 31

2-2-2- سیر تحول و تطور ارزیابی عملکرد………………………………………………………………………… 32

2-2-3- دیدگاههای سنتی و نوین در ارزیابی عملکرد…………………………………………………………… 34

2-2-4- تعاریف ارزیابی عملکرد…………………………………………………………………………………………37

2-2-5- ویژگیهای نظام ارزیابی عملکرد اثربخش…………………………………………………………………..39

2-2-6- دیگر ویژگیهای نظام ارزیابی اثربخش………………………………………………………………………40

2-2-7- گرایشهای اصلی در انتخاب معیارها و شاخصهای ارزیابی…………………………………………..41

2-2-8- محدودیتها و موانع ارزیابی………………………………………………………………………………………. 43

الف) خطای انسانی……………………………………………………………………………………………………………….44

ب) موانع سازمانی و فرهنگی…………………………………………………………………………………………………..45

2-3- مفهوم اثربخشی…………………………………………………………………………………………………………….47

2-3-1- تعاریف اثربخشی……………………………………………………………………………………………………..48

2-3-2- سطوح اثربخشی……………………………………………………………………………………………………….49

2-3-3- رویکردها و مدل های اثربخشی…………………………………………………………………………………..53

الف رویکرد نیل به هدف…………………………………………………………………………………………………… 53

ب رویکرد منبع- سیستم………………………………………………………………………………………………………55

پ رویکرد ذینفعان استراتژیک……………………………………………………………………………………………. 56

ت رویکرد آینده- مدار…………………………………………………………………………………………………………57

ج مدل جامع……………………………………………………………………………………………………………………….58

2-4- پیشینه پژوهش……………………………………………………………………………………………………………..60

2-5- آشنایی با نهاد دهیاری………………………………………………………………………………………………….. 61

2-6- وظایف تفصیلی دهیار و دهیاری………………………………………………………………………………….. 64

2-7- مدل تحقیق…………………………………………………………………………………………………………………69

فصل سوم : روش تحقیق……………………………………………………………………………………………………….70

مقدمه……………………………………………………………………………………………………………………………………71

3-1- سطح سنجش و تکنیک های جمع آوری اطلاعات………………………………………………………………71

3-2- جامعه آماری و حجم نمونه…………………………………………………………………………………………….7

3-3- آماره های مورد استفاده…………………………………………………………………………………………………..73  3-4- نحوه تنظیم پرسشنامه تحقیق………………………………………………………………………………………….73

3-5- فرضیات تحقیق…………………………………………………………………………………………………………….74

3-6- تعاریف متغیرها (واژگان) کلیدی تحقیق…………………………………………………………………………..74

فصل چهارم : تجزیه و تحلیل اطلاعات…………………………………………………………………………………..77

4-1- آشنایی با منطقه مورد مطالعه…………………………………………………………………………………………..78

4-2- ارزیابی دهیاران از عملکرد دهیاری در بعد بهداشتی- زیستی………………………………………………………82

4-3- ارزیابی دهیاران از عملکرد دهیاری در بعد اجتماعی……………………………………………………………………86

4-4- ارزیابی دهیاران از عملکرد دهیاری در بعد اقتصادی- عمرانی……………………………………………………..89

4-5- ارزیابی دهیاران از عملکرد دهیاری در بعد سیاسی ـ انتظامی…………………………………………………….93

4-6- ارزیابی دهیاران از رابطه دهیار و شورا……………………………………………………………………………………….96

4-7- ارزیابی اعضای شورا از عملکرد دهیاری در بعد بهداشتی- زیستی………………………………………..100

4-8- ارزیابی اعضای شورا از عملکرد دهیاری در بعد اجتماعی…………………………………………………………103

4-9- ارزیابی اعضای شورا از عملکرد دهیاری در بعد اقتصادی- عمرانی……………………………………………106

4-10- ارزیابی اعضای شورا از عملکرد دهیاری در بعد سیاسی ـ انتظامی…………………………………………110

4-11- ارزیابی اعضای شورا از رابطه دهیار و شورا…………………………………………………………………….113

4-12- ارزیابی مردم از عملکرد دهیاری در بعد بهداشتی- زیستی…………………………………………………117

4-13- ارزیابی مردم از عملکرد دهیاری در بعد اجتماعی………………………….. …………………………………….120

4-14- ارزیابی مردم از عملکرد دهیاری در بعد اقتصادی- عمرانی…………………………………………………….123

4-15- ارزیابی مردم از عملکرد دهیاری در بعد سیاسی ـ انتظامی…………………………………………………..137

4-16- ارزیابی مردم از رابطه دهیار و شورا……………………………………………………………………………….130

4-17- آزمون فرضیات تحقیق………………………………………………………………………………………………134

4-18- عمده ترین مسائل و مشکلات دهیاری از نظر سه گروه………………………………………………….152

4-19- نتایج مصاحبه و بحث های گروهی با مردم و دهیاران چند روستا…………………………………..153

4-20- نتیجه گیری………………………………………………………………………………………………………………166

فصل پنجم : جمع بندی و نتیجه گیری و ارائه پیشنهادات…………………………………………………………167

5-1- جمع بندی و نتیجه گیری………………………………………………………………………………………………168

5-2- پیشنهادات………………………………………………………………………………………………………………….172

فهرست منابع……………………………………………………………………………………………………………………….173

برای دانلود متن کامل پایان نامه اینجا کلیک کنید.

دانشگاه تهران

دانشکده علوم اجتماعی

پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشدعلوم اجتماعی

گرایش مدیریت توسعه

موضوع :

تلفیق دانش بومی و نوین در مدیریت پایدار مراتع

(مطالعۀ موردی شهرستان دماوند)

استاد راهنما :

دکتر مصطفی ازکیا

 

استادمشاور :

دکتر مهدی طالب

 

فهرست مطالب

عنوان                                                                                                  صفحه

فصل اول : کلیات

مقدمه……………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 1

بیان مسئله………………………………………………………………………………………………………………………………………… 4

اهمیت و دلایل انتخاب موضوع………………………………………………………………………………………………………….. 5

اهداف تحقیق……………………………………………………………………………………………………………………………………. 8

 

فصل دوم : ویژگیهای مرتع و وضعیت مراتع در ایران و منطقۀ دماوند

مقدمه……………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 10

1- تعاریف مرتع…………………………………………………………………………………………………………………………………. 10

2- اهمیت مراتع……………………………………………………………………………………………………………………………….. 14

3- تخریب مراتع……………………………………………………………………………………………………………………………….. 18

4- کمیت و کیفیت مراتع ایران………………………………………………………………………………………………………….. 21

5- سیمای مراتع استان تهران……………………………………………………………………………………………………………. 26

6- سیمای مراتع شهرستان دماوند…………………………………………………………………………………………………….. 26

مرتع­داران منطقۀ دماوند و مراتع مورد­استفادۀ آنها…………………………………………………………………………….. 28

 

فصل سوم : مروری بر ادبیات موضوع و چارچوب نظری

بخش اول : الف) ادبیات موضوع

                ب) بررسی مطالعات مربوط به مدیریت مراتع

مقدمه……………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 31

بخش اول : الف) ادبیات موضوع…………………………………………………………………………………………………………. 33

1. مدیریت مشارکتی سنتی برای حفظ مراتع…………………………………………………………………………………….. 38

دامداران عشایری و چگونگی بهره­برداری آنها از مراتع………………………………………………………………………… 40

دامداران روستایی و بهره­برداری از مراتع……………………………………………………………………………………………. 45

دانش­بومی و بهره­برداری بهینه از مراتع……………………………………………………………………………………………… 47

2. مدیریت مشارکتی ساخته­شده توسط دولت برای حفظ مراتع…………………………………………………………. 51

طرح­های مرتع­داری……………………………………………………………………………………………………………………………. 53

تعاونی­های مرتع­داری………………………………………………………………………………………………………………………… 61

نتیجه­گیری………………………………………………………………………………………………………………………………………… 65

(الف)

ب) بررسی مطالعات مربوط به مدیریت مراتع…………………………………………………………………………………….. 68

الف ـ بررسی مطالعات مدیریت­های مشارکتی سنتی برای حفظ مراتع………………………………………………… 69

ب ـ بررسی مطالعات مدیریت­های مشارکتی ساخته­شده توسط دولت برای حفظ مراتع……………………… 73

بررسی و نقد منابع مرتبط با عنوان…………………………………………………………………………………………………….. 76

بخش دوم : چارچوب نظری

مقدمه……………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 78

1. دانش­بومی، ویژگیها و اهمیت آن…………………………………………………………………………………………………… 79

1-1- مفهوم دانش­بومی…………………………………………………………………………………………………………………….. 79

2-1- اهمیت دانش­بومی……………………………………………………………………………………………………………………. 83

3-1- ویژگیهای دانش­بومی……………………………………………………………………………………………………………….. 87

4-1- بی­اهمیت شمردن بومیان و دانش آنها……………………………………………………………………………………… 91

5-1- بی­توجهی به دانش­بومی از دلایل شکست برنامه­های توسعه……………………………………………………… 97

6-1- توجه برنامه­ریزان توسعه به دانش­بومی………………………………………………………………………………………. 98

7-1- دانش­بومی راهی برای دستیابی به توسعه…………………………………………………………………………………. 101

8-1- دانش رسمی……………………………………………………………………………………………………………………………. 103

9-1- تلفیق دانش بومی و رسمی………………………………………………………………………………………………………. 107

2- بهره­برداری پایدار از منابع طبیعی…………………………………………………………………………………………………. 109

1-2- مفهوم توسعۀ پایدار………………………………………………………………………………………………………………….. 109

2-2- حفاظت از منابع­طبیعی در توسعۀ پایدار……………………………………………………………………………………. 111

3-2- کاربرد دانش­بومی در توسعۀ پایدار……………………………………………………………………………………………. 112

 

فصل چهارم : روش تحقیق

روش تحقیق……………………………………………………………………………………………………………………………………… 115

سؤالات مربوط به چگونگی مدیریت مراتع میان عشایر شهرستان دماوند…………………………………………….. 123

سؤالات مربوط به چگونگی مدیریت مراتع در میان دامداران روستایی شهرستان دماوند……………………… 125

سؤالات مربوط به کارشناسان ادارۀ منابع­طبیعی شهرستان دماوند……………………………………………………….. 127

 

فصل پنجم : یافته­های تحقیق؛ دانش­بومی در مدیریت مرتع

مقدمه………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 131

مدیریت مرتع در میان تیرۀ حسینی…………………………………………………………………………………………….. 131

مدیریت مرتع در میان تیرۀ النچری……………………………………………………………………………………………… 146

(ب)

مدیریت مرتع در میان دامداران روستای هویر…………………………………………………………………………….. 162

مصاحبه با کارشناسان منابع­طبیعی………………………………………………………………………………………………. 174

فصل ششم : نتیجه­گیری و پیشنهادات

1- تعیین ظرفیت درست مراتع از طریق تعامل دانش بومی و رسمی……………………………………… 193

2- تعیین تاریخی مناسب جهت ورود و خروج دام به مراتع از طریق تعامل دانش­ بومی و رسمی 194

3- بهبود وضعیت مراتع فقیر با استفاده از شیوۀ قرق از طریق تعامل دانش بومی و رسمی….. 195

4- بذرپاشی مراتع با استفاده از تعامل دانش بومی و رسمی……………………………………………………… 196

5- بهینه­سازی سطح جمع­آوری آب باران از طریق تعامل دانش­بومی و نوین…………………………. 197

6- بهینه­سازی آب انبار از طریق تعامل دانش­بومی و نوین………………………………………………………… 198

7- دادن فرصت لازم جهت آمادگی پوشش­گیاهی مراتع حریم روستا در فصل بهار از طریق تعامل دانش بومی و نوین  198

 

*منابع تحقیق

الف) منابع فارسی…………………………………………………………………………………………………………………………… 201

ب) منابع لاتین………………………………………………………………………………………………………………………………. 207

 

* پیوست……………………………………………………………………………………………………. 208

فهرست جداول و تصاویر

 

عنوان جدول                                                                         صفحه

جدول شمارۀ (1): ارزش های غیرتجاری جنگل و مرتع در ایران …………………………………………….  16

جدول شمارۀ (2): درصد هرز آب تولیدی، مهارشده و نفوذیافته در خاکهای با پوشش متفاوت 20

جدول شمارۀ (3): رابطۀ پوشش­گیاهی و فرسایش خاک…………………………………………………………… 20

جدول شمارۀ (4): طبقه­بندی وضعیت و تولید مراتع کشور در ابتدای ملی­شدن جنگلها و مراتع        22

جدول شمارۀ (5): طبقه­بندی وضعیت و تولید مراتع کشور (تا قبل از سال 1375)……………….. 22

جدول شمارۀ (6): طبقه­بندی وضعیت مراتع کشور (سال 1374)…………………………………………….. 23

جدول شمارۀ (7): وسعت مراتع براساس مطالعۀ جدید سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری…. 23

جدول شمارۀ (8): وضعیت طرحهای مرتع­داری تا پایان سال 1383………………………………………… 58

جدول شمارۀ (9): آمار مساحت مراتع کشور در سال 1383…………………………………………………….. 59

عنوان تصویر                                                                         صفحه

تصویر شمارۀ (1): نقشه پوشش گیاهی کشور …………………………………………………………………………….  25

تصویر شمارۀ (2): نمای سطح صیقل…………………………………………………………………………………………… 158

تصویر شمارۀ (3): پوشش­گیاهی منطقۀ لار دماوند……………………………………………………………………… 208

تصویر شمارۀ (4): پوشش­گیاهی منطقۀ لار دماوند……………………………………………………………………… 208

تصویر شمارۀ (5): نمایی از چادر عشایر منطقه…………………………………………………………………………… 209

تصویر شمارۀ (6): نمایی از چرای دام در مراتع منطقه………………………………………………………………. 209

تصویر شمارۀ (7): گابیون­بندی در مراتع منطقه………………………………………………………………………….. 210

تصویر شمارۀ (8): چپربندی در مراتع منطقه………………………………………………………………………………. 210

تصویر شمارۀ (9): هدایت آب چشمه با استفاده از کَول…………………………………………………………….. 211

تصویر شمارۀ (10): بستن کیسۀ حاوی بذر به گردن بز و بذرپاشی مراتع……………………………….. 211

تصویر شمارۀ (11): علوفه­کاری در منطقۀ لار……………………………………………………………………………… 212

تصویر شمارۀ (12): کپه­کاری در مراتع منطقه…………………………………………………………………………….. 212

تصویر شمارۀ (13): نمای کلی فرسایش مرتع در منطقه……………………………………………………………. 213

تصویر شمارۀ (14): تراس­بندی در مراتع جهت کشت وزرع………………………………………………………. 213

 

برای دانلود متن کامل پایان نامه اینجا کلیک کنید.

دانشگاه تهران

دانشکده علوم اجتماعی

گروه انسان شناسی

پایان نامه کار شناسی ارشد 

 

تحول گفتمان ادبی دو نسل از داستان نویسان معاصر ایران

 با تاکید بر جنسیت نویسندگان

 

 

 

 

استاد راهنما:دکتر ابراهیم فیاض

استاد مشاور :دکتر یحیی مدرسی

پژوهشگر: ******

1-7-اهداف تحقیق:

این رساله می کوشد تا چگونگی به کارگیری عنصر زبان را با توجه به جنسیت نویسندگان درنثر دونسل از داستان نویسان معاصر ایران بررسی کند و از این رهگذر به این شناخت نائل شود که شیوه متفاوتی که زنان و مردان در استفاده از زبان(نثر داستانی) دارند چگونه متحول شده است .این رساله اهداف جزئی تر  زیر را برای خود قائل شده است :

-بررسی و مقایسه نثر نویسندگان زن و مرد از منظر کاربردصنایع بدیع  لفظی (قاعده کاهی یا هنجارگریزی در جهت ادبی کردن متن)

بررسی و مقایسه نثر نویسندگان زن و مرد ازمنظرکاربرد دشواژه ها  و ضرب المثل ها

 

 

1-8مروری بر تحقیقات پیشین :

موضوع این رساله نه در چارچوب انسان شناسی  یا جامعه شناسی ادبیات که در حوزه  زبان شناسی اجتماعی و زبان شناسی انسان شناسی قابل طرح است .در این رساله ادبیات به عنوان جایگاهی برای تجلی زبان در نظر گرفته می شود وبا وارد کردن متغیر جنسیت ، به تحلیل و بررسی آن پرداخته می شود . رویکردی که با افزایش تحقیقات انسان شناسان و ارائه داده هایی در باره زبانهای اقوام و گروه های  مختلف  ایجاد شد و در آن عوامل اجتماعی چون جنسیت ،طبقه ،قومیت ،مذهب و ….بر چگونگی استفاده از زبان موثر دانسته        می شوند. این رویکرد به شکل گیری  رشته زبان شناسی اجتماعی منجر شد ، در این رشته کارهای پژوهشی و ر ساله های دانشگاهی زیادی به مساله زبان و جنسیت اختصاص یافت.در بین این تحقیقات ، دو رویکرد متفاوت قابل تشخیص است. دسته اول تحقیقاتی هستند که نسبت به مساله زبان جنسیت رویکردی توصیفی دارند .در این رساله ها اغلب با رویکردی تجربی به جمع آوری و سپس تحلیل زبانی که از سوی  زنان و مردان به کا رگرفته می شود ،پرداخته شده و تفاوت های بین  شیوه به کارگیری زبان از سوی  دو جنس با توجه به بافت اجتماعی تبیین  می شود. از بین این رساله ها می توان نمونه های فارسی و غیر فارسی زیادی را بر شمرد که از میان این تعداد زیاد،  به ذکر نمونه های برجسته آن اکتفا می شود:

پیتر ترادگیل(1983) در کتاب مقدمات زبان شناسی اجتماعی ، ربین لیکاف (1975)در کتاب زبان و جایگاه زنان  ، هودسون(1990) در کتاب زبان شناسی اجتماعی[1] ولارنس ترسک  درکتاب مقدمات زبان شناسی (1983)  به مساله زبان و جنسیت می پردازند و با تحقیقات گسترده تجربی تفاوت زبان زنان ومردان را استخراج کرده اند. نتیجه این تحقیقات اغلب این است که شیوه ای که زنان و مردان زبان را به کارمی گیرند، به شدت متاثر از جایگاه اجتماعی ایشان است و جایگاه فروتر  زنان ،ایشان را به سمت به کارگیری شکل خاصی از صورتهای نحوی و واژگانی زبان سوق داده است . ازنمونه های ایرانی این تحقیقات می توان به موارد زیر اشاره کرد :

1)-جان نژاد ،محسن (1380)، پژوهش زبان شناسی اجتماعی ؛ دانشکده ادبیات و علوم انسانی ،گروه زبان شناسی همگانی . کار جان نژاد در حیطه  زبانشناختی اجتماعی  به بررسی تفاوتهای زبانی میان گویشوران مرد و زن ایرانی درتعامل مکالمه ای می پردازد. جان نژاد در این کار با استفاد آنچه در این رساله از آن با نام رویکرد توصیفی نسبت به زبان نام می برد ،تفاوت های زنان و مردان ایرانی در کاربردواژگان ،قواعد نحوی و…را بررسی می کند.

-2)جابر ،مریم ، (1381)بررسی مبالغه و رابطه آن با جنسیت در نوشتار فارسی و انگلیسی ؛ گروه زبان شناسی، دانشکده ادبیات و زبانهای خارجی دانشگاه علامه طباطبایی .

خانم جابر در این رساله 1800 جمله از 149 متن غیرعلمی را  انتخاب کرده تا به آزمون این فرضیه دست بزند که آیا زنان مبالغه آمیز تر از مردان می نویسند ؟نتایج تحقیقات فرضیه مورد نظر را  به این صورت تایید کرده که  زنان در هر دو زبان فارسی و انگلیسی مبالغه آمیز تر از مردان هم زبان خویش می نویسند.

3)-عبدالحسین برزگر آق قلعه (1378)، جنسیت و تفاوت واژگان درفارسی معیار به کار رفته در ادبیات داستانی  معاصر ، گروه زبان شناسی همگانی ،دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران .آق قلعه در این کاردو اثر از سیمین دانشور و امین فقیری را مقایسه کرده و به این نتیجه رسیده است که زبان دانشور زبانی نزدیک به زبان معیار و زبان فقیری زبانی پر از اصطلاحات عامیانه (مردانه )است .

4)-اصلانی محمدرضا(1383)،تعامل زبان و جنسیت و کارکردهای آن درادبیات داستانی معاصر فارسی،گروه زبان شناسی و زبان انگلیسی دانشگاه پیام نور مرکز تهران.

اصلانی در رساله اش چهار اثر داستانی از چهار نویسنده(دو زن و مرد )انتخاب می کند و با استفاده از فن تحلیل محتوا به بررسی تفاوتهای گفتاری شخصیت ها ی داستانها می پردازد و به این نتیجه می رسد که بین جنسیت نویسندگان و جنسیت راویان داستان و بین جنسیت نویسندگان و جنسیت شخصیت اصلی داستان  تشابهی وجود ندارد و در حیطه واژگانی ایده کلی گفتار گونه زبانی زنان از مردان محدود تر است .تعداد   دشواژه های زنان و مردان برابر است و گونه زبانی زنان مودبانه تر از مردان نیست . این رساله از این جهت که چندی از فرضیه های رایج  نابرابری زبانی به نفع مردان را تایید نکرده است ، قابل تامل است .

اما دسته دوم پژوهش هایی هستند که نسبت به مساله زبان و جنسیت رویکردی نه توصیفی که رویکردی انتقادی دارند ،در این متون زبان امری ایدئولوگ در نظر گرفته می شود که ایدئولوژی مرد سالاری را در خود پنهان دارد و تنها با رویکردی انتقادی می توان این ویژگی را آشکار کرد .بیشتر تحقیقاتی که در این زمینه انجام  شده اند ،از رویکرد تحلیل انتقادی گفتمان استفاده کرده اند،از این موارد می توان به نمونه های زیر اشاره کرد :

-4)رویگریان ،شیوا (1378)سخن همدلانه و رقابت جویانه در ادبیات زنان پس از انقلاب ، گروه زبان شناسی همگانی ،دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران. این رساله بر آن است که با  ابزار نقد زبان شناختی (تحلیل کلام )و با بهره جویی از نظرات فاولر و فرکلاف نشان دهد که زبان متن های نویسندگان زن آمیزه ای از دیسکورس های مختلف لیکن عمدتا زبانی همدلانه است که به اقتضای شرایط مبارزه جویانه می شود. همچنین نشان داده می شود که چگونه بعضی از این متون به رغم همنوایی شان با ایدئولوژی مردسالار با سلطه این ایدئولوژی به مبارزه بر می خیزند.

-5) علوی، فاطمه(1381)، بررسی دیدگاه روایی در سه داستان کوتاه صادق چوبک رویکرد تحلیل کلام انتقادی دانشگاه تهران ,دانشکده دانشکده ادبیات و علوم انسانی , گروه زبانشناسی همگانی ,رشته زبانشناسی همگانی  کارشناسی ارشد،علوی در رساله خود با استفاده از روش تحلیل گفتمان سه اثر ادبی را مورد بررسی قرار می دهد و زبان روای (صادق چوبک)را در سه اثروی بررسی و مقایسه و برسی می کند.

-6)شایسته پیران (1375)،نگاهی به سخن کاوی و تحلیل مکالمه ، گروه زبان شناسی همگانی ،دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران ،خانم شایسته پیران در رساله خود با استفاده از روش تحلیل گفتمان و تحلیل مکالمه به بررسی  زبان شناختی دست زده است . کار ایشان در حوزه توضیحات روشن و دقیق نظری و اجرای اصولی  روش  تحلیل گفتمان و تحلیل مکالمه حائز توجه است .

1-9تعریف برخی مفاهیم بنیادی:

تحلیل انتقادی گفتمان :

تحلیل گفتمان ،گونه ای از تحلیل زبان است که زبان را فراتر از بررسی واژه و جمله می داند و برای بررسی یک قطعه زبانی ،آن را در کلیت خود و در ارتباط با بافتی که در آن خلق شده است قرار می دهد . در این حالت به شدت بر رابطه زبان و متن اجتماعی که در آن تولید شده و این مساله که زبان برای کدامین کاربرد به کار گرفته شده است تاکید می شود. یول و براون) 1983( در توضیح این نکته می گویند :«تحلیل گفتمان ،تجزیه و تحلیل زبان در کاربرد آن است ؛در این صورت نمی تواند منحصر به صورتهای زبانی مستقل از اهداف و کارکردهایی باشد که این صورتها  برای پرداختن به امور انسانی به وجود آمده اند.» تحلیل گفتمان تنها شامل درک روابط نحوی ساختاری زمینه ی متن [2]نیست .بلکه فراتر از آن به عوامل بیرون از متن ،یعنی بافت موقعیتی [3]فرهنگی ؛اجتماعی و….نیزمی پردازد. درواقع با شناخت رابطه ی جمله ها با یکدیگر و نگریستن به کل آنها نظمی که نتیجه این روابط است،آشکار می شود. اما تحلیل گفتمان ازجایی آغاز می شود که محقق این فرضیه بنیادی را می پذیرد که زبان امری ایدئولوگ است و بنا به اقتضای ذاتی خود می کوشد که ایدئوژی را پنهان کرده و به صورت امری طبیعی جلوه دهد ، کار تحلیل انتقادی گفتمان این است که نظم یا ایدئولوژی پنهانی که در پس ساختار های متن  است را کشف کند و نشان دهد که آنچه که در زبان به عنوان امور بدیهی و یا طبیعی پذیرفته شده اند ،همگی ایدئولوژی عامتر پنهان در بافت اجتماع را باز تولید می کنند.

گونه زبانی :[4]

این اصطلاح در جامعه شناسی زبان و سبک شناسی درباره هر نوع نظام بیان زبانی است که استفاده ازآن با شاخص های زبانی تعیین می شود .در برخی موارد شاخص های زبانی ممکن است به آسانی در گونه های شغلی و جغرافیایی جای بگیرند در مورادی دیگر گونه ها ی زبانی  از شاخص های متعددی چون جنسیت ،سن و شغل تعیین می شوند.  (کریستال 1992:370)گونه زبانی زنان بیشتر ازسوی زنان استفاده می شود و گونه زبانی مردان بیشتر از سوی مردان.

گونه زبانی معیار:

در جامعه شناسی زبان به آن گونه  معتبر زبانی گفته می شود که در هر جامعه زبانی ورای تفاوت های منطقه ای است و به عنوان وسیله ارتباطی واحد در رسانه های گروهی و در تدریس زبان به خارجیان به کار می رود. (کریستال 1992:325). مدرسی (1368:231)زبان  معیار را گونه معتبری از زبان تعریف می کند که بیشتر به وسیله گویندگان تحصیل کرده ای که در شهرهای فرهنگی و سیاسی  یک کشور زندگی می کنند به کار گرفته        می شود.این گونه زبانی بالاترین شان و منزلت را در جامعه دارد و می تواند نشانه تحصیلات بالا ،طبقه اجتماعی بالاتر و منزلت اجتماعی افزونتری باشد .

برجسته سازی :

فرمالیستهایی چون اشکلوفسکی[5] ،موکاروفسکی[6]  و هاروانک [7]بر این عقیده اند که در زبان دو فرایند زبانی خودکاری[8] و برجسته سازی[9]  از یکدیگر قابل  تشخیص هستند . هاروانک(1932) می گوید،  فرایند خودکاری، زبان را به قصد اطلاع رسانی و برای بیان موضوعی به کار می برد، بدون اینکه شیوه بیان جلب نظر کند و یا مورد توجه اصلی قرار گیرد. ولی برجسته سازی به کارگیری عناصر زبان است ،به گونه ا ی که شیوه بیان جلب نظر کند،غیر متعارف باشد و در مقابل فرایند خودکاری زبان ،غیر خودکاری باشد .خودکاری در گفتگوها ی معمولی و برجسته سازی در متون ادبی  به کار گرفته می شود و در شعر به اوج می رسد . لیچ(1969) درباره زبان ادبی  می گوید که از زبان کاربردی پیچیده تر است ، خود ارجاع است و از پیچیدگی بیشتری بر خورداست . وی فرایندی که در آن زبان ادبی (از زبان کاربردی ) متمایز می شود را فرایند برجسته سازی می نامد. در این فرایند قواعد یا معیارهای زبان هنجار به نفع ادبیت متن حذف و نادیده گرفته می شوند.لیچ دو اصل  کلی ، قاعده کاهی و قاعده افزایی را دراین مورد عنوان کرده و برای هریک مواردی را  بر می شمارد که در فصل روش شناسی  به ذکر آنها پرداخته ام .

دشواژه :

دشواژه یا تابو امری است که ممنوعیت شدیدی درباره آن وجود دارد و جامعه بنا بر دلایل اعتقادی  یا اخلاقی از به زبان آوردن نام آن ،لمس آن و… پرهیز می کند.امر تابویی به شیوه ای غیر عقلانی حرام و ممنوع است است و تنها در حالت خاصی می توان ازآن تابو زدایی کرده و به آن نزدیک شد. در زبان هرگونه اشاره صریح و یا مستقیم به واژه هایی تابویی ممنوع بوده و همراه با اعمال مجازات است.مک کارتی (1994) دشواژه ها را واژگانی         می داند که قدرت تکان دهنده و توهین آمیزی دارند و در نوشته های چاپی ذکر نمی شوند.(ترادگیل 1376:38)

گرچه الزاما همه واژگان تابویی توهین آمیز نیستند ولی از اشاره مستقیم به آنها پرهیز می شود . مثلا به کارگیری واژه کانسر[10] به جای سرطان که حالت تابویی دارد و یا معادل های متفاوت دستشویی رفتن،توالت رفتن ،قضای حاجت و…

برای دانلود متن کامل پایان نامه اینجا کلیک کنید.

این 140 پایان نامه که لیست عناوینش رو در این پست درج میکنم هنوز فرصت نکردم برای فروش اینترنتی در سایت درج کنم ولی متن کامل همه این پایان نامه ها با فرمت ورد موجود هستش

همگی از دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران

از تمام گرایش ها هم می تونید توش پیدا کنید :

جامعه شناسی،مردم شناسی ،پژوهش اجتماعی ،توسعه روستایی ، رفاه اجتماعی و…

اگر کسی خواست به این  ایمیل  پیام بدهید :

[email protected]

قیمت برای هر کدام 17 هزار تومان

«بررسی تأثیر ویژگیهای اجتماعی جمعیتی خانواده بر محرومیّت تحصیلیِ فرزندان در ایران
بررسی ابعاد و مؤلفه های شکل دهنده ساختار طبقات اجتماعی و سبک زندگی
هویت قومی در اینترنت(بررسی عملکرد اینترنتی گروه های قومی آذری، بلوچ، ترکمن، عرب خوزستانی و کرد)
بررسی عوامل اجتماعی و فرهنگی مؤثر بر گرایش روستاییان به مشارکت اجتماعی(مطالعه موردی روستای کرفس از توابع شهرستان رزن

بررسی عوامل اجتماعی وفرهنگی مؤثر برمشارکت روستائیان درطرحهای عمران روستایی-دهستان شروینه ازتوابع شهرستان جوانرود

عوامل اجتماعی موثر بر انتخاب گروه‏های مرجع توسط دانش ‏آموزان مهاجر روستایی(مطالعه موردی شهر قدس)
پژوهش تطبیقی در زمینه توسعه اقتصادی- اجتماعی جامعه عشایری تالش، قبل و بعد از اسکان مطالعه موردی؛ روستای طولارود
نقش تعاونیهای فرش دستباف در حذف واسطه‏های فرش(مطالعه تجربی تعاونی فرش دستباف میبد
عنوان نقش اعتماد اجتماعی در میزان کارایی شوراهای اسلامی مطالعه موردی مراکز دهستان بخش مرکزی شهرستان سندج
بررسی ابعاداقتصادی- اجتماعی مهاجرت های روستایی درشهرستان گچساران (مطالعه موردی دهستان بابویی )
«نخبگان قدرت در شهر تهران» نقش تصمیم گیران در مسائل اجتماعی

بررسی انسان شناختی سبک زندگی مهاجران هزاره افغانستانی(شهرک قائم قم )

بررسی انسان شناسانه پدیده کودکان کار خیابان درشهر کرج

بررسی مردم شناختی روستای سرتک زر در شهرستان کهنوج ( با تأکید بر مسکن ، پوشاک و خوراک )

بررسی فرهنگ سیاسی و نظام طایفه ای در شهر دلفان

سازماندهی فضایی خانه و فرهنگ مطالعه موردی خانه های تاریخی کاشان

 

فرهنگ نظام اداری ـ مدیریتی ایران (مطالعه موردی وزارت جهاد کشاورزی)
مشارکت اجتماعی زنان و تأثیر آن بر رفاه خانواده(مطالعه موردی در منطقه 9 شهر تهران)
بررسی عوامل اقتصادی- اجتماعی مؤثر در اشتغال مجدد بازنشستگان تحت پوشش سازمان تأمین اجتماعی (شهرتهران)
تأثیر رفاه خانواده بر موفقیت تحصیلی دختران (بررسی سال سوم مقطع متوسطه مدارس دولتی مناطق 1 و 17 شهر تهران)

بررسی جایگاه بازارچه های مشترک مرزی در وضعیت رفاهی مرزنشینان(مطالعه موردی بازارچه های مرزی سردشت و پیرانشهر)
تغییرات اجتماعی و سینما1384-1374
سینمای ممنوعه در ایران پس از انقلاب(تحلیل محتوای فیلمهای دوگانه و ممنوعه)

بررسی جامعه شناختی بحران هویت درجامعه معاصر ایران
بررسی عوامل خانوادگی موثر در ایجاد و تقویت انگیزش پیشرفت نوجوانان دختر (18-14) ساله در دبیرستانهای دولتی روزانه نواحی چهارگانه آموزش و پرورش شهرستان کرج

بررسی ابعاد اجتماعی، فرهنگی و جمعیت شناختی ازدواج خویشاوندی در ایران
مطالعه وضعیت فعالیت و اشتغال جمعیت با تأکید بر اشتغال دانش آموختگان آموزش عالی شهرستانهای استان مازندران

بررسی وجوه اجتماعی- جمعیتی ازدواج زودهنگام زنان در ایران

بررسی عوامل مؤثربر آگاهی و عمل شهروندی جوانان

بررسی عوامل خانوادگی مؤثر بر فرار دختران از منزل در شهر تهران

بررسی عوامل یادگیری اجتماعی رفتاردینی

تفاوتهای اساسی بین مناطق در پذیرش نوآوری(با تکیه بر پذیرش کشت ارقام پرمحصول برنج مطالعه موردی دو روستا در آمل)

بررسی اعتماد اجتماعی شهروندان به عنوان مولفه موثر بر مشارکت و همکاری آنان با شهرداری (مطالعه مناطق 22گانه تهران)
مهناز مقبول اقبالی

بررسی پدیده کودکان کار ( مطالعه موردی شهر اردبیل )
مطالعه میزان و کیفیت استفاده از اینترنت در ایران و تأثیر آن بر میزان مشارکت سیاسی مطالعه موردی دانشجویان دانشگاه تهران

بررسی جامعه شناختی جشن های سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی ایران (با تأکید بر رویکرد وحدت ملی، امنیت ملی و تهدیدزدایی)
بررسی میزان اثربخشی شوراها(مقایسه تطبیقی شورای شهر تهران و اصفهان)
رسانه ها ، جرائم اجتماعی و احساس امنیت و آگاهی(تاثیر انعکاس جرائم اجتماعی در مطبوعات بر میزان احساس امنیت و آگاهی شهروندان تهرانی)
بررسی جامعه شناختی احساس ناامنی جنسی زنان وعوامل موثر برآن( مطالعه موردی دربین زنان 15 الی 29 ساله در شهر تهران)

بررسی نقش برنامه های ماهواره ای خارج از کشور، در تغییر رفتارهای اجتماعی جوانان شهر تهران (با تاکید بر مُدگرایی)

تحلیل محتوای عکسهای نهمین انتخابات ریاست جمهوری

تعیین میزان رضایت شغلی زنان شاغل در روزنامه همشهری نسبت به ابعاد و جنبه های مختلف وضعیت شغلی آنها و یافتن عوامل مؤثر در افزایش میزان خشنودی شغلی

بررسی کیفیت زندگی مرتبط با سلامت (HRQL) سالمندان بالای 60 ساله و بالاتر شهر رامهرمز.

بررسی نقش سرمایه اجتماعی متجلی در نهادهای مشارکتی (شورای اسلامی روستای دهنگ) در فرایند توسعه محلی (¬روستای دهنگ

بررسی و توصیف علمی تأثیر شاخصهای رفاهی بر موفقیت تحصیلی

پیامد های اجتماعی فرهنگی ناباروری زنان مطالعه موردی تهران

بررسی تاثیر نظام مالیاتی بر توزیع درآمد

عوامل مؤثر از قبیل اشتغال زنان، مشارکت مردان،تحصیلات زنان،استفاده از وسایل جلوگیری،قومیت،سن زنان،مشارکت مردان در برنامه های تنظیم خانواده و… بر باروری با تأئید برنقش توسعه در شهرستان آبادان

بررسی تفاوت میزان باروری در طبقات اجتماعی مختلف در شهر اهواز

پایان نامه رشته ارتباطات-تحلیل نشانه شناختی بازنمایی هویت کُردی در سینمای ایران بعد از انقلاب 1357(مطالعه فیلم¬های سینمای ژانر جنگی و ژانر اجتماعی کارگردانان غیرکُرد ایرانی)
پایان نامه گرایش مدیریت توسعه بررسی پیامدهای اعتبارات خرد روستایی برتوانمندسازی اقتصادی زنان سرپرست خانوار روستایی با تاکید بر طرح حضرت زینب کبری (س)
بررسی هویت قومی وملی کردها

گرایش انسان شناسی بررسی انسان‏شناختی استراتژی‏های قدرت زنان کُرد(بررسی موردی زنان طبقه متوسط شهرستان سنندج)

رساله جهت دریافت درجه کارشناسی ارشد برنامه ریزی رفاه اجتماعی «بررسی آسیب های اقتصادی-اجتماعی اچ آی ویایدز بر خانواده های مبتلا به ایدز و واکنشهای آنان» (مطالعه موردی مرکز بهداشت غرب تهران

رساله برای دریافت درجه کارشناسی ارشد دررشته جامعه شناسی توسعه روستایی بررسی مشارکت روستاییان درتوسعه (مطالعه موردی در استان کردستان)

پایان نامه کارشناسی ارشد رشته توسعه اجتماعی بررسی اثر و پیامدهای توسعه صنعتی بر توسعه اجتماعی در منطقه احمدآباد مستوفیبا تاکید بر دانش آموزان دوره دبیرستان

پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد در رشته ارتباطات اجتماعی-جهانی گرایی قومی و مصرف رسانه ای-مطالعه موردی مصرف رسانه ای تلویزیونی ترکمنهای جرگلان

دانشکده علوم اجتماعی گروه توسعه روستایی پژوهش تطبیقی در زمینه توسعه اقتصادی- اجتماعی-جامعه عشایری تالش، قبل و بعد از اسکان( مطالعه موردی؛ روستای طولارود
بررسی جامعه شناختی کلیشه های جنسیتی و ساخت خانوادهدر سریال‏های تلویزیونی ایرانی

بررسی پیامدها و آثار ICTs در توسعه و بخصوص توسعه روستایی

بررسی جمعیت و مهاجرپذیری شهر تهران

پایان نامه دکتری رشته جامعه شناسی نظری فرهنگی -عنوان -تحلیل اجتماعی گفتمان فولکلور در ایران معاصر-( نمونه مورد مطالعه حوزه فولکلور ترکمن

بهره وری و خرسندی از وب لاگ نویسی در بین دختران و پسران شهر تهران
رساله بازنمایی هویت اجتماعی روشنفکر در سینمای بعد از انقلاب

بررسی میزان مشارکت زنان عضو شورای اسلامی روستایی در مدیریت مربوط به روستا وعوامل موثر برآن
گردشگری روستایی وآثار اقتصادی و اجتماعی آن بر توسعه منطقه ای( مطالعه موردی آبگرم لاریجان آمل)

تبیین عوامل مؤثر بر وضعیت رفاهی خانواده‏های شاغل درکوره‏های آجرپزی در شهر وایقان

بررسی احساس تعلق به هویت ملی و قومی در بین جوانان شهر پیرانشهر

بررسی رابطه استفاده از بازیهای رایانه ای و ارتباطات میان فردی نوجوانان
رویکردی فـرهنگی بر آمـوزشهای جـنسی (نمونه موردی مدارس راهنمایی و دبیرستانهای دخترانه شهر تهران

بررسی فرهنگ پذیری مهاجران (فصلی) روستای فرهادآباد ازشهرستان دلفان به شهر تهران

بررسی مقایسه ای وضعیت اشتغال مهاجرین روستا- شهری وشاغلین بومی در مناطق شهری ایران

مقایسه ویژگیهای اقتصادی،اجتماعی وجمعیتی مهاجرین و افراد بومی

بررسی عوامل اجتماعی وفرهنگی مؤثر برمشارکت روستائیان درطرحهای عمران روستایی
بررسی عوامل اجتماعی و فرهنگی مؤثر بر گرایش روستاییان به مشارکت اجتماعی (مطالعه موردی روستای کرفس از توابع شهرستان رزن )
تحلیل ارتباطی برنامه سازی در سازمان صدا و سیما؛مطالعه موردی برنامه سازی ویژه نوجوانان
فشارهای روانی، تنش‏ها، چالش‏ها و تکنیک های مقابله در ارتباطات انسانی مطالعه موردی زوج‏های بین فرهنگی
میزان آسیب پذیری اجتماعی سالمندانمیزان آسیب پذیری اجتماعی سالمندان

بررسی رابطه بین خدمات کمیته امداد و توانمند سازی اقتصادی، اجتماعی و روانی زنان سرپرست خانوار
بررسی تأثیر ابعاد متفاوت استقلال بر رفتارباروری زنان در ایران
دروازه بانی در روزنامه ها بررسی تغییرات در اخبار اخذ شده از خبرگزاری ها
حکومت الکترونیک در ایران-مطالعه و ارزیابی برنامه ها، رویکرد مدیران و وب سایتهای دولتی
نقش معلمان در توسعه مناطق روستایی

حافظـه جمعـی و روایـت با تأکید بر رمان تاریخ گرا و نگاهی به رمان فارسی دهه چهل

بررسی عوامل اجتماعی و جمعیتی مؤثر بر سن ازدواج زنان ترکمن شهر بندرترکمن

تبیین نقش و جایگاه فن آوری اطلاعات و ارتباطات بر توسعه روستایی با تاکید سرمایه اجتماعی

رساله برای دریافت درجه دکتری در رشته جامعه شناسی زندگی روزمره در مراکز خرید(مطالعه موردی مراکز خرید در شهر تهران

تلویزیون و هژمونی فرهنگی(قرائت های زنان از سریال های تلویزیونی)
دوفضایی شدن جهان تفاوت های جنسیتی دربازنمایی هویت در فضای واقعی و فضای وبلاگ
فشارهای روانی، تنش‏ها، چالش‏ها و تکنیک های مقابله در ارتباطات انسانی مطالعه موردی زوج‏های بین فرهنگی

جهان نگری ایرانی در فضای دو جهانی شده
پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد در رشته مطالعات فرهنگی و رسانه- منازعات قدرت و تکوین تاریخی میدان تولید سینمای ایران
بررسی نقش سرمایه اجتماعی متجلی در نهادهای مشارکتی (شورای اسلامی روستای دهنگ) در فرایند توسعه محلی (¬روستای دهنگ)

مهاجرت از شهر به روستامطالعه موردی روستای کاظم¬آباد از توابع شهرستان رباط¬کریم

بررسی مشارکت روستاییان درتوسعه کشاورزی(مطالعه موردی در استان کردستان)

مطالعه ای در زمینه گرایش جنگل نشینان بندپی شرقی به پذیرش خروج دام از جنگل

انجام پژوهشی جامعه شناختی پیرامون سبک زندگی در طبقات بالا، متوسط و پایین و همچنین بررسی ابعاد و مؤلفه های شکل دهنده ساختار طبقات اجتماعی و سبک زندگی

برای دانلود متن کامل پایان نامه اینجا کلیک کنید.

متن کامل پایان نامه   دانشگاه تهران

پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته علوم اجتماعی گرایش جامعه شناسی

با عنوان :

زیست جهان دانشجویان و روند عرفانی شدن در جوامع مدرن

در ادامه مطلب می توانید تکه هایی از ابتدای این پایان نامه را بخوانید

و در صورت نیاز به متن کامل آن می توانید از لینک پرداخت و دانلود آنی برای خرید متن کامل این پایان نامه اقدام نمائید.

 

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده درج نمی شود

تکه هایی از متن به عنوان نمونه :

مقدمه

از عصر روشنگری و همزمان با رشد جریان عقلگرایی، این ایده که «افول دین حتمی است» در محافل روشنفکری غرب فراگیر شد. این ایده از دو جهت تقویت میشد: یکی، به دلیل جدایی روزافزون نهادهای دینی از نهادهای سیاسی و اقتصادی و دیگری، به دلیل کشفیات و نظریه های جدید عملی و ایدئولوژی های فکری که با ادعاهای کلیسا بعنوان نهاد متولی دین در مورد طبیعت و انسان که بصورت نیرویی بیبدیل در کشورهای حامل 1 ناهمخوانی های بسیار داشت. فرآیند فراگیر نوسازی مدرنیته در آمده بود به همراه تبیینها و تفسیرهای غیردینی که از طبیعت، جامعه و هستی انسان توسط نظریه های جدید علمی و ایدئولوژی های فکری ارائه میشد، نفوذ و حضور اجتماعی دین را به چالش میکشید و کارویژههایی را که در گذشته بر عهده دین بود برعهده نهادهای غیردینی مینهاد. کاهش نفوذ دین در حوزه عمومی و عقبنشینی دین از بسیاری از حوزههایی که قبلاً در آن حضور داشت این ایده را تنها در سطح ساختی جامعه محدود نمی شود بلکه روز به روز بر تعداد 2 تقویت کرد که عرفی شدن کسانی که مبتنی بر تفسیر دینی از جهان زندگی میکنند نیز افزوده میشود. بنیانگذاران جامعه شناسی دین- ماکس وبر و امیل دورکیم پیشبینی میکردند که با رشد علم و عقلانیت و تخصصی شدن امور، روز به روز انحصار دین بر نهادهای جامعه، اخلاق و ذهن عمومی کاسته خواهد شد تا جاییکه این روند به محو دین سنتی منجر خواهد شد. در قرن بیستم، در دهه 50 و 60 میلادی، بسیاری از جامعه شناسان دین با تأیید نظر اسلاف خویش، عرفیشدن ذهنی را نتیجه حتمی عرفی شدن عینی میدانستند و کمرنگ شدن نقش نهادها، سمبل ها و نمادهای دینی در جامعه را پیش بینی میکردند. پیتر برگر از پیشقراولان نظریه عرفی شدن، افول دین در دو سطح را پیش بینی میکرد: سطح 3 ساختی جامعه (عینی) و سطح فردی (ذهنی). بعلاوه، وی به روند عرفی شدن درون دینی نیز قائل بود، یعنی روندی که طی آن محتوای دین روز به روز از مضامین مربوط به ماوراء طبیعت و جهان آخرت تهیتر، و نهادهای دینی هر چه بیشتر با جامعه عرفی شده سازگار خواهند شد. 1 -Modeization 2 Secularization 3 Peter Berger مقدمه ٢ خیزش های دینی در قالب جریانات فکری و اجتماعی در نیمه دوم قرن بیستم بویژه دهه های هفتاد و هشتاد میلادی اما، نشان از واقعیتی دیگر داشت. پیش بینی بنیانگذاران جامعه شناسی دین غلط از آب در آمده بود. ظهور دوباره دین و حضور فعال آن در صحنههای اجتماعی و سیاسی در کشورهای در حال توسعه و نیز در کشورهای صنعتی پیشرفته، بسیاری از جامعه شناسان را بر آن داشت تا بر نقش فعال دین در دنیای کنونی صحه گذارند و به تبیین خیزش ها و جنبش های دینی و نسبت آن با سیاست بپردازند. از جمله این نظریه پردازان پیتر برگر است. وی در یک چرخش قابل توجه در بخشی از آراء قبلی خود در باب عرفی شدن و وضعیت دین در دنیای کنونی، اذعان میکند: «نمیتوان گفت ما در جهانی سکولار زندگی میکنیم. بجز چند مورد استثناء، جهانی که ما در آن زندگی میکنیم همانند گذشته آکنده از احساسات دینی است و در برخی مناطق این احساسات بسی بیشتر از گذشته است» (برگر، 18 :1380). وی تصریح میکند اولاً، دین در دنیای کنونی با پیوند دوباره با سیاست و اجتماع تأثیری مهم و غیر قابل انکاری بر فرآیند توسعه در بسیاری از جوامع، سیاست جهانی و مباحث اساسی دنیای کنونی -حقوق بشر، عدالت، جنگ و صلح- خواهد داشت. ثانیاً، عرفی شدنِ عینی لزوماً با عرفیشدنِ ذهنی ارتباط ندارد؛ چه در یک جامعه در سطحِ ساختی سکولار، دین در سطح فرهنگی و آگاهی فردی جایگاه و منزلت بلند مرتبهای داشته باشد و یا بعکس(همان، ص19). برگر با اشاره به ظهور نظریه های جدید علمی بویژه در حوزه های علوم طبیعی (فیزیک، کیهان شناسی و …)، چالشهایی که در قالب نظریات ضد مدرن ظهور یافته، و نیز نیاز مبرم دنیای جدید به اخلاق و در نتیجه فراهم شدن شرایط لازم برای زیست ادیان در دنیای کنونی، معتقد است که مدرنیته لزوماً به افول دین نمیانجامد (برگر، 1980)؛ تجربیات کشورهای در حال توسعه نشان میدهد که فرآیند نوسازی در آنها بعنوان فرآیندی تکخطی و بیبدیل به چالش کشیده شده بطوریکه در بسیاری از این 4 کشورها نیروهای نوسازی ستیز که توانی به اندازه نیروهای حامی نوسازی دارند، ظهور یافته اند و سرنوشت این کشورها درگرو نحوه تعامل این نیروها است. در کشورهای صنعتی نیز فرآیند نوسازی را بوجود آورده است که در قالب جنبشها و سبکهای جدید زندگی ظهور یافتهاند. 5 نیروهای نوسازیزدا 4 Counter-Modeization 5 De-modeization مقدمه ٣ اما وضعیت این نیروها در ایران چگونه است؟ پاسخ به این سوال یعنی تبیین وضعیت تعامل نیروهای نوسازی و نوسازی ستیز در سطح کلان و نیز نحوه تعامل آگاهی مدرن (آگاهی حاصل از مهمترین نهادهای مدرن, یعنی بوروکراسی و تولید صنعتی) با آگاهی دینی در جامعه ما، میتواند روشنگر بسیاری از چالشهای موجود در جامعه باشد. این همان چیزی است که این رساله در کانون توجه خود قرار داده است( البته نه در سطح کلان بلکه در سطح میانی جامعه، یعنی در دانشگاه بعنوان یک نهاد میانی در جامعه). و در واقع، این رساله دو هدف را دنبال میکند: نخست بررسی میزان چندگانهشدن زیست جهان دانشجویان و میزان موجهنمایی دینی(مقبولیت تعاریف، مضامین و نمادهای دینی) در این وضعیت و دوم، تأثیر چندگانه شدن آگاهی زندگی روزمره دانشجویان بر باورها و عقاید دینی آنها. چارچوب نظری این رساله مبتنی بر آراء پیتر برگر است. از زمانی که وی به همراه توماس لاکمن کتاب پرخواننده «ساخت اجتماعی واقعیت, 1375» را نوشت, در واقع، بنیان نظریی را برای خود برگزیـد که تقریبا در تمامی آثارش به آن پایبند بوده است. وی این بنیان نظری را در جامعه شناسی پدیداری قـرار داده بود تا توجه جامعه شناسی شناخت را از “ایدئولوژ ی” به “شناسایی زندگی روزمـره” جلـب کنـد. بنابراین در فصل اول از بخش نظری به معرفی و تبیین این بنیان نظری خواهیم پرداخـت. در فـصل دومِ این بخش رویکردهای گوناگون جامعه شناختی به دین معرفی خواهند شد بویژه، رویکرد پدیدارشناسـیی ” در مورد دین پرورانده، معرفی خواهد شد. و در فـصل سـوم بـه آراء 6 که برگر در کتاب “سایبان مقدس جامعهشناسان کلاسیک در باب عرفی شدن خواهیم پرداخت. در ایـن فـصل بـویژه آراء دوره اول و دوم برگر در مورد عرفی شدن شرح داده خواهد شد. و سرانجام، در فصل چهارم این بخش به منظـور فـراهم آوردن مقدمهای برای ورود به بخش تجربیِ رساله، خلاصهای از چارچوب نظری تحقیق خواهد آمد. بخش دوم این رساله پژوهشی تجربی است در دانشگاه امیرکبیـر بـه منظـور بررسـی نـوع تعامـل آگاهی مدرن و آگاهی دینی در آن. در فصل اول از این بخش (فصل ششم) به تبیین هـدف ایـن بخـش , تدوین سوالات و فرضیه های تحقیق, تعریف عملیاتی متغیرها, روش تحقیق و تعیین حجم پرداخته شـده است. فصل هفتم توصیفی است از نتایج حاصل از پیمایشِ صـورت گرفتـه در دانـشگاه امیرکبیـر. فـصل 6 -Berger, Peter L. (1967). Sacred Canopy; Elements of a Sociological Theory of Religion, Anchor Books/ Doubleday. مقدمه ۴ هشتم به آزمون فرضیهها اختصاص یافته است و فصل نهم به جمعبندی و نتیجهگیری. در بخش ضـمائم کانون های فرهنگی و هنری و تشکلهای دانشجویی دانشگاه امیرکبیر معرفی شـده انـد و لیـست برنامـه هـا وفعالیت های آنها ارائه شده است.

برای دانلود متن کامل پایان نامه اینجا کلیک کنید.

پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد «M.A»

رشته : علوم اجتماعی

گرایش : جمعیت شناسی

 

عنوان:

بررسی نقش عوامل اجتماعی و فرهنگی بر تعیین آرزوهای شغلی

دانش آموزان دختر دوره ی متوسطه شهرستان اندیمشک

استاد راهنما:

دکتر نصراله پورافکاری

استاد مشاور:

 دکتر امیرعلی درستی

نگارش:

*******

تابستان90

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده درج نمی شود

تکه هایی از متن به عنوان نمونه :

1-1 مقدمه :

اشتغال از جمله مسائلی است که همواره ذهن انسان ها، دولت ها و ملت ها را به خود مشغول داشته است. هر چند شغل و حرفه به ظاهر، به بعد اقتصادی معیشتی انسان ها مربوط می شود، ولی با بعد فردی، خانوادگی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی آنان نیز ارتباط تنگاتنگ دارد. رضایت شغلی حوزه ای است که در آن دیدگاه های روان شناختی اجتماعی، جامعه شناختی، اقتصادی، علوم سیاسی و تربیتی هر یک به سهم خود در آن سخن گفته اند. امروزه در هر کشوری، هزاران هزار شغل و حرفه وجود دارد که افراد به آن اشتغال داشته و از این طریق، به زندگی خود ادامه  می دهند.

آنچه همواره مورد توجه روان شناسان و اندیشمندان علوم اجتماعی بوده رضایت شغلی افراد و آثار این رضایت در روحیه آن ها و بازدهی کارشان می باشد. اگر کسی به شغل خود علاقه مند باشد، خلاقیت و استعداد وی در زمینه کاری اش شکوفا خواهد شد و هرگز دچار خستگی و افسردگی نخواهد شد. به عکس، اگر کسی از حرفه اش راضی نباشد، هم خودش دچار افسردگی و سرخوردگی می شود و هم کارش بی نتیجه خواهد بود و از این رهگذر، جامعه نیز دچار آسیب خواهد شد (محسنی تبریزی و میرزایی، 1383، 8).

آرزوهای هر انسانی نمادی از سازمان شخصیت اوست و زندگی مجموعه ای از هدف ها و آرزوهای هر فرد است. یکی از راه های شناسایی انسان ها که روان شناسان هم به آن توجه دارند، پی بردن به آمال و آرزوهای آنها بوده است. آرزوهای افراد می تواند برای خود آنها و جامعه آنها و جامعه آثاری مثبت و سازنده و یا مخرب و ویرانگر به همراه داشته باشد. به عنوان مثال، آرزوی پرواز برای برادران رایت، منشأ خلق وسیله ای به نام هواپیما شد که این ابداع، تأثیر شگرفی بر دنیای ارتباطات و ابعاد زندگی انسان گذاشت. در مقابل، آمال و آرزوهایی هم وجود دارند که ریشه در انگیزه های خود خواهانه و نادرست برخی دیگر از افراد دارند. بخش قابل توجهی از جمعیت جامعه ما و شهرستان اندیمشک را نوجوانان و جوانان تشکیل می دهند. نوجوانان، در آستانه بلوغ، با ظرفیت و توان ذهنی و روانی بالا، آمال و آرزوهای بسیاری را در سر می پرورانند. مطالعه، بررسی و شناخت این آرزوها امری واجب و ضروری است. از این نظر که با شناخت آنها می توان انگیزه های آفریننده و خلاق را از انگیزه های مخرب و ناپسند تمایز کرد و به منظور تقویت، باروری و تحقق آرزوهای مطلوب و سازنده و بازداری و تغییر نگرش های حاکم بر آرزوهای نامطلوب و مخرب همت گماشت.

انتخاب شغل فرآیند مهمی در زندگی است که بر همه جنبه های زندگی فرد تأثیر می گذارد و در عین حال، برخاسته از انتظارات شغلی فرد است که متأثر از عوامل متعدد اجتماعی و اقتصادی است. شغل موضوعی است که انتخاب آن تصادفی نیست، نیازمند عوامل بسیاری است که عبارتند از:

الف) وضعیت جسمانی

هر شغل به خصوصیات جسمانی مشخصی نیاز دارد. در برخی مشاغل، جثه بزرگ و قوی لازم است، در حالی که در برخی مشاغل ممکن است این امر مانع از انجام وظایف باشد. همچنین در بعضی مشاغل، وجود و سلامت دست و پا لازم است، در حالی که در برخی دیگر، فقدان و یا نقص دست و پا و سایر اعضا مشکلی به وجود نمی آورد.

ب) برخورداری از استعداد کافی

استعداد یکی از عوامل مهم در انتخاب شغل و ادامه اشتغال موفقیت آمیز است. استعداد به معنای مهیا شدن، آمادگی و توانایی بر انجام کاری است. توانایی فطری فرد که به یادگیری او کمک می کند و آن را تسریع می نماید. بدین معنا، استعداد نحوه و میزان یادگیری را در زمینه های گوناگون در آینده پیش بینی می کند و کسی که در زمینه خاصی استعداد دارد، از تجربیات خود در آن مورد بهره بیش تری می برد.

ج) داشتن میل و رغبت

میل و رغبت به معنای میل داشتن و خواستن و آرزوی چیزی است. همچنین احساس خوشایند یا تمایل و کنجکاوی نسبت به چیزی یا موضوعی، «رغبت» نامیده می شود. رغبت انگیزه مهمی برای تلاش و حرکت انسان به حساب می آید. موفقیت در انجام هر شغلی، مستلزم داشتن رغبت است.

د) داشتن امکانات فردی اجتماعی

علاوه بر موارد مذکور، عوامل دیگری نظیر شخصیت فردی، واقع نگری، امکانات محیطی و نیازهای جامعه در انتخاب شغل تأثیر بسزایی دارد (شفیع آبادی، 1388، 144).

 

روان شناسان معتقدند زمانی که فرد، «هویت جنسی» خود را شناخت، به تدریج «آرزوهای شغلی» در او پایدار می شود. مثلاً دخترها به کارهای ظریف و پر حوصله علاقه مندند و به عکس، پسرها به کارهایی که احتیاج به نیروی جسمانی دارد، علاقه بیشتری دارند.

به طور خلاصه، می توان گفت: عوامل فردی از قبیل وضعیت جسمانی، استعداد، رغبت و صفات شخصیتی، عوامل اجتماعی مانند فشار خانواده، ارزش های اجتماعی و فرهنگی، میزان امکانات هر جامعه و فرصت هایی که در اختیار افراد قرار می دهد، عوامل اقتصادی همانند فقر و بیکاری و نیز وراثت و جنسیت در انتخاب شغل مؤثر است،لذا هدف از پژوهش حاضر ،بررسی نقش عوامل اجتماعی و فرهنگی بر تعیین آرزوهای شغلی دانش آموزان دختر دوره ی متوسطه شهرستان اندیمشک می باشد.

 

1-2 بیان مساله

بدون شک، مهم ترین عاملی که آهنگ رشد و توسعه اقتصادی- اجتماعی را تسریع می بخشد منابع انسانی آن جامعه است. هر جامعه انسانی نیز متشکل از زنان و مردانی است که تحت روابط متقابل اجتماعی، در عین وابستگی متقابل هر یک از دو جنس به یکدیگر، نقش و کارکرد ویژه ای را ایفا می کنند و بی تردید زنان، به عنوان نیمی از جمعیت نیز، تأثیر مستقیمی در توسعه جامعه دارند. لذا استراتژی های یک جامعه توسعه یافته، لازم است بر مبنای مشارکت هر چه  فعال تر زنان در اموراقتصادی، سیاسی و اجتماعی پی ریزی گردد.

در قلمرو علوم انسانی، علی الخصوص در حوزه های جامعه شناسی کار و شغل و مکاتب روانشناسی صنعتی، مفهوم کار، طبیعت و ماهیت آن، کارکردها، آثار و نتایج آن، عوامل موجده و متغیرهای تاثیرگذار بر آن و نقشی که کار، تولید و آفرینندگی در حیات اجتماعی انسان ها ایفا می کند از ابعاد و جهات مختلف مورد تدقیق و تحقیق قرار گرفته است.

انتخاب شغل و آمادگی برای اشتغال یکی از مهمترین تکالیف مربوط به دوران رشد است که نوجوانان و جوانان در جوامع مختلف، بویژه در جوامع صنعتی، با آن مواجه می شوند. اگر چه این مساله همیشه برای
پسران مصداق داشته، اما شواهدی وجود دارد که سال­های اخیر برای دختران نیز اهمیت پیدا کرده است. عوامل اقتصادی و اجتماعی، بین تجربیات روزمره نوجوانان و دنیای کار فاصله انداخته است. یکی از مهمترین عوامل اجتماعی که بر آرزهای شغلی نوجوانان تاثیر می گذارد خانواده است. آرزوهای شغلی نوجوانان و جوانان با خواسته های والدین آنان برای موفقعیت های شغلی فرزندانشان رابطه دارد.
به نظر می رسد که مادران و پدران اثرات متفاوتی بسته به سن فرزندان بر ارزش های شغلی فرزندان خود دارند. مادرانی که شاغل هستند نگرش مثبتی نسبت به کار خود، به عنوان یک زن و نیز یک نیروی کار دارند و می توانند الگوهای شغلی مثبتی برای فرزندان خود باشند تا آن حد که پدران بتوانند نگرش مثبتی
نسبت به زنان به عنوان نیروی کار داشته باشند. وضعیت اجتماعی و اقتصادی خانواده تاثیر نیرومندی بر انگیزش والدین نسب به کار دارد که آن هم به نوبه خود بر آرزوهای شغلی نوجوانان و جوانان تاثیر می گذارد (شفیع آبادی، 1388: 149).

تحقیقات نشان می دهد که پدران طبقه متوسط تاثیر قابل توجهی برآرزوهای شغلی پسران و دختران خود دارند. پدران طبقه پایین تاثیر کمتری دارند و بیشترین تاثیر را پدرانی داشته اند که وضعیت طبقه بالا را داشته و رابطه بسیار نزدیکی با پسران خود دارند .همچنین تحقیقات نشان داده است که دخترانی که
موفقیت های بالایی داشته اند رابطه خوبی با پدران خود دارند. همسالان و دوستان نیز به میزان زیادی می توانند بر آرزوهای شغلی دختران تاثیر داشته باشند. مطالعات نشان می دهد که مشاوران آنطور که باید در مشاوره شغلی موفق نبوده اند بسیاری از مشاوران شغلی در مورد مشاغل زنان نگرشهای قالبی و
جنسیتی دارند. نیاز است که بر تعداد مشاوران افزوده شده و آنها را برای مشاوره و نیازهای شغلی از جمله امکان استفاده از دستگاههای کامپیوتری، تصمیم گیری شغلی، مورد آموزش قرار دهند. طبقه اجتماعی و
اقتصادی به دلایل متعددی بر آرزوهای شغلی دختران تاثیر می گذارند. نخست: نوجوان به طور معمول سطوح آموزشی و شغلی را آرزو می کنند که با آن آشنا هستند. دوم : به نظر می رسد طبقه اجتماعی-
اقتصادی امکان دستیابی به برخی مشاغل را تعیین می کند. و سوم اینکه طبقه اجتماعی و اقتصادی بر ادراک نوجوانان از فرصت های شغلی موجود برای وی تاثیر می گذارد.
به دلایل زیادی طبقه اقتصادی- اجتماعی پایین تر احتمال کمتری، برای دستیابی به مشاغل طبقه بالاتر را دارا هستند از جمله این دلایل عبارتند از:  تحصیلات پایین، فرصت های کمتر برای آموزش پیشرفته به علت تحصیلات پایین و محدودیت های مالی و عدم آشنایی با مهارتهای اجتماعی و ارزشهای طبقه متوسط.

هوش و استعداد نیز به نوبه خود بر آرزوهای شغلی نوجوانان تاثیر گذار است. تحقیقات آشکار ساخته که نوجوانان باهوش تر، آرزوهای شغلی و آموزشی بالاتری نسبت به همسالان کم هوش تر خود دارند. احتمال کمی وجود دارد که این در مورد دختران صحت داشته باشد، همچنین نوجوانان باهوش تر تصمیمات شغلی واقع گراتری می گیرند، یعنی احتمال بیشتری وجود دارد که مشاغلی با توانائی ها، علایق وفرصت­های شغلی خود انتخاب کنند. نوجوانان امروز اغلب نسبت به شرایط و فرصت های شغلی یا بی اطلاعند یا اطلاعات نادرست دارند. آنها همچنین در مورد مهارتها و علائق خودشان و فرایند تصمیم گیری شغلی اغلب بسیارکم می­دانند (ایران محبوب و طاهریان فرد،1383). علاوه براین وضعیت اقتصادی موجود بسیاری
از کشورها بر نوجوانان فشار می آورد تا هر شغلی بدست آورند. در جامعه ما به طور عموم برنامه ها دبیرستانی و دانشگاهی با توجه به آموزش شغلی افراد نوجوان طراحی نشده است به جز دبیرستان های فنی تاکید اصلی آموزش بر باسواد کردن افراد متمرکز است. برخی انتقاداتی که از نظام آموزشی می شود این است که فارغ التحصیلان مدارس و دانشگاه­ها، مهارت­های شغلی و مناسب بازار را فرا نمی گیرند بسیاری از دانش آموزان بین برنامه های تحصیلی خود و مشاغل آینده رابطه ای نمی بینند، همچنین باعث شده است
که آنها در انتقال از نقش دانش آموز به نقش نیروی کار مشکلاتی داشته باشند. بسیاری از این مشکلات در صنعتی شدن فرایندجوامع ریشه دارد.

مطالعات انجام شده نشان می دهد که جوانان تصویر روشنی از شغل آینده ندارند بر این اساس بر آن شدیم تا در پژوهش حاضر به بررسی آرزوهای شغلی دختران شهرستان اندیمشک بپردازیم

 

1-3 اهمیت و ضرورت پژوهش

دانش ­آموزان دوره متوسطه چون با انتخاب شغل و اشتغال فاصله چندانی ندارند مقدمات اشتغال آنان باید فراهم شود. در پایان این دوره دانش­آموزان باید با توجه به آموخته هایشان بتوانند به بازار کار وارد شوند و مسئولیت شغلی را بپذیرند و زندگی مستقلی را آغاز کنند. دانش­آموزان در این دوره باید اطلاعات دقیق­تری درباره خصوصیات خود و مشاغل کسب کنند و با امکانات و فرصت های استخدامی جامعه بخوبی آشنا شوند. اطلاعات شغلی در دوره متوسطه باید دانش­آموزان را به اشتغال و انتخاب شغل بطور جدی علاقمند سازد و آنان را به تفکر درباره مشاغل ترغیب کند تا مناسب ترین شغل را برگزینند (شفیع­آبادی، 1388: 127).

انتخاب شغل فرآیند مهم و پیچیده ای است که به عوامل متعدد بستگی دارد. انتخاب شغل برای هر فرد یکی از مراحل مهم زندگی اوست که جریان زندگی وی را شکل داده و آنرا هدفمند می کند. انتخاب شغل جریان مستمری است که در یک دوره طولانی- نه در یک لحظه- به وقوع می پیوندد. عمل انتخاب مستلزم آن است که فرد احتیاجات را بشناسد، به معضل های انتخاب آگاهی یابد، ارزش ها را تعیین کند و اولویت ها را معین سازد. هر کدام از ما انسانها وقتی به سنی می رسیم که باید از خانواده خود مستقل شویم، ناگزیر از انتخاب شغل هستیم. بنابراین در جوامع امروزی، داشتن شغل برای حفظ عزت نفس فرد مهم است. کار معمولاً عنصر شکل دهنده ای در ترکیب روانی مردم و فعالیت های روزانه آنهاست. انسان بیکار فردی است که نه تنها سربار دیگران است، بلکه در درون خود نیز احساس پوچی و سرگردانی می کند، او شخصیت خود را ناقص می داند. مردم وقتی به یک فرد بزرگسال می رسند، می خواهند بدانند که او چه کاره است و از این طریق تصور خود را در مورد شخصیت او شکل می دهند. به عبارت دیگر، شغل برای انسان بخشی از شخصیت او به شمار می آید. آرزوهای شغلی با انتخاب شغل تفاوت دارد. آرزوهای شغلی آن گروه از مشاغل را در بر می گیرد که فرد آرزو دارد در آینده به آنها بپردازد. انتظارات شغلی بیش تر جنبه رویا دارند و تا حدودی از واقعیت به دورند. آرزوهای شغلی معمولاً در زمینه مشاغلی است که فرد تمایل به اشتغال در آن زمینه ها را دارد. آرزوهای شغلی جریان زندگی شخص را تحت تأثیر خود قرار می دهد. دست یافتن    به شغل های مورد نظر برنامه ر یزی، تلاش، فعالیت ها و منابع گوناگونی را طلب می کند. فراهم کردن بستر حرکت بطرف مقصد و یا آرزوها به تأمین این نیازمندی ها بستگی دارد که خود بخشی از جریان زندگی است. برای جوانان داشتن شغل و تحصیل درآمد و رسیدن به استقلال از اهمیت ویژه ای برخوردار است. معمولاً اکثر نوجوانان قبل از پایان تحصیلات به شغل آینده خود فکر می کنند. جوانان در انتهای دوران بلوغ         با فرآیند تصمیم گیری و انتخاب شغل روبرو می شوند. از لحاظ فکری دوره جوانی تفکر انتزاعی یا عملیات منطق صوری است. در این دوران شتابزدگی کودکانه از بین می رود و جای خود را به نوعی آرامش و تفکر منطقی می دهد. نوجوان به تدریج وابستگی دوران کودکی به والدین را کم می کند و مستقل می شود. به همین علت، معاشرت و همکاری جانشین تک روی های دوران نوجوانی می شود و فرد نیاز دارد که به احساس هویت دست یابد. در این فرآیند نوجوان خود را می شناسد و با دیگران ارتباط برقرار می کند.

علیرغم اهمیت شغل در زندگی فردی و اجتماعی انسانها، مردم کشور ما تصور روشنی در مورد شغل و نقش آن در زندگی ندارند و به دلیل نبودن یک بینش صحیح در مورد شغل، جامعۀ ما بهره کافی از زحماتی که مردم متحمل می شوند، نمی برد. حال اینکه جوانان چگونه به انتخاب شغل دست می زنند و چرا برخی مشاغل را رها می کنند مساله ای است که مورد توجه جامعه شناسان، روانشناسان و مشاوران راهنمایی شغلی قرار گرفته است.

امروزه در حالی که اقتصاد ما از نداشتن نیروی انسانی ماهر و نیمه ماهر در رنج است و مشاغل سنتی ما که بعضا” منبع نیرومندی برای ایجاد درآمد و اشتغال هستند، می روند که به بوته فراموشی سپرده شوند، همه ساله شاهد دیپلمه شدن صدها هزار جوان هستیم که غالبا” فاقد مهارت فنی و حرفه ای هستند و از مشاغل یدی، فنی و حرفه ای رویگردان هستند و دارای ذهنیتی هستند که تناسبی با وضعیت فعلی اقتصاد ما ندارد. همانطور که می دانیم تغییر ساختار نظام آموزشی در کشور ما به منظور ترغیب دانش آموزان به رشته ها و شاخه هایی صورت گرفته است که در آنها تأکید عمده بر مهارت آموزی است. اما بدیهی است که تحمیل شاخه و رشته بر دانش آموزان، انتخاب های کور و تصادفی، آرزوهای شغلی نامتناسب با نیازهای واقعی جامعه موجب اتلاف سرمایه های هنگفتی در سطح کشور خواهد شد. لذا در مقطع کنونی ضرورت دارد تا به سنجش آرزوهای شغلی دانش آموزان پرداخته شود و تحقیق حاضر نیز از این منظر واجد اهمیت و ضرورت قابل توجهی است.

 

1-4 اهداف پژوهش

چنانچه از عنوان طرح بر‏می‏آید، هدف عمده و اصلی پژوهش حاضر شناخت عوامل تأثیرگذار بر آرزوهای شغلی دختران شهرستان اندیمشک می باشد. تعیین اهداف جزئی تحقیق موجب می‏شود که هدف کلی بیشتر قابل دسترس بوده و دستیابی به آن میسر گردد. اهداف جزئی و ویژه که در این تحقیق به آن پرداخته شده به شرح ذیل می‏باشند:

 

• تعیین رابطه بین پایگاه اقتصادی-اجتماعی و آرزوهای شغلی دانش آموزان دختر.
• تعیین رابطه بین سطح تحصیلات خانواده و آرزوی های شغلی دانش آموزان دختر.
• تعیین رابطه بین وضعیت تحصیلی دانش آموز و آرزوهای شغلی او.
• بررسی رابطه بین شغل پدر و آرزوهای شغلی دانش­آموزان دختر.
• بررسی رابطه بین میزان درآمد خانواده و آرزوی شغلی دختران دانش­آموز.
• بررسی رابطه بین پایه تحصیلی دانش­آموزان و آرزوی شغلی آنان.

 

با توجه به اهداف یاد شده، سؤالات زیر پیش می‏آید:

1-5 سوالات تحقیق

1- آیا پایگاه اقتصادی-اجتماعی خانواده دانش آموزان با آرزوهای شغلی او رابطه دارد؟

2- آیا بین سطح تحصیلات خانواده دانش آموز با آرزوهای شغلی او رابطه وجود دارد؟

3- آیا بین وضعیت تحصیلی دانش آموز (معدل) و آرزوهای شغلی او رابطه وجود دارد؟

4- کدامیک از عوامل خانواده، دوستان، اقوام.اولیاء مدرسه نقش مهمتری در کسب شکل گرفتن آرزوهای شغلی دانش آموزان ایفا می کند؟

5- آیا بین شغل پدر و آرزوی شغلی دختران رابطه وجود دارد؟

6- چه رابطه­ای بین پایه تحصیلی دختران دانش­آموز و آرزوی شغلی آنان وجود دارد؟

 

1-6 فرضیات

1-  به­نظر می­رسد بین پایگاه اقتصادی اجتماعی والدین و آرزوهای شغلی دختران رابطه دارد.

2- به­نظر می رسد بین معدل دانش­آموزان دختر و آرزوی شغلی آنان رابطه وجود دارد.

3- به­نظر می رسد بین تحصیلات پدر و آرزوی شغلی دانش­آموزان رابطه وجود دارد.

4- به­نظر می رسد بین میزان درآمد خانوار و آرزوی شغلی دانش­آموزان دختر رابطه وجود دارد.

5- به­نظر می رسد بین شغل پدر و آرزوی شغلی دانش­آموزان دختر رابطه وجود دارد.

6- به­نظر می رسد بین پایه تحصیلی دختران دانش­آموز و آرزوی شغلی آنان رابطه وجود دارد.

 

1-7 متغیر وابسته

متغیر وابسته در پژوهش حاضر آرزوهای شغلی دختران مقطع متوسطه شهرستان اندیمشک می باشد.

 

1-8 متغیر های مستقل

متغیر های مستقل در پژوهش حاضر که تاثیر آنها بر آرزوهای شغلی دختران مورد بررسی قرار می گیرند عبارتند از: پایگاه اقتصادی-اجتماعی، معدل، درآمد، مقطع تحصیلی، شغل پدر، شغل مادر، سطح تحصیلات والدین و بعد خانوار.

 

1-9 تعریف مفاهیم (نظری- عملیاتی)

در این قسمت مفاهیم اصلی بکارگرفته شده در پیمایش از منظر نظری و عملیاتی مورد بررسی قرار می‏گیرند تا در درک مفاهیم و شاخص‏سازی آنها مشکلی پیش نیآید. مفاهیم اصلی عبارتند از: آرزوهای شغلی، متغیر های مستقل و سایر عوامل فردی که در ذیل به تعاریف نظری و عملیاتی هر یک از مفاهیم یاد شده پرداخته می‏شود.

1-9-1 کار (شغل)

با استنباط از نشریات متعدد انتشار یافته توسط مرکز آمار ایران، در تعریف کار می توان گفت: کار، آن دسته از فعالیت های اقتصادی (فکری یا بدنی)  است که به منظور کسب درآمد(نقدی یا غیر نقدی) انجام شود و هدف آن تولید کالا یا ارائه خدمت باشد. برای شروع به کار یک حداقل سن درنظر می گیرند.  در نشریات مرکز آمار به غیراز سرشماری 1365، در بقیه سرشماری ها سن 10 سالگی بعنوان حداقل سن ورود به فعالیت و بازار کار است. بنابراین، تمام افراد 10 ساله و بیشتر را می توان در دو طبقه فعال و غیرفعال قرار داد. افراد 10 ساله وبیش تر که در هفته تقویمی قبل از هفته آمارگیری(هفته مرجع)، در تولید کالا و خدمات مشارکت داشته (شاغل) و یا از قابلیت مشارکت برخوردار بود ه اند(بیکار(، جمعیت فعال محسوب می شوند. سایر افراد10 ساله و بیشتر تحت عنوان جمعیت غیرفعال قلمداد می شوند.

تعابیر گوناگونی که از کار شده عبارتند از:

• استفاده از نیروی مادی و معنوی در راه تولید ثروت یا ایجاد خدمات؛
• انجام وظایفی که متضمن صرف کوشش های فکری و جسمی بوده، هدف از آن، تولید کالاها و خدماتی است که نیازهای انسانی را برآورده می سازد؛
• فعالیتی قانونی که در مقابل آن مزد دریافت می شود (کاظمی پور، 1382: 35).

 

1-9-2 آرزوهای شغلی

     این متغیر انتظار فرد را از موقعیت شغلی، ترجیح فردی از پایگاه و موقعیت شغلی را که تحصیل خواهد کرد و نیز رغبت، خواست و آرزوی فرد را از پایگاه و موقعیت شغلی و حرفه ایی که احراز خواهد نمود تبیین می کند (محسنی تبریزی و میرزایی، 1383: 22).

به عبارت دیگر آرزوهای شغلی، آن گروه از مشاغل را شامل می شود که فرد در آینده آرزو دارد به آنها بپردازد و معمولا در زمینه مشاغلی است که فرد تمایل به اشتغال در آن زمینه ها را دارد (شفیع آبادی، 1371: 94).

 

 

1-9-3 تعریف عملیاتی

منظور از آرزوهای شغلی در این پژوهش، پاسخی است که آزمودنی به پرسشنامه 23 سوالی که جهت سنجش میزان ترجیحات و آرزوهای شغلی در نظر گرفته شده است می دهد. عملیاتی کردن آرزوهای شغلی در فصل روش تحقیق به تفصیل مورد بررسی قرار گرفته است.

 

1-9-4 عوامل فردی

عوامل فردی یکی از مهمترین عوامل تعیین کننده آرزوهای شغلی می‏باشند. عوامل فردی به ویژگی­های فردی دانش­آموزان ازجمله؛ سن، تحصیلات، ویژگیهای روانی و شخصیتی افراد، پایگاه اجتماعی- اقتصادی و غیره اطلاق می‏شود. تحت تأثیر چنین ویژگی­هایی افراد شغل های متفاوت را ترجیح می‏دهند. از میان عوامل فردی پایگاه اجتماعی- اقتصادی که نیاز به شاخص سازی دارد مورد بررسی قرار می گیرد.

 

1-9-5 پایگاه اجتماعی-اقتصادی

طبقه اجتماعی به بخشی از اعضای جامعه اطلاق می‏شود که از نظر ارزش­های مشترک، حیثیت، فعالیت­های اجتماعی، میزان ثروت و متعلقات شخصی دیگر و نیز آداب معاشرت، از بخش­های دیگر جامعه تفاوت داشته باشند. در جوامع نوین سه شاخص بنیادی برای طبقه اجتماعی وجود دارند که عبارتند از درآمد، شغل و تحصیلات. علاوه ‏براین شاخصهای بنیادی، متغیرهای مهم دیگر طبقات اجتماعی عبارتند از مذهب، ملیت، جنسیت، محل سکونت و زمینه خانوادگی (کوئن، 1375: 178).

به لحاظ عملیاتی، برای سنجش و تعیین پایگاه اجتماعی- اقتصادی فرد از گویه‏های تحصیلات پدر و مادر، شغل پدر و مادر و میزان درآمد خانوار در ماه استفاده می شود.

برای دانلود متن کامل پایان نامه اینجا کلیک کنید.

پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد «M.A»

رشته : علوم اجتماعی

گرایش : جمعیت شناسی

 

عنوان:

بررسی رابطه بین تمایل به مهاجرت از آبادان با رضایت از زندگی

استاد راهنما:

دکتر ابوالقاسم فاتحی

استاد مشاور:

 دکتر نقیب السادات

نگارش:

************

تابستان90

 

 

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده درج نمی شود

 

فهرست مطالب

عناوین                                                                                                                 صفحه

 

فصل اول : کلیات تحقیق

مقدمه ………………………………………… 2

بیان مسأله…………………………………….. 4

اهمیت و ضرورت پژوهش ……………………………. 8

اهداف پژوهش …………………………………… 9

سوالات اصلی و فرعی تحقیق ………………………… 10

فرضیه ها………………………………………. 11

معرفی متغیرها …………………………………. 11

تعریف مفاهیم…………………………………… 12

 

فصل دوم : چهارچوب نظری و ادبیات تحقیق

نظریه های گرایش………………………………… 19

نظریه نظریه فیش باین و آیزن …………………….. 20

نظریه های رضایت از زندگی ……………………….. 21

نظریه­های مهاجرت………………………………… 24

نظریه کارکردگرایی………………………………. 24

نظریه محرومیت نسبی …………………………….. 25

مدل موریسون……………………………………. 26

نظریه تودارو   ………………………………… 27

نظریه سرمایه انسانی ……………………………. 30

نظریه اورت لی …………………………………. 31

نظریه شبکه…………………………………….. 33

پیشینه تجربی تحقیق …………………………….. 35

تحقیقات انجام گرفته در داخل کشور ………………… 36

تحقیقات انجام گرفته در خارج از کشور ……………… 39

مدل نظری پژوهش ………………………………… 41

 

فصل سوم : روش پژوهش

روش پژوهش …………………………………….. 44

سطح مشاهده (واحد تحلیل) ………………………… 45

جامعه آماری …………………………………… 46

نمونه آماری …………………………………… 47

روش نمونه گیری ………………………………… 48

ابزار اندازه گیری ……………………………… 49

تعریف مفاهیم…………………………………… 49

روش­های تجزیه و تحلیل داده ها…………………….. 58

 

 

فصل چهارم : یافته های پژوهش

یافته های توصیفی (تحلیل یک متغیره) ………………. 61

یافته های استنباطی (تحلیل دو متغیره و آزمون فرضیه­های تحقیق)     69

تحلیل چند متغیره (رگرسیون چند متغیره) ……………. 78

 

فصل پنجم : نتیجه گیری و پیشنهادات

بحث و نتیجه گیری……………………………….. 83

پیشنهادات …………………………………….. 85

محدودیت های پژوهش………………………………. 86

منابع و مآخذ

منابع فارسی……………………………………. 87

منابع لاتین ……………………………………. 92

پیوست ها

پرسشنامه

تکه هایی از متن به عنوان نمونه :

 

1-1 مقدمه

مهاجرت قدمتی به اندازه زندگی بشر دارد. انسان اولیه همچون انسان امروزی برای دست یافتن به امکانات بهتر زندگی و رضایت هر چه بیشتر اقدام به مهاجرت می­کرده است. این مساله با رشد جوامع تبدیل به یک مساله اجتماعی شده است.

مهاجرت در کشورهای توسعه یافته موجب بهبود شرایط زندگی افراد در دو نقطه مهاجر پذیر و مهاجر فرست می­شود. در حالی که در کشور های جهان سوم به دلیل محدودیت امکانات رفاهی، شغلی و نیروی انسانی متخصص مهاجرت بیشتر مشکل­زاست.

در سطح داخلی تعداد زیادی از افراد دارای تخصص به دلیل عدم تعادل در توزیع منابع و امکانات داخلی کشور از بخش­های مواجه با کمبود امکانات به سمت مادر شهر ها و مناطق مرفه­تری که از امکانات نسبی بیشتری برخوردارند مهاجرت می­کنند (افشانی، 1381: 12).

استان خوزستان در دهه­های گذشته به دلیل مسایل مختلف سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی و همچنین وقوع 8 سال جنگ تحمیلی با نقل و انتقالات شدید جمعیتی روبرو بوده است. آبادان از جمله شهرهای استان خوزستان است که ظهور و شکل گیری آن ارتباط تنگاتنگی با پدیده مهاجرت دارد و اگر بگوییم این شهر زاده مهاجرت است گزاف نگفته­ایم. این شهر به دنبال تاسیس پالایشگاه نفت ایجاد گردید و در فاصله زمانی محدودی توسعه فزاینده ای پیدا کرد و به یکی از مهمترین مناطق اقتصادی و توریستی کشور تبدیل گشت. صرف نظر از آمار و ارقام در سطح عموم همیشه این مقوله مطرح می­شود که به علت عدم بازسازی کامل و اصولی این شهر، ظهور پدیده­های نامطلوب جوی مانند گرو و غبار، شوری آب شرب، بروز مشکلات فرهنگی اجتماعی مانند اعتیاد، بیکاری و نبودن امنیت در سطح شهر، نبود امکانات رفاهی نسبت قابل توجهی از مردم آبادان در حال مهاجرت به دیگر شهرهای توسعه یافته و خوش آب و هوای کشور می­باشند که یکی از مهم­ترین دلایل این مهاجرت ها عدم رضایت مردم از زندگیشان است. بنابراین در تحقیق حاضر بر آن شدیم تا تاثیر مقوله رضایت از زندگی بر تمایل به مهاجرت از شهر آبادان را مورد بررسی قرار دهیم.

 

1-2 بیان مساله

مهاجرت بعنوان یکی از موضوعات محوری رشته جمعیت‏شناسی شناخته شده و از زمینه‏هائی است که در مطالعات جمعیت‏شناسی جایگاه ویژه‏ای پیدا کرده است. مهاجرت از عوامل اصلی تغییر و تحول جمعیت و مهمترین عامل خارجی تغییر تعداد و ساخت جمعیت می‏باشد.

طبق تئوری گزینشی بودن مهاجرت، همراه با هرگونه فرصتی که به‏وجود می‏آید، بعضی از افراد مهاجرت را برمی‏گزینند و برخی ماندن را، این امر برحسب تصادف نیست. معمولاَ مهاجران ویژگی­هایی دارند که موجب می‏شود زمینه‏های رفتن یا ماندن را در مقایسه با آنهایی که می‏مانند متفاوت ارزیابی کنند (اوبرای، 1370: 82). مطابق با این تئوری، حداقل در ابتدا مهاجرت گرایش دارد افراد نسبتاَ آموزش دیده، ماهر، خلاق و دارای انگیزه‏های بالای کاری را از جوامع فرستنده جذب کند. بررسی‏های داخلی و خارجی که درباره مهاجرت انجام شده توافق دارند که تمایل و تصمیم‏گیری برای مهاجرت با سن، جنس، تحصیلات و رضایت از زندگی بستگی دارد. مطابق بررسی اسکلدون[1]، کسانی­که مهاجرت می‏کنند معمولاَ از بین افراد تحصیل‏کرده‏تر جامعه هستند، یعنی از خانوارهائی که توان صرف‏نظر کردن از نیروی کار خانوادگی فرزند خود را داشته و آنها را به دانشگاه می‏فرستند. افراد باسوادتر موقعیت­های شغلی را که در دیگر مناطق وجود دارد بهتر شناسایی کرده و با موقعیت­های جدید بهتر برخورد می‏کنند. اولین مهاجران از هر جامعه‏ای به نحو تقریباَ تغییرناپذیری از نخبگان آن محل هستند (اسکلدون، 1380: 115).

مبدأهای مهاجرین که اکثراَ از نقاط کوچک و محروم هستند، سرمایه‏گذاری عظیمی برنیروی انسانی خود نموده ولی به دلیل نداشتن سیستم­های جذب افراد تحصیلکرده همانند؛ دانشگاه­ها، ادارات و صنایع بزرگ و غیره، بسیاری از نیروهای انسانی ماهر خود را از دست می‏دهند، که این امر مسائل مختلفی را در سطح جامعه به وجود می‏آورد. از نظر تحلیل ساختاری، مسائل ناشی از این الگوی مهاجرت را می‏توان در سه سطح؛ محیط مبدأ، محیط مقصد و مهاجر و خانواده مهاجر بررسی نمود. گرچه بیشترین مسائل دامنگیر مبدأ می‏باشد، ولی نباید مسائل مربوط به مقصد و مهاجر را از نظر دور داشت.

مساله‏آمیزترین جنبه این الگوی مهاجرت، محروم شدن مناطق فرستنده از نیروی انسانی ماهر با تحصیلات عالی می‏باشد. نیروی انسانی متخصص و ماهر در توسعه اقتصادی و اجتماعی هر جامعه‏ای نقش اساسی دارد. سرمایه مادی در هر جامعه‏ای با نیروی انسانی متخصص و کارآمد است که به جریان افتاده و به توسعه اجتماعی و اقتصادی جامعه می‏انجامد.

درخصوص اهمیت نیروی انسانی ماهر، ادوارد دانشن از کارشناسان اقتصاد آمریکا در تحقیقی راجع به عوامل موثر بر پیشرفت صنعتی کشورها بیان داشته که: از میان 31 عامل مؤثر در امر پیشرفت صنعتی، مهمترین عامل، پرورش نیروی انسانی متخصص می‏باشد. به نظر وی، پیشرفت نیروی انسانی مهمترین عامل رشد اقتصادی و پیشرفت تحقیقات و علوم عامل دوم در رشد اقتصادی می‏باشد (شعبانلو، 1380: 8). این الگوی مهاجرت به نوعی تداعی کننده مسئله فرار مغزها می‏باشد. گرچه اصطلاح «فرار مغزها» برای نخستین بار به مهاجرت عظیم مهندسین انگلیسی به ایالات متحده آمریکا نسبت داده شده بود، ولی با این اصطلاح می‏خواستند به اهمیت مهاجرت متخصصین و تحصیل‏کرده‏ها اشاره نمایند.

همچنین مهاجرت جوانان موجب کاهش نیروی جوان و رشد جمعیت، افزایش نسبت سالخوردگی و در نتیجه افزایش نسبت وابستگی در مبدأ می‏گردد. طبق بررسیهای وزارت امور اقتصادی و دارایی (1375: 25)، در روستاها و شهرهای کوچک، نرخ رشد جمعیت پایین‏تر از نرخ طبیعی می‏باشد. بنابراین، این الگوی مهاجرت، برای مبدأ چیزی جز فقر، عقب‏ماندگی و وابستگی نمی‏تواند به‏همراه داشته باشد.

علاوه ‏بر مسائل یاد شده، مهاجران و خانواده‏هایشان در محیط جدید با مسائل بی‏شماری مواجه می‏شوند. مسائل روانی، عاطفی‏، اقتصادی و فرهنگی می‏تواند ازجمله این مسائل باشد. مطالعه‏ای که در زمینه اثر مهاجرت بر مرگ‏و‏میر در هند صورت گرفته بود نشان داد که مسکن مهاجرین اغلب بهداشت و تسهیلات بهداشتی رسمی ندارند. شرایط چنین مساکنی برای امید زندگی کودکان زیان‏آور نشان داده شده بود. پایین بودن اقتصاد مهاجران، آنها را مجبور کرده بود که زمین را در مجاورت صنایع سنگین بدست آورند، که این امر آنها و خانواده‏هایشان را در معرض بیماری عفونی و تنفسی قرار می‏داد (Stephenson etal., 2003).

رضایت از زندگی به عنوان ارزیابی کلی کیفیت زندگی بر اساس ملاک­های انتخاب شده عبارت است از مقایسه بین شرایط زندگی با ملاک­های شخصی. افراد هنگامی سطوح بالای رضایت از زندگی را تجربه می­کنند که شرایط زندگی آن­ها با ملاک­هایی که برای خود تعیین کرده­اند، مطابقت داشته باشند. رضایت از زندگی را می­توان به عنوان جامع­ترین ارزیابی افراد از شرایط زندگی خود در نظر گرفت.

رضایت از زندگی، یک فرایند داوری است که افراد، کیفیت زندگی خود را بر اساس ملاک­های منحصر به فرد خود ارزیابی می­کنند. رضایت از زندگی، یک صفت پایدار و عینی نیست بلکه به تغییرات موقعیتی، حساس بوده و بر اساس برداشت و دیدگاه خود افراد در نظر گرفته می شود.

عوامل متفاوتی در رضایت از زندگی مشارکت دارند. برای مثال گیبسون (1986) تعامل اجتماعی، امونس و دینر (1985) عوامل شخصیتی، جورج (1981) سطح درآمد و طبقه اجتماعی، ویلیتس و کرایدر (1988) مذهب را در میزان رضایت از زندگی موثر دانسته­اند. از طرفی رابطه رضایت از زندگی با عوامل گوناگونی مورد بررسی قرار گرفته: حمید (1389)رابطه رضایت از زندگی با پیشرفت تحصیلی، کشاورز و دیگران (1388) پیش بینی کننده­های روانشناختی رضایت از زندگی، صادق مقدم و دیگران (1385) رضایت از ندگی در زنان شاغل و خانه دار و… ملاحظه می­شود که بررسی­های مختلف از یک سو به نقش متغیرهای متعددی در رضایت از زندگی و از سوی دیگر به تاثیر رضایت از زندگی بر پدیده­های دیگر پرداخته­اند، اما پژوهشی­هایی که تاثیر رضایت از زندگی بر تمایل به مهاجرت را مورد بررسی قرار دهند کمتر مورد توجه قرار گرفته­اند. لذا در پژوهش حاضر تلاش می­شود تا با رویکردی بین رشته­ای به بررسی رابطه بین رضایت از زندگی و تمایل به مهاجرت پرداخته شود.

شهرستان آبادان در دهه های گذشته به دلایل مختلف سیاسی، اقتصادی،  اجتماعی و فرهنگی از جمله افزایش زیر ساخت های صنعتی و کشاورزی و همچنین وقوع 8 سال جنگ تحمیلی با نقل و انتقالات شدید جمعیتی روبرو شده است. بطوری که روند مهاجرت در این استان از روند ویژه ای برخوردار بوده است. این شهرستان در 50 سال گذشته از نظر مهاجر پذیری و مهاجر فرستی تغییرات عمده ای داشته است. شهرستان آبادان امروزه نیز نقش قابل ملاحظه ای در فرهنگ، اقتصاد، تاریخ و جغرافیای ایران دارد چرا که با داشتن پتانسیل های مساعد طبیعی و منابع معدنی بی شمار توانسته همواره نقشی مهم و سازنده در پویایی اقتصاد ایران بازی کند. با توجه به آنچه در بالا گفته شد می توان نتیجه گرفت که افراد به دنبال رضایت بیشتر از زندگی دست به مهاجرت می زنند. بر این اساس مساله محوری تحقیق حاضر این است که چه رابطه­ایی بین تمایل به مهاجرت از آبادان و رضایت از زندگی وجود دارد؟

 

 

 برای دانلود متن کامل پایان نامه اینجا کلیک کنید.

 

دانشگاه تهران

دانشکده علوم اجتماعی

گروه جمعیّت شناسی

پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد در رشته جمعیت شناسی

   عنوان :

«بررسی تأثیر ویژگیهای اجتماعی جمعیتی خانواده بر محرومیّت تحصیلیِ فرزندان در ایران»

 

استاد راهنما :

 دکترحسین محمودیان

 

استاد مشاور :

دکتر محمود قاضی طباطبایی

 

 

نگارش :

****** 

 

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده درج نمی شود

تکه هایی از متن به عنوان نمونه :

«فهرست مطالب»

عنوان                                                                                           صفحه

فصل اول : طرح مسئله ، ضرورت و اهمیت

1-1 طرح مسئله و ضروت تحقیق …………………………………………………………………………………. 2

1-2 اهداف تحقیق ………………………………………………………………………………………………………..10

 

فصل دوم : مباحث نظری و تجربیِ تحقیق

2-1 چارچوب و مباحث نظری ……………………………………………………………………………………. 11

2-1-1 دیدگاه کارکرد گرایی ……………………………………………………………………………………… 11

2-1-2 دیدگاه ستیز …………………………………………………………………………………………………… 12

2-1-2-1 طبقه اجتماعی و آموزش ………………………………………………………………………………….. 14

2-1-2-2 برابری فرصتهای آموزشی ……………………………………………………………………………… 19

2-1-3 بُعد خانواده و پیشرفت فرزندان ……………………………………………………………………… 21

2-1-4 ساختار و کارکرد خانواده ……………………………………………………………………………… 27

2-2 مدل تحلیلیِ تحقیق ……………………………………………………………………………………………… 32

 

فصل سوم : روش تحقیق

3-1 فرضیات تحقیق …………………………………………………………………………………………………. 34

3-1-1 فرضیات کلی تحقیق …………………………………………………………………………………………… 34

3-1-2 فرضیات جزئی تحقیق ……………………………………………………………………………………….. 34

3-2 روش تحقیق و ابزار جمع آوری اطلاعات ………………………………………………………….. 36

3-3 دوره مطالعاتی ………………………………………………………………………………………………….. 37

3-4 جامعه آماری ……………………………………………………………………………………………………. 37

3-5 روش نمونه گیری …………………………………………………………………………………………….. 37

3-6 حجم نمونه آماری …………………………………………………………………………………………….. 38

3-7 تعاریف نظری و عملی متغیرها …………………………………………………………………………. 38

3-7-1 متغیر وابسته ……………………………………………………………………………………………………. 38

3-7-2 متغیرهای مستقل ……………………………………………………………………………………………..  39

3-8 تعیین سطح سنجش متغیرها …………………………………………………………………………….. 44

3-9 پردازش و آماده سازی داده ها ………………………………………………………………………… 45

 

فصل چهارم : تحلیل داده ها

4-1 متغیرهای اصلی تحقیق ……………………………………………………………………………………… 50

4-2 یافته های توصیفی تحقیق ………………………………………………………………………………….. 51

4-2-1 توصیف متغیرهای وابسته ………………………………………………………………………………….. 51

4-2-2 توصیف متغیرهای مستقل …………………………………………………………………………………. 55

4-3 تحلیلهای دومتغیره و آزمون فرضیات تحقیق ……………………………………………………. 70

4-3-1 آزمون فرضیات مربوط به وضعیت تحصیل فرزندان …………………………………………. 71

4-3-2 آزمون فرضیات مربوط به تعدادفرزندان محروم ازتحصیل درهر خانوار…………… 91

4-4 تحلیل چند متغیره …………………………………………………………………………………………….. 100

4-4-1 مدل رگرسیون لوجیستیک مربوط به وضعیت تحصیل فرزندان …………………… 101

4-4-1-1 وضعیت تحصیل تنها فرزندان 17تا30ساله درخانوار ………………………………….. 101

4-3-1-2 وضعیت تحصیل اولین فرزندان واقع در رده سنی 17تا30ساله …………………… 109

4-3-2 مدل رگرسیون لوجیستیک مربوط به داشتن یا نداشتن فرزندِ محروم از

تحصیل درخانواده …………………………………………………………………………………….. 113

 

فصل پنجم : خلاصه ، بحث و نتیجه گیری

5-1 خلاصه یافته های توصیفی تحقیق ………………………………………………………………… 121

5-2 خلاصه یافته های مربوط به تحلیلهای دو متغیره …………………………………………. 122

5-3 خلاصه یافته های مربوط به تحلیلهای چندمتغیره ………………………………………… 124

5-4 بحث و نتیجه گیری ……………………………………………………………………………………… 126

فهرست منابع و مآخذ …………………………………………………………………………………………  132

«فهرست جداول»

شماره وعنوان جدول                                                                           صفحه

 

1-1 درصد بیسوادان درکل کشوربه تفکیک جنس و محل سکونت1355 ، 1365 ، 1375 …………………….. 4

1-2 میزان رشد و کاهش بی سوادی در قبل و بعد ازانقلاب ………………………………………………………………. 4

1-3 درصد بی سوادی برحسب سن ، جنس و محل سکونت دربین گروههای سنی 15تا34 سال ، 1375 …………. 5

1-4 درصد باسوادانی که درحال حاضر تحصیل نمی کنندبرحسب سن، دوره تحصیلی و محل سکونت 1375 … 6

1-5 درصد باسوادانی که درحال حاضرتحصیل نمی کنند برحسب سن، جنس و دوره تحصیلی ، 1375 ………….. 7

4-1 توزیع فرزندان 17تا30ساله برحسب سطح سواد وتحصیلات …………………………………………………… 50

4-2 میزانهای محرومیت تحصیلی فرزندان برحسب دوره تولد ………………………………………………………… 52

4-3 توزیع فرزندان واقع درفاصله سنی 17تا30سال برحسب وضعیت تحصیل ……………………………….. 53

4-4 توزیع خانوارها برحسب تعدادفرزندان محروم ازتحصیل به تفکیک محل سکونت ……………………… 54

4-5  توزیع کل خانوارها،خانوارهای دارای فرزندمحروم ازتحصیل و خانوارهای بدون فرزندمحروم ازتحصیل برحسب

تعداداعضا (بعد خانوار)………………………………………………………………………………………………………………….. 56

4-6 توزیع کل خانوارها، خانوارهای دارای فرزندمحروم ازتحصیل و خانوارهای بدون فرزندمحروم ازتحصیل برحسب

تعداد فرزندان ………………………………………………………………………………………………………………………………. 57

4-7 توزیع خانوارها برحسب جنس سرپرست و محل سکونت …………………………………………………………. 58

4-8 توزیع خانوارها برحسب وضع زناشویی سرپرست ………………………………………………………………….. 58

4-9 توزیع خانوارها برحسب محل سکونت ………………………………………………………………………………………. 59

4-10 توزیع خانوارها برحسب زبان محلی و قومی ………………………………………………………………………….. 60

4-11 توزیع خانوارها برحسب نوع ساختار خانواده ………………………………………………………………………… 61

4-12 توزیع خانوارها برحسب وضع شغلی سرپرست …………………………………………………………………….. 61

4-13 توزیع خانوارها ، فرزندان محروم ازتحصیل وبهره مندازتحصیل برحسب سطح تحصیلات سرپرست ….. 62

4-14 توزیع کل خانوارها، خانوارهای دارای فرزندمحروم ازتحصیل و خانوارهای بدون فرزندمحروم ازتحصیل

برحسب میزان درآمد خالص سالانه …………………………………………………………………………………………………. 64

4-15 توزیع خانوارها برحسب نحوه تصرف محل سکونت ………………………………………………………………. 65

4-16 توزیع کل خانوارها، خانوارهای دارای فرزند محروم ازتحصیل و خانوارهای بدون فرزندمحروم ازتحصیل

برحسب تعداداتاق دراختیارخانوار……………………………………………………………………………………………………. 66

4-17 توزیع کل خانوارها، خانوارهای دارای فرزندمحروم ازتحصیل و خانوارهای بدون فرزندمحروم ازتحصیل

برحسب سطح زیربنای دراختیارخانوار……………………………………………………………………………………………….67

4-18 توزیع کل خانوارها، خانوارهای دارای فرزندمحروم ازتحصیل و خانوارهای بدون فرزندمحروم ازتحصیل

برحسب مقدار هزینه سالانه خدمات فرهنگی ………………………………………………………………………………………. 68

4-19 توزیع فرزندان 17تا30ساله برحسب جنسیت …………………………………………………………………………. 69

4-20 توزیع فرزندان 17تا30ساله برحسب نحوه رفتار والدین با آنان ……………………………………………… 69

4-21 توزیع فرزندان محروم ازتحصیل و بهره مندازتحصیل برحسب متغیرهای مستقل اسمی ………… 72

4-22 رابطه وضعیت تحصیل اولین فرزندان 17تا30ساله بامحل سکونت خانواده ……………………………. 77

4-23 رابطه وضعیت  تحصیل تنها فرزندان 17تا30ساله با محل سکونت خانواده ……………………………. 78

4-24 رابطه وضعیت تحصیل اولین فرزندان 17تا30ساله با نوع زبان محلی و قومی …………………………79

4-25 رابطه وضعیت تحصیل تنها فرزندان 17تا30ساله با نوع زبان محلی و قومی ………………………….. 79

4-26 رابطه وضعیت تحصیل اولین فرزندان 17تا30ساله با نوع ساختار خانواده …………………………….. 80

4-27 رابطه وضعیت تحصیل تنها فرزندان 17تا30 ساله با نوع ساختار خانواده ………………………………. 80

4-28 رابطه وضعیت تحصیل اولین فرزندان 17تا30ساله با وضع شغلی سرپرست ………………………….. 81

4-29 رابطه وضعیت تحصیل تنها فرزندان 17تا30ساله با وضع شغلی سرپرست …………………………….. 82

4-30 رابطه وضعیت تحصیل اولین فرزندان 17تا30ساله با نوع مالکیت مسکن خانوار……………………….. 82

4-31 رابطه وضعیت تحصیل تنها فرزندان 17تا30ساله با نوع مالکیت مسکن خانوار ………………………… 83

4-32 رابطه وضعیت تحصیل اولین فرزندان 17تا30ساله با نحوه رفتار پدر……………………………………….. 84

4-33 رابطه وضعیت تحصیل تنها فرزندان 17تا30ساله با نحوه رفتار پدر ………………………………………… 84

4-34 رابطه وضعیت تحصیل اولین فرزندان 17تا30ساله با نحوه رفتار مادر ……………………………………. 85

4-35 رابطه وضعیت تحصیل تنها فرزندان 17تا30ساله با نحوه رفتار مادر ………………………………………. 85

4-36 رابطه وضعیت تحصیل اولین فرزندان 17تا30ساله با سطح سواد تحصیلات سرپرست ……………. 86

4-37 رابطه وضعیت تحصیل تنها فرزندان 17تا30ساله با سطح سواد و تحصیلات سرپرست …………… 87

4-38 رابطه متغیرهای مستقل فاصله ای با وضعیت تحصیل فرزندان ……………………………………………….. 88

4-39 رابطه متغیرهای مستقل مقوله ای با تعداد فرزندان محروم ازتحصیل درهرخانوار……………………. 93

4-40 رابطه سطح سواد و تحصیلات سرپرست خانوار با تعداد فرزندان محروم ازتحصیل ……………………………… 97

4-41 رابطه متغیرهای مستقل فاصله ای با تعداد فرزندان محروم ازتحصیل در خانواده ………………………………….. 98

4-42 طبقه بندی متغیر وابسته برای تنها فرزندان 17تا30 ساله براساس معادله لوجیستیک …………………………… 102

4-43 شاخصهای برازش مدل پیش بینی وضعیت تحصیل تنهافرزندان 17تا30سال درخانواده ………………………. 103

4-44 تأثیرمتغیرهای مستقل بروضعیت تحصیل تنها فرزندان 17تا30ساله درمدل نهایی لوجیستیک ……………… 105

4-45 طبقه بندی متغیر وابسته برای اولین فرزندان 17تا30ساله ، براساس معادله لوجیستیک ………………………..110

4-46 شاخصهای برازش مدل پیش بینی وضعیت تحصیل اولین فرزندان 17تا30 ساله ………………………………… 110

4-47 تأثیر متغیرهای مستقل بروضعیت تحصیل اولین فرزندان 17تا30 ساله ……………………………………………… 111

4-48 طبقه بندی خانوارها ازلحاظ داشتن یا نداشتن فرزندمحروم ازتحصیل براساس معادله لوجیستیک ………114

4-49 شاخصهای برازش مدل پیش بینی وضعیت خانوارها درداشتن یا نداشتن فرزند محروم ازتحصیل …… 114

4-50 تأثیر ویژگیهای سطح خانوار برداشتن یا نداشتن فرزند محروم از تحصیل ………………………………………. 116

چکیده :

دراین پژوهش، مسئله محرومیّت تحصیلیِ فرزندان درایران و عوامل تعیین کننده آن با رویکردی جامعه شناختی و جمعیت شناختی در دو سطح فرد و خانوار مورد بررسی قرار گرفته است. در سطح فردی، تأثیر ویژگیهای اجتماعی جمعیتی خانواده و برخی عوامل فردی بروضعیت تحصیل هریک از فرزندان واقع درسنین 17تا30سال و در سطح خانوار، نقش عوامل مربوط به سطح خانوار در تعیینِ تعداد فرزندان محروم ازتحصیل درخانوار، مورد اندازه گیری قرار گرفته است.

روش تحقیق در این پژوهش ازنوع تحلیل ثانویه داده ها و اطلاعاتِ مربوط به طرح «آمارگیری از ویژگیهای اقتصادی اجتماعی خانوار» در ایران است که توسط مرکز آمار ایران درسال 1380 به اجرا درآمده است. تحلیلهای دومتغیره و چندمتغیره تحقیق حاضر به کمک آزمونها و تکنیکهای آماری نظیر؛ آزمونهای کای اسکوئر و تحلیل واریانس، ضرائب همبستگی پیرسون، V کرامر ، اِتا و… ، و مدلهای رگرسیونی لوجیستیک صورت گرفته است .

نتایج تحلیلی داده ها بیانگر آنست که ازمیان عوامل متعدّد جمعیت شناختی در خانواده ها؛ در درجه اول بُعد خانوار و سپس تعداد فرزندان در خانواده ، در تعیین وضعیت تحصیل فرزندان از اهمیت خاصی برخوردارند و ازبین عوامل گوناگون اقتصادی و اجتماعی خانوارها؛ محل سکونت خانوار، میزان تحصیلات سرپرست خانوار، هزینه خدمات فرهنگیِ خانوار و تاحدودی تعلّقات قومی و نیز کیفیت مسکن خانوار، بیشترین میزان تأثیر رابربختِ بهره مندی فرزندان از تحصیلات بالاتر داشته اند. علاوه برمتغیرهای مذکور، وضعیت زناشویی سرپرست خانوار نیز براحتمال داشتن یا نداشتن فرزند محروم ازتحصیل در خانواده مؤثر بوده است . همچنین ازمیان عوامل فردی مورد مطالعه در این تحقیق؛ نحوه رفتارِ مادر بافرزند درمقایسه با رفتارِ پدر، دارای بیشترین تأثیر برعملکرد تحصیلی فرزندان ایرانی بوده و نقش چشمگیری در تعیین سطح تحصیلات فرزندان داشته است.

مقدمه :

از وظایف اساسی آموزش و پرورش عمومی در هر کشور انتقال میراث فرهنگی جامعه،پرورش استعدادهای دانش آموزان و آماده سازی آنها برای شرکت فعال در جامعه است. هیچ بخشی از فعالیتهای اقتصادی ،اجتماعی،سیاسی و فرهنگی دیده نمی شود که عملکرد آنها بی ارتباط با وضع سواد، سطح معلومات، مهارت، دانش وآگاهیهای جمعیت انسانی باشد. به سخن دیگر آموزش رسمی وکسب مهارتهای علمی یکی از نیاز های اصلی مرتبط با توسعه درهرجامعه است.

در آغاز هزاره سوم، بخشی از جوانان و نوجوانان کشورمان که قرار است توسعه و پیشرفت کشور به دست آنان رقم بخورد، نه تنها در سطوح اولیّه تحصیلات متوقف شده اند بلکه توفیق ثبت نام در پایه اول  دبستان را نداشته و از نعمت خواندن و نوشتن نیز بی بهره اند. در جامعه ای مانند ایران ، که توسعه همه جانبه ا ز آرزوهای صد ساله آن می باشد، کم سوادی و بی سوادی جوانان هردومسئله است.

دراین تحقیق مسئله محرومیت تحصیلی فرزندان، با نگاهی جامعه شناختی و جمعیت شناختی مورد پژوهش قرارمی گیرد و برای این منظور خانواده و خصوصیات اجتماعی-جمعیتیِ آن به عنوان مهمترین عامل و زمینه برای پرورش و رشد کیفی فرزندان، مدّ نظر قرار گرفته است. خانواده های ایرانی در فاصله سالهای 1335 تا 1365 بیشترین زاد و ولد و بیشترین رشد در بُعد خانواده را تجربه کرده اند. تعدادِ زیاد فرزندان در یک خانواده علاوه بر تقلیل منابع مادّی خانواده، توجه و حمایت والدین به هر یک از فرزندان را نیز کاهش میدهد و به قول جمعیّت شناسان، کمیّت فرزندان بر کیفیّت آنان برتری می یابد. یکی از جنبه های رشد کیفی فرزندان، فراهم کردن زمینه و شرایط مناسب جهت تحصیل و علم آموزی آنان با توجه به توانمندیشان تا سطوح مناسب و در خور جامعه ای خواهان توسعه می باشد.

در این پژوهش تئوریها و دیدگاههایی از قبیل،کارکردگرایی، دیدگاه ستیز، نابرابری اجتماعی و مدارس، بُعد خانواده و پیشرفت فرزندان، به عنوان چارچوپ نظری تحقیق و مبنایی برای انتخاب متغیر ها وآزمون فرضیه ها مورد استفاده قرارمی گیرند.

روش تحقیق دراین پژوهش از نوع تحلیل ثانویه داده ها واطلاعات است. داده های مورد استفاده در این تحقیق مربوط به طرح « آمارگیری از ویژگیهای اقتصادی- اجتماعی خانوار» می باشد که در سال 1380 توسط مرکز آمار ایران به اجرا درآمده است. واحد تحلیلِ این تحقیق را فرد و خانوار تشکیل می دهد. جامعه آماری این پژوهش شامل کلیه خانوارهای معمولی ایرانی ساکن در نقاط شهری و روستایی کشور است که دارای فرزندان 17 تا 30 سال تمام می باشند.

تحقیق حاضر در پنج فصل تدوین شده است. در فصل اول مسئله اصلی تحقیق و ضرورت و اهمیت انجام این پژوهش مطرح گردیده است ، در فصل دوم به بیان دیدگاهها و مبانی نظری و همچنین پیشینه تحقیقات انجام شده در ارتباط با مسئله تحقیق، در فصل سوم مباحث روش شناختی این تحقیق، در فصل چهارم نتایج تحلیلهای توصیفی و استنباطی داده های تحقیق، و در نهایت بحث و نتیجه گیری پایانی تحقیق در فصل پنجم ارائه شده است .

این تحقیق ماحصلِ راهنماییها، همفکرییها و زحمات بی دریغ و ارزشمند، اساتید گرانقدرم، آقای دکتر حسین محمودیان، استاد راهنما و آقای دکتر محمود قاضی طباطبایی، استاد مشاور، است. دراینجا سپاس و امتنان قلبی خود را نسبت به این دو استاد بزرگوار ابراز می دارم. همچنین از استاد عزیزم آقای دکتر محمد میرزائی، استاد داور، که با پیشنهادات اصلاحی خود بر غنای این تحقیق افزودند و نیز خانم دکتر ماری لادیه فولادی از انجمن ایران شناسی فرانسه که در تهیه طرح « آمارگیری از ویژگیهای اقتصادی-  اجتماعی خانوار در ایران » با مرکزآمار ایران مشارکت داشته و و با پیشنهاد شایسته خود زمینه به کارگیری داده های طرح مذکور را ایجاد کردند، ممنون و سپاسگزارم.

برای دانلود متن کامل پایان نامه اینجا کلیک کنید.